h ch git hi giỹo s v giỹo dàn, li cng gày thm oỹn thm thễ ra vậi ngẩi Phỹp na.
Lẩi ca cãng Le Myre de Villers ă ni trn kia l phđi lm.
K cho bit cỹi tữnh cđnh kh khỉn ca vua T ỏc hi by giẩ, ai cềng ỹi ngi cho
ngi ; trn thữ c c b T d Thỹi hu cm oỹn, dậi thữ c qun thn tr ngỉn trong mi
cãng vic, thnh ra quc gia i s, ngi b trn ngỉn, dậi cđn, khãng th ch trng quyt
oỹn ra th no ẽc cđ.

T nht l trong triu c bn quyn thn.
ỏi vậi vic Phỹp Vit giao thip hi y, trong triu chia ra lm hai đng : mất đng
ch ha, mất đng ch ỹnh. ỏđng ch ha yu, đng ch ỹnh mnh. ỏđng ch ha thữ ă
c nhin ri, cn đng ch ỹnh cềng ch vu v, m mng, chng c thc lc m cềng chng
trãng cy vo àu chc chn; bt quỹ ngoi thữ trãng nhẩ giƠc Cẩ en, trong thữ trãng vo
mất ca b Thun An, v mất vn quàn cm v, sểng n lng thc tch tr ẽc mất
nỉm, tng àu nh th l chng vậi quàn Phỹp ri. ỏu đng ch ỹnh l ãng Nguyến
Vỉn Tẩng v ãng Tãn Tht Thuyt.
y, mi đng c mất cỹi ch kin khỹc, thnh ra xung ất nhau.
Hi thỹng 5/1883, vic trong nậc ang ri bổt nh th, m triu ữnh ta cn by ra lế
Pht thc tc l mất lế lau chễi nhng n tn ca nh vua, trong dp vui mng. No c gữ
ỹng mng àu, ch nghe c tin ãng ỏi tỹ Henri Riviứre ă cht, v quàn Phỹp ă rểt ra
ngoi thnh H Nấi, th m triu ữnh coi nh thng trn lận lm, nn mậi lm lế Pht
thc ỉn mng vy.
ỗng Thẽng th Trn Tiến Thnh cềng l mất v trng thn trong triu v thuấc
v đng ch ha thy vy tranh bin vậi ãng Thuyt gia triu ữnh rt d. ỗng ni rng :
By Ơt lm lế ny lm chi vã ch. Tãi ày l con lai khỹch (ỗng Trn Tiến Thnh ngẩi
Minh Hng) m tãi khãng dỹm tin rng ngẩi Tu c th ch vậi quàn Phỹp ẽc. ỗng
Tãn Tht Thuyt mng gia mƠt rng : ỗng l khỹch m ãng khinh b ng bo ca ãng, r
vã s.
ỗng Tãn Tht Thuyt l quyn thn hi by giẩ; trong triu, ãng khãng cn king n
ai ht, nhàn th m gày ra bao nhiu chuyn sau ny.
Nht l cuấc ph lp lin tip, sau khi vua T ỏc thỉng h.


