Tìm hiểu hóa học quanh ta – Hóa
học và đời sống (phần 5)
28. Vì sao nên xếp hồng với lê khi giấm?

Kinh nghiệm dân gian cho thấy, khi ngắt những trái hồng xanh về giấm thường rất
lâu chín. Nhưng nếu người ta để vào mấy quả lê hay vài quả hồng chín thì những
quả xanh cũng mau chín hơn hẳn.
Trong mỗi quả xanh đều có một loại axit gây chua, chát. Ví dụ trong hồng có axit
tanin, táo có axit malic, quýt, chanh có axit xitric Khi quả chín, các axit này bị
phân hủy dần và vị chua, chát sẽ mất đi. Màu quả cũng chuyển từ xanh qua vàng.
Bình thường, chỉ cần chờ đợi thì quả xanh nào rồi cũng chín, nhưng không phải ai
cũng kiên nhẫn được như vậy. Mặc khác, đến vụ người ta muốn thu hoạch một lần
nhiều quả chín. Vì thế cần có cách làm chúng chín nhanh hơn, đó là nghệ thuật
giấm hoa quả. Trước thế kỷ 20, người ta không hiểu vì sao khi đưa một vài quả
chín vào đám quả xanh thì quá trình chín diễn ra nhanh hơn.
Mọi bí mật được hé mở khi nhà hóa học Svet tìm ra phương pháp sắc ký - tức là
phương pháp xác định thành phần các chất khí. Đo đạc cho thấy quả chín thường
thoát ra khí ethylene. Một số quả như lê, táo chín nhanh hơn các quả hồng, mận.
Chúng cũng giải phóng nhiều ethylene hơn. Loại khí này có cấu trúc phân tử gồm
một nguyên tử carbon và 4 nguyên tử hydro. Nó có tính hoạt động hóa học tương
đối mạnh, xúc tiến hoạt động hô hấp của cây, khiến ôxy dễ lọt qua lớp vỏ vào quả
hơn, và quả cũng chín nhanh hơn. Chính vì vậy, khi xếp mấy quả lê hoặc vài quả
hồng chín vào một rổ hồng xanh thì có thể tiết kiệm được thời gian giấm

29. Vì sao chất Florua lại bảo vệ được răng?

Răng được bảo vệ bởi lớp men cứng, dày khoảng 2mm. Lớp men này là hợp chất
Ca5(PO4)3OH và được tạo thành bằng phản ứng:
5Ca2+ + 3PO43- + OH- → Ca5(PO4)3OH (1)
Quá trình tạo lớp men này là sự bảo vệ tự nhiên của con người chống lại bệnh sâu
răng.

NH3 sinh ra hòa tan trong nước sông, hồ dưới dạng một cân bằng động:
NH3 + H2O → NH4+ + OH- ( pH < 7, nhiệt độ thấp)
NH4+ + OH- → NH3 + H2O ( pH > 7, nhiệt độ cao)
Như vậy khi trời nắng ( nhiệt độ cao), NH3 sinh ra do các phản ứng phân hủy urê
chứa trong nước sẽ không hòa tan vào nước mà bị tách ra bay vào không khí làm
cho không khí xung quanh sông, hồ có mùi khai khó chịu.
Áp dụng: Đây là hiện tượng thường gặp quanh hồ, ao, nhất là vào mùa khô, nắng
nóng. Giáo viên có thể nêu vấn đề trong bài giảng “Amoniac”( Tiết 12-13 lớp
11CB) hay “phân urê” ( Tiết 18 lớp 11CB) nhằm giải thích hiện tượng tự nhiên
này.
31. Vì sao cồn có khả năng sát khuẩn?
Cồn là dung dịch rượu etylic (C2H5OH) có khả năng thẩm thấu cao, có thể xuyên
qua màng tế bào đi sâu vào bên trong gây đông tụ protein làm cho tế bào chết.
Thực tế là cồn 75o có khả năng sát trùng là cao nhất. Nếu cồn lớn hơn 75o thì
nồng độ cồn quá cao làm cho protein trên bề mặt vi khuẩn đông cứng nhanh hình
thành lớp vỏ cứng ngăn không cho cồn thắm vào bên trong nên vi khuẩn không
chết. Nếu nồng độ nhỏ hơn 75o thì hiệu quả sát trùng kém.
Áp dụng: Trong y tế việc dùng cồn để sát khuẩn trước khi tiêm và rửa vết thương
trở nên thông dụng. Nhưng để giải thích được vì sao cồn có khả năng sát khuẩn thì
không phải ai cũng giải thích được. Trong bài giảng, nếu học sinh được giáo viên
giải thích thì sẽ rất hứng thú vì hóa học có những ứng dụng rất thực tế và sẽ thêm
yêu hóa học. Giáo viên có thể đề cập ở phần ứng dụng trong bài học