Mặt trời Chúng ta sống trên Trái Đất, một trái cầu lơ lửng, lăn tròn. Hàng đêm,
bầu trời của chúng ta sáng lên nhờ những đốm sáng nhỏ bé mà chúng ta vẫn
gọi là các ngôi sao, các tinh tú. Giờ đây chúng ta đều biết rằng mỗi đốm
sáng nhỏ bé đó đều là các khối cầu khí khổng lồ có khả năng tự phát sáng và
phát nhiệt, đó là cách duy nhất để ánh sáng của chúng đến được với chúng
ta. Trong số hàng tỷ tỷ ngôi sao đó, chỉ có một ngôi sao duy nhất đã mang
lại cho chúng ta sự sống, một ngôi sao không bao giờ xuất hiện vào ban đêm
bởi vì bản thân sự hiện diện của nó đã đồng nghĩa với ánh sáng ban ngày. Có
lẽ chúng ta chẳng bao giờ gọi nó là một ngôi sao bởi vì nó đã có một tên gọi
khác : Mặt Trời.
1. Mặt Trời trong nhận thức ban đầu của con người!
Như đã một lần tôi nhắc tới trong chủ đề về "Vũ trụ và cơ học", nhận
thức của loài người thời xa xưa là hết sức sơ khai. Sự lo sợ về các hiện
tượng thiên nhiên, về các chu kì thời tiết đẫ khiến họ tin vào các đấng siêu
nhiên, các thần linh che chở, bảo vệ và cũng có thể nổi giận với họ. Cũng
như mưa, gió, lửa, , Mặt Trời cũng được ga’n với một vị thần, một vị thần
ở trên cao hàng ngày mang ánh sáng đến cho loài người.
Có thể nói rằng hầu hết các dân tộc đều có hình ảnh của vị thần Mặt
Trời trong các truyền thuyết của họ. Trong nhiều truyền thuyết, thần Mặt
Trời được coi là vị thân tối cao thống trị thiên đình, cũng có nhiều truyền
thuyết coi thần Mặt Trời tuy không phải một vị thần tối cao nhưng là vị thần
đáng kính nhất, mang lại ánh sáng cũng chính là cái quí nhất cho con người.
Một truyện thần thoại rất tiêu biểu mà đếnnay chúng ta vẫn con được
biết tới hình ảnh của vị thần Mặt Trời trong trí tưởng tượng của con người

chúng ta vẫn thường gọi là Ngân Hà. Chính Mặt Trời đã mang lại sự sống
cho chúng ta suốt mấy tỷ năm qua, còn tương lai của nó thì chúng ta sẽ biết
thêm ở một trong những phần được nhắc tới dưới đây.
Bây giờ chúng ta sẽ tìm hiều kĩ hơn vầ Mặt Trời.
2.Vài nét về ngôi sao Mặt trời
Mặt Trời là một ngôi sao có khối lượng và kích thước thuộc loại trung
bình so với các sao khác trong thiên hà. Nó nằm cách dìa củ Milkyway
14000 năm ánh sáng và cách trung tâm của nó khoảng 26000 năm ánh sáng,
thuộc một nhánh của thiên hà xoắn Milkyway

*Theo biểu đồ quang phổ chúng ta đã biết, Mặt trời thuộc loài quang
phổ G2V, là một sao thuộc dãy sao lùn vàng.
_ quang phổ của một ngôi sao gồm 2 phần chính biểu thị độ sáng và
độ trưng
Độ sáng của ngôi sao được chia theo các cấp O,B,A,F,G,K,M với các
chữ số tương ứng đi kèm từ 0 đến 9 (riêng O chỉ có từ 5 đến 9) Các sao
O,B,A là các sao nóng sáng hơn Mặt Trời, các sao F,G là các sao kiểu Mặt
Trời còn các sao K,M thì lạnh hơn.
_ độ trưng (tức công suất bức xạ) của ngôi sao được chia thành các
dãy trên biểu đồ như sau:
Ia , Ib , II : dãy sao siêu khổng lồ
III: dãy khổng lồ
IV: dãy cận khổng lồ
V: dãy sao lùn (trước đây lí hiệu là d)
VI: dãy cận lùn
VII: dãy lùn trắng
Như vậy thì Mặt Trời là một sao thuộc dãy sao lùn, một sao lùn G2
tương ứng với một sao lùn vàng.
*Mặt Trời có khối lượng gấp 330 000 lần khối lượng Trái Đất và cách
Trái Đất của chúng ta 150 triệu km (1 đoan vị thiên văn) tương ứng với 8