Hng Dt, vữ nghe nh ãng Vỉn lăng cãng ă c vn ấng vậi hai ãng n ri. Vữ th sau khi
vua T ỏc mt, ãng Thuyt xoay ra mƠt ph lp ngay, song cn lo triu thn c ai phđn
i li chỉng, cho nn ãng phđi ly oai hip phc. Lểc y binh quyn trong tay ãng nm,
thnh ra ấng vic gữ ãng cềng gi v lc ra. Nấi triu, tr ãng Trn Tiến Thnh v mất vi
ãng na, cn thữ u l th tểc ca ãng; vữ sẽ khip oai v ca ãng, nn khãng ai dỹm trỹi .
Ngay ba hẽp ữnh thn quyt ngh vic b ãng Dc ỏc v tãn ãng Vỉn lăng cãng,
ãng Tãn Tht Thuyt em 300 cm binh (lnh trong cung cm) ra dn trậc triu th
oai, v dƠn chểng rng : Nu ai dỹm ho he ni gữ, thữ c xem cỹi ỹm hiu ca ta, bđo lm
th no thữ c th m lm. H ãng v tay xung bn mất cỹi, thữ tri li; h ãng v tay
xung bn mất cỹi ri gi tay ln mất cỹi l chổm.
ỗng lm d nh th thữ cn ai dỹm ni ? T cỹc c i thn cho n cỹc thuấc quan
u ngi th tay vo bc, ngm ming nh hn cđ.
Th m c mất ãng quan nh dỹm ni.
Ngẩi y l quan Ng s Phan ỏữnh Phễng.
Lểc gia triu ữnh, thy Tãn Tht Thuyt tr mƠt chuyn quyn, tnh b vua n lp
vua kia nh th, c Phan tc gin, ng ln toan ni, nhng cỹc bn ng liu nhểt nhỹt
ca c sẽ thay cho c nn h pha sau nu ỹo li, ra hiu bđo c ng ni cng trc m
cht.
C Phan git mnh quỹ, t ngang thàn ỹo ai tro, ri hm hm ni lận ting vậi
Tãn Tht Thuyt :
ỏc tin hong va mậi nhm mt, m ngi ă lm vic trỹi nghch di chiu nh
th, tht khãng cn o ngha nhàn thn mất chểt no. Bày giẩ triu ữnh tt tuàn theo di
chiu m lp ngi Dc ỏc ln ngãi mậi ẽc. Hung chi tàn quàn cha c li gữ, cha chi
ă lm vic ph lp nh ngi nh lm cn rẻ sao cho lĂ phđi ?
Sn cn thnh nấ, c Phan cn mng nhic Tãn Tht Thuyt nhiu iu nƠng n na.
Tãn Tht Thuyt cỉm gin tỹi mƠt tm gan, nhng b ngoi ãng ch cẩi lt. Gin l
th thẩng; cẩi lt ẽc nh vy mậi tht l him sàu.
Trong khi c Phan ang ni cha dt lẩi, Tãn Tht Thuyt v bn mất cỹi tht mnh
ri a tay cao ln ra hiu. Bn cm binh ng thy, lin xãng vo lãi c Phan ra toan
chổm ngay. Nhng Thuyt chẽt ngh li sao khãng bit, lin ra lnh cho cm binh dn c

lm vic lp bin vỹ trẩi ẽc.
Ni cho phđi, lểc y ngẩi ng ch ca Thuyt trong triu cềng ãng. Ngoi ra
nhng bc i thn Nguyến Vỉn Tẩng, v tậng nh Trn Xuàn Son, ỗng ch Khim,
Thuyt c tay trong rt nhiu ngẩi l bấ h, l phe đng, l vày cỹnh, ai ny u hỉm h
hin thàn liu mng chng ẻ non sãng. Trỹi li duy c mất mữnh ãng Trn Tiến Thnh
phđn i ra mƠt, ãng ni rng ngẩi Phỹp hễng cẩng th kia, th mữnh chu khut phc
trậc i cn hn, by Ơt chng c lm chi thm h hi vic nậc v cht oan mng dàn mất
cỹch vã ch.
Thuyt tc gin mƠt, gia triu mng nhic Trn Tiến Thnh l mt chuất, cn
sng ẩi lm chi ?
Hãm sau Thuyt sai hai tay lc s n tn nh ring ca Trn Tiến Thnh xm ỏãng
Ba, ni gt rng c chiu mng khn cp; Trn Tiến Thnh tng tht, va trn lu bậc
xung b chổm cht ti.
Ch c mất cày inh trong con mt ă nh i ri, t Thuyt trong triu c th lc
oai quyn ln trn ứ dậi, mun tỹc oai tỹc phểc gữ cềng t , khãng phđi king n ai, cềng
khãng ai can ngỉn ẽc na. Ngẩi ta ni hi Thuyt oai nghim d dấi n ni m
hãm trong thnh, nht l gn quanh bấ Binh l ch Thuyt , ch khãng dỹm sa, con nt
khãng dỹm khc.
Nu xổt cho cãng bng c nhin theo ngha tng i m ni Thuyt cềng l mất
bc ngẩi, c ti ch ng thẩi, tnh rt cng cẩng v oỹn, hế ă nht nh lm vic gữ
thữ cđ qut theo ui lm n cễng khãng k gữ l hay d thnh bi. Chnh nhiu ngẩi
Phỹp cềng khen ngẽi tm lng trung trc ca Thuyt. Nu nh sau lểc chng c ri tht
th bi binh, Thuyt chu ra hng phc Bđo hấ, c lĂ cềng ẽc Bđo hấ trng ăi, ch khãng
nh Tẩng n xc hai u, va b khinh b, va b i y kia àu. Ni cho phđi, ngẩi
Phỹp c ấ lẽng t t vậi k cu ch mữnh, ai bit cềng phđi cđm ấng.
Nhng Thuyt khãng c chu khut phc lểc no.

