Khái niệm về Giao tiếp trong Tâm lý học
1. Khái niệm giao tiếp
Giao tiếp là một trong những phạm trù trung tâm của tâm lý học. Tư
tưởng về giao tiếp được đề cập đến từ thời cổ đại qua thời kỳ phục hưng
và đến giữa thế kỷ XX thì hình thành nên một chuyên ngành Tâm lý học
giao tiếp. Ngay từ khi còn là các tư tưởng về giao tiếp đến khi xuất hiện
Tâm lý học giao tiếp thì khái niệm, bản chất giao tiếp chưa bao giờ
thống nhất hoàn toàn. Mỗi tác giả đề cập đến một mặt, một khía cạnh
của hoạt động giao tiếp.
Tuy mới hình thành mấy chục năm gần đây nhưng trong chuyên ngành
Tâm lý học đã có nhiều ý kiến, quan điểm, thậm chí trái ngược nhau về
giao tiếp. Khi tìm hiểu khám phá bản chất giao tiếp các nhà Tâm lý học
đã có các hướng khá rõ nét:
1.1. Trên thế giới
Nhà tâm lý học ng¬ười Mỹ Osgood C.E cho rằng giao tiếp bao gồm các
hành động riêng rẽ mà thực chất là chuyển giao thông tin và tiếp nhận
thông tin. Theo ông, giao tiếp là một quá trình hai mặt: Liên lạc và ảnh
h¬ưởng lẫn nhau. Tuy nhiên ông ch¬ưa đư¬a ra đư¬ợc nội hàm� cụ thể
của liên lạc và ảnh hư¬ởng lẫn nhau. Sau ông, nhà tâm lý học ng¬ười
Anh M.Argyle đã mô tả quá trình ảnh hư¬ởng lẫn nhau qua các hình
thức tiếp xúc khác nhau. Ông coi giao tiếp thông tin mà nó đ¬ược biểu
hiện bằng ngôn ngữ hay không bằng ngôn ngữ giống với việc tiếp xúc
thân thể của con ng¬ười trong quá trình tác động qua lại về mặt vật lý và
chuyển dịch không gian. Đồng thời, nhà tâm lý học Mỹ T.Sibutanhi
cũng làm rõ khái niệm liên lạc - nh¬ư là một hoạt động mà nó chế định
sự phối hợp lẫn nhau và sự thích ứng hành vi của các cá thể tham� gia
vào quá trình giao tiếp hay nh¬ư là sự trao đổi hoạt động đảm bảo cho
sự giúp đỡ lẫn nhau và phối hợp hành động. Ông viết: “Liên lạc tr¬ước
hết là phư¬ơng pháp hoạt động làm giản đơn hoá sự thích ứng hành vi
lẫn nhau của con ngư¬ời. Những cử chỉ và âm điệu khác nhau trở thành
liên lạc khi con ng¬ười sử dụng vào các tình thế tác động qua lại”.

khác. Giao tiếp có ba khía cạnh chính: Giao lư¬u, tác động t¬ương hỗ và
tri giác.
Theo “Từ điển Tâm lý học” của Nguyễn Khắc Viện. Giao tiếp là quá
trình truyền đi, phát đi một thông tin từ một ngư¬ời hay một nhóm cho
một ngư¬ời hay một nhóm khác, trong mối quan hệ tác động lẫn nhau
(tư¬ơng tác). Thông tin hay thông điệp đ¬ược nguồn phát mà ng¬ười
nhận phải giải mã, cả hai bên đều vận dụng một mã chung.
Theo “Tâm lý học đại c¬ương” của Trần Thị Minh Đức (chủ biên). Giao
tiếp là quá trình tiếp xúc giữa con ngư¬ời với con ngư¬ời nhằm mục
đích nhận thức, thông qua sự trao đổi với nhau về thông tin, về cảm xúc,
sự ảnh h¬ưởng tác động qua lại lẫn nhau.
Theo “Tâm lý học xã hội” của Trần Thị Minh Đức (chủ biên). Giao tiếp
là sự tiếp xúc trao đổi thông tin giữa ngư¬ời với ng¬ười thông qua ngôn
ngữ, cử chỉ, tư¬ thế, trang phục…
Như vậy, có rất nhiều đinh nghĩa khác nhau về giao tiếp, mỗi tác giả tuỳ
theo phương diện nghiên cứu của mình đã rút ra một định nghĩa giao
tiếp theo cách riêng và làm nổi bật khía cạnh nào đó. Tuy vậy, số đông
các tác giả đều hiểu giao tiếp là sự tiếp xúc tâm lý giữa người với người
nhằm trao đổi thông tin, tư tưởng tình cảm…Giao tiếp là phương thức
tồn tại của con người.
Nói tóm lại, có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về giao tiếp, và như
vậy dẫn đến rất nhiều phương pháp tiếp cận, nghiên cứu các vấn đề về
giao tiếp. Các quan điểm trên đây còn nhiều điểm khác nhau nh¬ưng đã
phần nào phác họa nên diện mạo bề ngoài của giao tiếp. Giao tiếp và
hoạt động không tồn tại song song hay tồn tại độc lập, mà chúng tồn tại
thống nhất, chúng là hai mặt của sự tồn tại xã hội của con người. Giao
tiếp được coi như:
- Qúa trình trao đổi thông tin
- Sự tác động qua lại giữa người với người.
- Sự tri giác con người bởi con người.