khối lượng bản thân của chúng đủ lớn để áp suất tại tâm ngôi sao đạt đến
điều kiện xảy ra các phản ứng nhiệt hạt nhân (nhiệt hạch).
Thông thường, phản ứng này diễn ra là sự kết hợp của hạt nhân triti
(hydro3) với một hydro1 hoặc một deutri (hydro2) để tạo thành một heli4.
Phản ứng này là một dạng phản ứng dây chuyền giải phóng năng lượng rất
lớn (được wúng dụng trong bomb khinh khí - bomb H)
Ở Mặt Trời, phản ứng này diễn ra hơi khác một chút, không có sự có
mặt của các hạt nhân Deutri và Triti nên sự tạo thành Heli 4 diễn ra liên tiếp
từ các hạt nhân H1. mỗi cặp hạt nhân H kết hợp với nhau để tạo thành một
hạt nhân H2 (Deutri), sau đó mỗi hạt nhân Deutri này nhân thêm một proton
(hạt nhân H1) để tạo thành Triti, mỗi cặp Triti lại kết hợp trực tiếp với nhau
tạo Heli4 và giải phóng ra 2 proton. Mỗi giai đoạn trong quá trình trên đều
giải phóng ra các neutrino và rất nhiều bức xạ gamma, đây chính là nguồn
cung cấp cho quá trình toả sáng và nhiệt lượng toả ra từ Mặt Trời.
4.Bề mặt Mặt Trời
khi quan sát Mặt Trời, chúng ta chỉ thấy một phần bề mặt của nó có
ánh sáng rất mạnh và đây là toàn bộ phần bề mặt mà con người có thể quan
sát và chụp ảnh được, đó là quang cầu (photosphere). Lớp quang cầu này có
chiều dày khoảng 300 - 600 km và có nhiệt độ khoảng 5600K, lớp quang cầu
này luôn chuyển động, là vùng hoạt động mạnh nhất trên bề mặt Mặt Trời.
Việc đo phổ của quang cầu cho biết cấu tạo của Mặt Trời về mặt thành phần
hóa học. Hầu hết các vạch phổ thu được từ quang cầu (phổ hấp thụ) là các
vạch hẹp và sẫm, cho thấy thành phần của Mặt Trời hoàn toàn là khí và chủ
yếu gồm các khí nhẹ.

Phía ngoài quang cầu là một lớp khí bụi gọi là nhật hoa. Nó giống như
một lớp mây bụi che phủ khí quiyển của Mặt Trời, nhiệt độ và mật độ của
lớp mây này thấp hơn rất nhiều quang cầu nên ta không thể thấy bằng mắt
thường. Hình dạng của nhật hoa luôn thay đổi do nó chỉ là một đám khí bụi
bị giữ lại do hấp dẫn Mặt Trời, chúng ta có thể thấy sự xuất hiện của chúng