Phan ỏữnh Phễng ủ trang 14/14
Trậc khi i chin vậi ngẩi Phỹp, Thuyt hăy ra tay git ỏo.
ỗng A. Delvaux l ngẩi trong hấi Ngoi quc Truyn giỹo ti Paris c thut u uãi

i luãng tung, lc lo khp tnh Tha Thin, sỹt hi dàn o khãng bit bao nhiu m ni.

Tậi mất on khỹc na :
Sỹng ngy 29/11/1883, Thuyt tnh sai lnh on kt i tữm git dàn o chung
quanh kinh thnh. Hơn rng hế nghe trong thnh bn ln mất phỹt sểng thn cãng lm
hiu lnh, thữ lnh on kt c vic thng tay chổm git, t c o n con chin, chng
dung th ai. Nhng Tẩng lo sẽ rng nu mữnh lm d quỹ tt nhin binh Phỹp khãng
nhn, ri ha ra ỹnh nhau tht thữ nguy him cho mữnh; bi vy Tẩng khuyn can Thuyt
hăy c dứ dƠt, chậ tỹo bo quỹ khãng nn.
Tuy vy, mt lnh truyn i ă lẻ, thnh ra nhng nh c o chung quanh kinh
thnh, ă b đng ca Thuyt vày bc sn sng t lểc trẩi cha hng sỹng. Nhng sau
chẩ ẽi măi khãng nghe hiu sểng thn cãng, nn chểng tđn tỹc b i. Cn Hu Chuyn thữ
ă em lnh t chiu hãm trậc, ra tay tn phỹ chổm git dàn o cỹc lng pha nam Tha
Thin rt l thđm khc.
Ri ngy 13/12/1883, li c hch ca Vỉn thàn truyn khp dàn gian xui gic ngẩi ta
nn rứn ểc kh giậi tr tấi nhng nấi cãng ca binh Phỹp.

Phan ỏữnh Phễng ủ trang 15/15
H nh qua sang nỉm, 1884, t mng hai cho n mng 8 thỹng ging, khp ni li hứ
nhau ni ln git o mất chuyn na.
Nhng sau triu ữnh nậc Nam sẽ lm tn nhn quỹ thữ vic giao thip vậi ngẩi
Phỹp thnh ra trc tr kh lng chỉng, cho nn li vấi vng h lnh cho cỹc ni phđi thãi i
khãng ẽc khuy nhiếu sỹt hi dàn o na. Tuy vy mƠc lng, my ni xa, cha tip
ẽc lnh mậi ny, vỉn thàn c vic sỹt hi c o v dàn o nhiu lm.

