Viêm màng não do phế cầu
Phế cầu là vi khuẩn gây viêm màng não phổ biến nhất ở
người lớn và đứng hàng thứ hai ở trẻ em trên 6 tuổi.
Bệnh gây suy hô hấp, phù não nặng, sốc không hồi
phục, áp-xe não, viêm phổi, viêm thận, loét rộng và suy
kiệt, trạng thái mất não kéo dài, tử vong cao. Theo một
nghiên cứu, những năm gần đây, tỷ lệ tử vong trong
viêm màng não do phế cầu khoảng 30%.
Phế cầu là loại vi khuẩn gây viêm màng não mủ, bệnh
thường gặp trong các đối tượng sau: người nghiện rượu,
bệnh nhân đái tháo đường, viêm tai giữa, viêm xoang, sau
chấn thương hoặc vết thương sọ não.
Biểu hiện lâm sàng
Bệnh nhân bị viêm màng não
thường khởi phát cấp tính, có khi
dữ dội với các triệu chứng: sốt
cao liên tục, nhức đầu, đau mỏi
cơ khớp Nếu có nhiễm khuẩn
huyết thì sốt cao dao động, có
những cơn rét run, gan và lách to.
Nặng hơn có sốc, trụy tim mạch,
tụt huyết áp, nước tiểu ít. Khi
xuất hiện hội chứng màng não
thường biểu hiện triệu chứng rầm rộ: nhức đầu dữ dội, dễ
nôn, trẻ nhỏ thường nôn, bỏ bú, ngủ gà, quấy khóc, thở
không đều, da tím tái, co giật Khám thấy các dấu hiệu
cứng gáy, Kernig, Brudzinski dương tính. Trẻ em có “tư
thế cò súng", sợ ánh sáng và tiếng động, thóp phồng. Bệnh
nhân có các biểu hiện tăng áp lực nội sọ. So với viêm màng
não do màng não cầu thì viêm màng não do phế cầu ít nổi
ban trên da hơn, nhưng lại nổi trội dấu hiệu thần kinh khu

liệt nửa người, liệt hai chi dưới, tổn thương dây thần kinh
sọ não, giảm trí nhớ, sa sút trí tuệ, rối loạn tâm thần, động
kinh.
Điều trị
Cần điều trị kháng sinh ngay khi
có nghi ngờ viêm màng não mủ.
Khi nghi ngờ viêm màng não mủ
do phế cầu, phải nhanh chóng soi
đáy mắt, chọc lấy dịch não tủy
nhuộm soi và nuôi cấy vi khuẩn
ngay. Sau đó phải dùng kháng
sinh sớm mà không cần đợi có kết
quả vi khuẩn mới dùng kháng sinh. Thuốc nên lựa chọn là
ceftriaxon hơn là dùng penicillin vì hiện nay có xu hướng
phế cầu kháng penicillin ngày một tăng. Thời gian điều trị
thường là từ 10 - 14 ngày. Các chủng kháng penicillin lại
thường có kháng chéo cả với cephalosporin thế hệ 3. Vì

Phế cầu trên kính hi
ển
vi.
vậy việc điều trị theo kháng sinh đồ là hết sức cần thiết để
mau chóng tiêu diệt vi khuẩn. Tốt nhất nên dùng kháng
sinh theo đường truyền tĩnh mạch mà không nên đưa thuốc
trực tiếp vào ống sống.
Nếu không có sự cải thiện về lâm sàng mặc dù đang được
điều trị bằng cephalosporin thế hệ 3 và rifampin hoặc
vancomycin thì cần chọc dò dịch não tuỷ lại để xét nghiệm
vi khuẩn học và làm kháng sinh đồ. Có thể sử dụng
corticoid trong điều trị viêm màng não nếu có biểu hiện