rằng bề mặt Mặt Trời là khoảng 5800K , còn các vết đen thì chỉ có khoảng
4800K, sự chênh lệc nhiệt độ này làm chúng ta nhìn lên tháy chúng có vẻ
tối, và cũng sự chênh lêch nhiệt độ nhất thời này dẫn đến các chênh lệch áp
suất và biến các vết đen trở thành các vùng hoạt động mạnh mẽ mỗi khi
chúng xuất hiện, sự hoạt động này gây ra nhkiều ảnh hưởng đến Trái Đất mà
chủ yếu là các hiệu ứng từ. Chúng có thể làm kim nam châm chỉ sai hướng
và có thể làm ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều thiết bị kĩ thuật.
Chu kì của các vết đen vào khoảng 11 - 17 năm, cũng có chu kì 22
năm, 64 năm và cả 100 năm. Thông thường, chu kì của chúng là 11 năm
hoặc 22 năm, vào những thời kì có sự trùng của các chu kì, giống như sự
cộng hưởng của nhiều hiệu ứng, Mặt Trời hoạt động rất dữ dội và gây ra rất
nhiều chấn động đến hoạt động của các hành tinh, trong đó có Trái Đất. Hiện
tượng xảy ra vào cuối năm 2003 vừa qua là một ví dụ.
5.Tiến hóa của Mặt Trời:
Như chúng ta đã biết, Mặt Trời hình thành cách đây 5,1 tỷ năm từ một
đám khí bụi khổng lồ, đám khí này co lại và quay nhanh dần do hấp dẫn bản
thân và phần trung tâm khối khí tụ lại tạo thành Mặt Trời.
Đến nay Mặt Trời của chúng ta đã tồn tại được hơn 5 tỷ năm. Vậy câu
hỏi là khi nào nó sẽ ngừng toả sáng, và kết cục của nó là gì?
Sự tiến hoá của Mặt Trời cũng tuân theo qui luật chúng của các ngôi
sao, và nó phụ thuộc vào khối lượng và mật độ (tức kiểu sao) của Mỗi ngôi
sao. Phần trên đã nhắc qua rằng Mặt Trời là một sao lùn vàng G2V. Trước
hết chúng ta sẽ nhắc qua về tiến trình tiến hoá chung của một ngôi sao với
các khối lượng tương ứng khác nhau kể từ sau khi chúng bắt đầu toả sáng:
Tuỳ theo khối lượng sao. Các sao càng nặng càng cần nhiều năng
lượng để chống lại hấp dẫn nên nhiên liệu nhanh bị đốt cháy hết. Do đó tuổi
họ của sao càng nặng thì càng ngắn ngủi.
Các sao như Mặt Trời có tuổi thọ khoảng 10 tỷ năm. Các sao siêu
khổng lồ chỉ thọ vài triệu năm, các sao khổng lồ 10- 15 triệu năm còn các
sao lùn đỏ là 20 triệu năm.

phình to và tất cả chúng ta cũng như các hành tinh nhóm trong sẽ bị nuốt
chửng và khi đó chúng ta hãy hi vọng rằng con người đã tìm được một nơi
khác để ở hay ít ra là vẫn còn nơi nào trong vũ trụ giống chúng ta (tức là sự
sống vẫn còn tồn tại)
6.Nhật thực và nguyệt thực.
Nhật thực và nguyệt thực là hiện tượng xảy ra khi Mặt Trời, Trái Đất
và Mặt Trăng cùng nằm trên một đường thẳng và che khuất lẫn nhau.

Thời xưa, khi chưa có nhiều nhận thức về vũ trụ, con người không
hiểu về 2 hiện tượng này và thường đưa ra các cách giải thích khác nhau:
-Có một câu chuyện thần thoại phương đông kể rằng 2 nữ thần Mặt
Trời và Mặt Trăng là do Ngọc Hoàng sinh ra có nhiệm vụ thay nhau đi giám
sát dân cư từng vùng.Chồng của 2 nữ thần này là một con Gấu. Khi gấu đi
với một trong hai người vợ thì khi đó dưới hạ giới người ta thấy Mặt Trời
hoặc Mặt Trăng bại che khuất và người ta phải đuổi gấu đi bằng cách gõ
mạnh vào chiêng ,trống hay cối giã gạo.v.v
Cũng có chuyyện cho rằng đó là khi Mặt Trăng hoặc Mặt Trời đã bị
gấu ăn mất.
-Ở Thổ Nhĩ Kì, vào năm 1877, người ta đã chĩa súng về phía Mặt Trời
bắn liên tiếp vì cho rằng quỷ Satan đã ăn mất Mặt Trời của họ.
-Khi có nhật thực toàn phần, trên mặt đất xuất hiện những bóng nhỏ
như những làn sóng lướt đi, còn chân trời thì loé lên những vầng hào quang
rực lửa. Sử gia Herodot đã ghi lại một trận đánh kết thúc bất ngờ giữa quân
Lidia và quân Midia vì các binh sĩ 2 bên đều kinh hoàng khi thấy hiện tượng
này. Đến nay nhờ sự phát triển ngành thiên văn học, người ta dễ dàng xác
định trận đánh đó diễn ra vào ngày 28/5/585 (trước công nguyên).
Đến nay chúng ta có thể giải thích hiện tượng này như sau:
Vì quỹ đạo chuyển động của Mặt Trăng quanh Trái Đất là một mặt
phẳng nghiêng so với quỹ đạo chuyển động quanh Mặt Trời của Trái Đất
nên 2 mặt phẳng này cắt nhau tạo thành một giao tuyến trong đó có 2 điểm