Cỹi phong tro nghch thễ chng c ngẩi Phỹp do Tãn Tht Thuyt xậng khi v
ch trng i khỹi nh th.
Ni cho ngay, nậc mữnh t hi ang ni ày, cỹc tậng lnh Phỹp i vậi triu ữnh
nậc Nam vn c ch tàm ly chnh sỹch ãn ha thàu phc ln hi thong thđ, ch khãng
mun bc bỹch quỹ bng binh lc na àu. Vic nậc ă n lểc ny ri, cn c my tay

ãng ngẩ vc ghen ghổt ln nhau, mậi triu ring ãng Tẩng vo trong in m khen ngẽi
cãng lao ng rng nu chu git ãng Thuyt i thữ sĂ phong thng th ny th khỹc. Vã
phểc cho ngi, ãng Tẩng khãng chu. Ngi mậi cu ãng Khàm s ng Hu hi l ãng
Champeaux. Li vã phểc cho ngi : ãng Tẩng bit chuyn. Ngi sai ngẩi em mt th cho
ãng Champeaux tỹn tng ngẩi Phỹp, v nỉn n ãng Champeaux lm th no vữ ngi m
tr hai k quyn thn y i ko ngi lm vua nh vy cc kh lm. ỗng Tẩng bt ẽc,

Phan ỏữnh Phễng ủ trang 16/16
git a i th, ri cễng ãng Thuyt hp ữnh ngh, bt vua Hip Ha b ngc, ri ổp ung
thuc ấc cht. Hãm y l ngy 28/11/1883. Vua Hip Ha lm vua ẽc bn thỹng.
Hai ãng tãn ngẩi con ãng Kin thỹi vng l ỳng ỏng mậi c 14 tui ln lm vua,
tc l vua Kin Phểc.
Sau khi tãn vua Kin Phểc ln ri, ãng Thuyt yn tàm b trong, vữ thanh th ãng
cng to, trong triu khãng ai lm gữ ẽc na ; bày giẩ ch c vic git o, v tữm cỹch ỹnh
ui ngẩi Phỹp. ỏi vậi ãng Khàm s Phỹp ng ti Hu, Thuyt cãng nhin ra mƠt khinh
b v e git cht, n ni ãng Khàm s sẽ, ch quanh trong giậi hn nhẽng a, khãng
dỹm th mƠt ra n ngoi.
Thỹng 6/1884, quàn Phỹp em 5 chic tu chin n ca Thun An yu cu chim
Mang Cỹ (l mất ch him yu trong kinh thnh) chiu theo iu ậc. Triu ữnh phđi phỹi
hai ãng khàm sai em phm vt ra ca Thun An khao quàn, v xin hơn trong 12 hãm, sĂ
cho quàn Phỹp vo ng ti Mang Cỹ.
Hơn th nhng mậi c bđy hãm thữ vua Kin Phểc thun cho 100 lnh Phỹp, mất trỉm
ch khãng ẽc hn, vo ng ti Mang Cỹ, quàn Phỹp kổo vo ng ngay.
Vua Kin Phểc lm vic y, ãng Thuyt vậi ãng Tẩng gin lm, vữ hai ãng ang rp
ỹnh ngẩi Phỹp, m Mang Cỹ l ch him yu trong kinh thnh, c quan h v ẩng v d
nhiu lm ; nay quàn Phỹp n ng , khãng khỹc gữ chơn gi c mữnh. Th ri vua
Kin Phểc t nhin cht. Ngẩi ta ni rng chnh tay ãng Tẩng git. Hữnh nh my hãm
vua Kin Phểc b cđm, ãng Tẩng vo thnh an, tàu l c bit lm thuc, xin cho bc
mất thang. Thang thuc y tc l thanh kim ca ãng Tẩng git vua : vua ng chổn thuc
y ri mt, vữ trong c b thuc ấc.