thu với kết quả cao nhất. Đối với các chủ thể giao tiếp, thông tin có thể
đã biết hoặc chưa biết, muốn biết hoặc không muốn biết. Nội dung thông
tin có thể đem lại điều tốt lành hoặc gây thất thiệt hoặc chỉ đơn giản là
một điều thông báo…
Trong nội dung giao tiếp người ta thường chia ra hai loại: nội dung tâm
lý và nội dung công việc.
2.3.1. Nội dung tâm lý trong giao tiếp
Nội dung tâm lý trong giao tiếp bao gồm các thành phần cơ bản là nhận
thức, thái độ xúc cảm và hành vi.
- Ở bất kỳ một cuộc giao tiếp nào giữa con người với con người đều để
lại trong chủ thể và đối tượng giao tiếp một phẩm chất nhất định về nhận
thức. Nội dung nhận thức trong giao tiếp rất phong phú, đa dạng và sinh
động. Thông qua giao tiếp để người ta trao đổi vốn kinh nghiệm, tranh
luận về quan điểm, thái độ. Sau mỗi lần giao tiếp mọi thành viên đều
nhận thức thêm được những điều mới mẻ. Thông qua giao tiếp để người
ta truyền đạt và lĩnh hội những tri thức về tự nhiên, xã hội. Cũng chính
thông qua giao tiếp để người ta hiểu biết lẫn nhau.
Như vậy, nội dung nhân thức có thể xảy ra trong suốt cả quá trình giao
tiếp hoặc chỉ xẩy ra mạnh mẽ tại thời điểm gặp gỡ. Dù ở thời điểm nào
thì kết thúc quá trình giao tiếp cũng đưa lại cho con người một nhận
thức, một hiểu biết mới.
- Thành phần thái độ cảm xúc: Từ thời điểm bắt đầu, qua diễn biến rồi
đến kết thúc của một quá trình giao tiếp đều biểu hiện một trạng thái xúc
cảm nhất định của chủ thể và đối tượng giao tiếp. Trong giao tiếp, ngoài
sự định hướng về hình thể, nội dung giao tiếp, con người bao giờ cũng
thể hiện thái độ của mình trước khi bắt đầu tiếp xúc: Thiện chí, hữu nghị
hay lãnh đạm, thiếu quan tâm…Những thái độ cảm xúc này mang tính
định hướng cho quá trình giao tiếp, chúng thay đổi cùng với nội dung và
hoàn cảnh giao tiếp, có thể từ thiện chí đến không thiện chí, từ thờ ơ đến
quan tâm…

Khía cạnh vật chất thí dụ như địa điểm, kích thước không gian gặp gỡ,
số người hiện diện, khí hậu, ánh sáng, tiếng ồn, màu sắc đồ vật xung
quanh…Đây là những khía cạnh nằm bên ngoài các đối tượng đang giao
tiếp.
Khía cạnh xã hội ví dụ như mục đích giao tiếp, quan hệ giao tiếp.
2.6. Kênh giao tiếp
Là đường liên lạc giữa chủ thể và đối tượng giao tiếp. Vì vậy phải tổ
chức kênh sao cho quá trình giao tiếp đạt được hiệu quả nhất. Thí dụ:
Kênh giao tiếp là thị giác thì cần phải cấu trúc bài viết ra sao và làm thế
nào để đối tượng giao tiếp nhìn thấy rõ các chữ viết…
2.7. Quan hệ giao tiếp
Thể hiện mối tương quan giữa các chủ thể giao tiếp. Chẳng hạn như mức
độ thân sơ, vai vế, uy tín, địa vị xã hội, tuổi tác… giữa họ.