chu rng ngẩi mnh ta yu, ngẩi hay ta d, ngẩi gii ta hứn. Tậi v i vậi thc lc
ca ngẩi, s phu ta mất ng, dàn chểng ta mất ngđ, vn c nhng quan nim coi thẩng,
nhng cđm giỹc xem kinh l lm.
S phu thữ t c t tin v nhng phổp tc Nghiu Thun Khng Mnh, v hc thut
T vit Thi vàn, ngoi ra, nht thit cỹi gữ khỹc l u coi l di ch.
C xem mất bi Bin di lun ca ãng V Phm Khđi can vua T ỏc mu toan cđi
cỹch, cềng bit t tng ca cđ s phu ta ng thẩi. Chnh bi lm vua T ỏc xiu
lng, khãng bit nghe lẩi ca ch s Nguyến Trẩng Tấ xin cđi cỹch duy tàn văn thẩi cu
quc. Vic nguy vong ca quc gia v thc lc ca ngẩi Phỹp sẩ sẩ trậc mt ri, nhng
s phu vn ngh mữnh l hay l gii hn.
Cn dàn chểng cng khãng thy thc lc ca ngẩi, n ni tng rng cm cày nhn
dậi sãng lm nh k ca Trn Hng ỏo ỹnh quàn Nguyn Bch ỏng giang ngy
xa chc lm tu trn Phỹp phđi thng ỹy m chữm. Thy ngẩi Phỹp cao lận vm vẻ,
cho l nƠng n, chc h khãng bit bi lấi, khãng th chy mau ; thy ca ngẩi Phỹp
dễng ỉn bng st, khãng phđi ềa bỹt nh mữnh, thữ cho l mẩng mỹn ; thy sểng n
ca ngẩi Phỹp bn mau nh bin m trểng àu cht thữ cho l h c thut qu phổp
ma.
Trong khi ngẩi mữnh cn cha nhữn ra s tht, cha chu sc mữnh hứn, t nhin cuấc
bđo hấ tuy nh ri, m nhàn tàm s kh cha th trn phc ẽc cềng l lĂ thẩng.

Sau na, dàn tấc mữnh t xa vn c cỹi tinh thn chin u t tn, trn con ẩng
lch s ng ng my ngn nỉm, ă tng bao phen chng Nguyn, c Minh, bit s thng
bi. Du c lểc bi cềng chin u tậi cễng, khãng khi no chu bng chc vng tay khut
phc. Cỹi tinh thn ca ngẩi Vit Nam chnh ãng ỏi ểy Gosselin v nhiu quan binh
khỹc c d vo cuấc chinh phc nậc Nam u thng ngay nhữn nhn.

Phan ỏữnh Phễng ủ trang 18/18
Bi vy, sau khi triu ữnh thểc th vã phng v tha nhn bđo hấ ri, dàn tàm s
kh vn cha chu hng phc. Cn bỹt go no trong kho, vin n no nng sểng, ngẩi
mữnh cn mun em trểt ra ht, chng no tht l th cễng sc kit sĂ hay.

bn ta phđi c sc lm sao, ha may c lãi kổo thẩi th li ẽc, ch khãng lĂ cha chi ă b
tay m chu Coi kữa, cỹi giẩng mữnh nm thu nay, ngẩi ta xa l àu tậi leo ln nm
ng ngỹy kh, lm sao mữnh chu ẽc !

Th ri mất mƠt ãng sai lp sn phng ti Cam Lấ (thuấc tnh Quđng Tr) em vng
bc tin go ln cha ti rt nhiu, phng sau ny ỹnh c thua thữ ly ch lm ch
lui chàn. Mất mƠt ãng m trẩng tp v, truyn lnh cho cỹc v, cỹc doanh u phđi ngy
m luyn tp sing nỉng, nay mai nh nậc dễng n. Li lo rứn kh giậi, ểc sểng n
r nhiu, sai o ho p trong kinh thnh. Tm li, nht thit cỹi gữ cn dễng quan h
cho vic nậc dễng binh, Thuyt u lo d b sn sng.
Ri Thuyt cễng Tẩng bn tnh vic ỹnh. Tẩng ni rng :
Nậc ta bao nhiu nỉm nay gƠp vic binh ao luãn măi, rẩng mi ngă nghing, dàn
gian kh s lm ri. Nay nỉm mậi ri (1883) binh Phỹp ỹnh phỹ tan tnh ca Thun An,
tàm kh ca quàn ta ă nao nểng khip sẽ lỹnh. Nay ỹnh nhau ngay gia kinh thnh, tuy
mữnh cy c thnh cao ho sàu, nhng m sểng n ca ngẩi ta gh gậm, bn tậi àu thữ

Phan ỏữnh Phễng ủ trang 19/19
ngc ỹ u chỹy tan tậi ; chểng ta bày giẩ sinh s khai chin, sẽ lm phin ly cho
Thỹnh thẽng, v cc kh cho quan quàn, tng khãng c ch lẽi gữ m li c hi na.

Vn bit thẩi cuấc ri ren n nh th, nhng sao trậc kia, vic gữ Tẩng cềng tỹn
thnh cho Thuyt, n bày giẩ ni tậi vic ỹnh thữ Tẩng li can khổo, tc l c lđng ra.
Tuy l hiu thẩi th mƠc lng nhng cềng bi nay hậng ca Tẩng ă thay i. Trậc kia
ãng thy trong triu c Thuyt mnh thữ ãng theo, nhng nay nậc Phỹp ă thnh lp bđo
hấ ri, thữ bđo hấ mnh, ãng b Thuyt m theo bđo hấ. ỗng vn thm tht ra vo bn ta
Khàm luãn, mc ch ch lo gi vng cỹi thàn danh phể qu ca mữnh thữ thãi, nậc cn
thnh cn, ãng cềng l Thẽng th, nay nậc mt thnh mt, ãng cềng vn l Thẽng th,
c thit thi chi m lo ngh n vic khỹc na.
Thuyt nghe Tẩng khuyn can, bit l Tẩng ă bin tàm ri.
ỗng quyt hnh ấng mất mữnh.

ta Khàm s hay ri, nu khãng thữ sao quàn Phỹp ă bit m d b trậc.
ỏn canh t, ãng Thuyt t dn mất o quàn ỹnh Trn Bữnh ỏi, ting sểng i bỹc
bn vang cđ kinh thnh. Nhàn dàn ng ng lƠng lĂ, bng ting sểng n lin thanh, lm ai
cềng git mữnh kinh sẽ, nỹo ấng d dấi. Binh Phỹp xung hm m nểp, chậ khãng thứm
ỹnh, thnh thođng ch bn mất vi phỹt sểng i bỹc ỹp li, c chẩ cho sỹng mậi ỹnh.

Phan ỏữnh Phễng ủ trang 20/20
Vữ lểc y cn m khuya, quàn Phỹp khãng bit quàn Nam ch no, tht s bao nhiu vđ
li cềng cha my thuấc ẩng t, thnh ra ỹnh ban m khãng tin. C ngẩi bit vy,
n hin k vậi Thuyt lm sao xe ẽc my khu sểng i bỹc, lổn em tậi ch quàn Phỹp
ang nểp n m bn xđ vo, thữ git cht ẽc rỹo. Nhng Thuyt li sẽ l k ng mu
phđn quc, nh d cho quàn mữnh vo ch mai phc sao , nn chi khãng nghe. Thuyt c
vic hã quàn bn măi. Quàn ta bn hoi, bn hy, m khãng nghe quàn Phỹp ấng tnh gữ,
thữ tng di dất rng quàn Phỹp Trn Bữnh ỏi cht cđ ri, cho nn Thuyt vấi vng sai
Chng v Trn Xuàn Son bỹo tin vo trong cung rng : quàn Phỹp Trn Bữnh ỏi ă b
quàn ta git ht ; thnh thođng c ãi ba ting sểng i bỹc, y l sểng ca tu Phỹp ng
ngoi thnh bn vo th oai thãi.
Mất mƠt Thuyt li sai vn sểng i bỹc ln mƠt thnh, nhm ta Khàm s m bn
thng sang, lm h hi mt nhiu ch. Cn o quàn ca Tãn Tht Trc cềng bn phỹ
chung quanh ta s rt l d dấi.
Quàn ta bn c măi, n ni kho thuc sểng ti Trẩng ỏnh gn ht, Thuyt bứn sai
quàn chy v bỹo cho Tẩng hay, Tẩng trđ lẩi rng :
Tao c bit thuc n àu, hay ra ni vậi quan Tậng vẩn Hu Bã (tc l
Thuyt, khi ang c quàn pha vẩn Hu Bã), ãng y liu sao thữ liu
Cn bao nhiu thuc n, Thuyt vn c hã quàn bn vo Trn Bữnh ỏi, bn sang ta
Khàm s măi. Quàn Phỹp vn im lƠng, khãng ấng tnh gữ cđ. Măi n tđng sỹng, quàn ta
ht sch n ri, khãng cn gữ m bn na. By giẩ quàn Phỹp Trn Bữnh ỏi v bn kia
sãng mậi khi th phđn cãng. Bao nhiu sểng i bỹc trn i, v tu chin u ngoi
sãng, u cha mềi vo trong thnh m bn : n bay nh ma ro, ting vang nh sm
dy. Thãi thữ nh ca tan, quàn dàn b n cht ngn ngang, trong thnh y ting ku

Sau khi hon ton chim lnh ẽc kinh thnh ri, ngẩi Phỹp phàn binh nghim gi
cung in v cỹc ca thnh, ri bỉng b cu cha cho nhng quàn s nhàn dàn b thng
tch, b th tin go cho nhng ngẩi cn sng st trong thnh, dễng nhàn cãng y sa
sang li cỹc ch tn phỹ v chãn ct t thi. Nhàn dp ny, nhiu anh bt ẽc vng bc
chàu bỹu chãn giu trong nh ngẩi ta m tr nn giu c lận. C k mẽn th c o i
àu cềng lt, ri ln vo tậi trong cung cm m rinh cđ nhng màm vng chổn ngc ra na.
Nhng qu, vt l trong cung truyn li bao nhiu ẩi, lểc ny b tht lc tiu tỹn i
nhiu lm.
Tãi nhậ c bi vứ tht th kinh thnh tđ r cãng chuyn nghe rt ai oỹn năo nễng, n
ni mẩi my nỉm trậc ày nh ng cuấc phđi cm hỹt ngoi ẩng. Vữ c mất anh
chng ui lm ngh hỹt do, mi khi ngi àu ct ting hỹt vứ ny thin h tu li rt
ãng ; nht l ting hỹt năo nễng quỹ, khin cho ngẩi ta cđm ấng y gan, àm thm gt
ly.
T nỉm t du tht th kinh thnh tr i, hng nỉm c n ba ngy 22, 23 v 24
thỹng 5 ta, ă thnh ra tc l, nh no trong thnh cềng by nhang ứn tru rẽu, giy
tin, vng bc, ra trậc ca cểng vỹi cã hn nhng quàn s trn vong, nhàn dàn t nn
lểc .

Chểng ta ă hi i xa càu chuyn ct yu ri, giẩ nn tr li.
Ni v Nguyến Vỉn Tẩng hi y cềng theo ph xa giỹ Tam cung v Hong thẽng
chy ra ca tày nam, quàn s i theo hấ v ch c ấ mất trỉm ngẩi. Qun thn ch c nỉm
bđy ãng bit tin theo kp m thãi. Duy c Hong thẽng v Tam cung ngi vng lnh khing
chy tt tđ, cn bao nhiu ngẩi tễy tễng u chy bấ theo. Rt i cỹc cãng chểa, cung
nhàn, u tc rề rẽi, cng khãng mang giy, va chy theo xa giỹ va khc rng rc, tữnh
cđnh rt l au thng.
Khi qua K Vn ri ln n Kim Luãng, Tẩng nh ph xa giỹ tm dng li trong
nh thẩ o Thin Chểa ti . Chc trong Tẩng mun lổn bỹo tin cho quan tày bit,
mẩi xa giỹ tr v cung, vữ nậc du mt cn cềng th, khãng lĂ mất ngy no khãng vua.
Nhng ãng Hu quàn ỏã thng H Hin thy r Tẩng mun măi chểa cu vinh, lin rểt
gm ra toan chổm bay u Tẩng. May phểc, Tẩng sẽ chy tuất vo giỹo ẩng trn bit