Thuốc nguồn gốc thiên nhiên
có gây độc không?

Lý do quan trọng làm cho việc sản xuất, tiêu dùng thuốc hướng về
nguồn gốc thiên nhiên là do thuốc có nguồn gốc hóa dược gây nhiều tai
biến. Tuy nhiên cũng cần biết rõ thuốc có nguồn gốc thiên nhiên không
phải là “vô hại”.
Có loại chứa hoạt chất độc
Một số thảo dược có chứa các hoạt chất độc như ma hoàng chứa
ephedrin, hoàng nàn, mã tiền chứa strychnin, ô đầu chứa aconitin, lá cà độc
dược chứa scopolamin.
Lượng ancaloid toàn phần trong ma hoàng thay đổi từ 1,3%-1,7%;
trong đó tỷ lệ ephedrin trong ancaloid toàn phần cũng thay đổi từ 40-85%
tùy thuộc vào loài ephedra (sinica, equisetina, intermedia, geradiana).
Ephedrin làm giãn phế quản nên dùng chữa hen, gây chán ăn nên dùng để
giảm béo. Nhưng ephedrin làm tăng huyết áp, gây kích thích khó ngủ,
choáng váng, đau đầu, run rẩy, loạn nhịp tim, rối loạn chức năng thận, độc
cho gan. Do có các thuốc tốt hơn, nay Tây y không mấy khi dùng chữa hen,
chống béo mà chỉ dùng làm giãn phế quản nhất thời, quản lý theo bảng độc
B, kiểm soát được liều lượng. Trong khi đó, đông y dùng chữa hen, chống
béo, dưới dạng thô, bán tự do, không kiểm soát được liều lượng. Năm 2005
theo thống kê của Trung tâm Quốc tế về ung thư (CIRC) có 81 trường hợp
tử vong tại Mỹ do dùng ma hoàng chống béo. Hiện Mỹ đã cấm lưu hành ma
hoàng, nhưng nhiều nước châu Á vẫn dùng.
Khoa học ngày nay đã chứng minh có một số thảo dược gây sự đột
biến gen, dẫn đến ung thư như nam mộc hương (trong nam mộc hương có
các chất làm đột biến gen).
Y học cổ truyền (YHCT) có nhiều cách chế biến làm giảm lượng chất
độc trong thảo dược. Củ cây âu ô đầu và ô đầu Việt Nam chứa aconitin, độc.
Đông y chỉ dùng ngâm rượu xoa bóp bên ngoài hoặc dùng vị ô đầu chế ra vị
diêm phụ (ngâm muối cho đến mức thấm vào giữa củ, bên ngoài có kết tinh

thông thường, trên diện rộng, không kém phần nguy hiểm, song lại khó nhận
thấy, ít được cảnh báo.
Thay lời kết
Quản lý thảo dược, có nước chặt chẽ như hóa dược, có nước khá đơn
giản như thực phẩm chức năng. Ngay cùng một loại thảo dược, có nước cấm
lưu hành có nước còn cho dùng rộng rãi. Để tránh sự độc hại của thảo dược
nên:
Trong nghiên cứu: cần dựa vào kinh nghiệm cổ truyền để tìm cây,
hoạt chất có giá trị chữa bệnh, đồng thời cần tiếp nhận các thông tin về tính
độc hại của một số thảo dược (nhiều nước đã làm).
Trong sản xuất: nếu không chứng minh được tính hiệu quả và an toàn
của cách chế biến bào chế mới thì cần tôn trọng cách làm cổ truyền (chớ vội
coi là cách làm cổ, không khoa học, cầu kỳ, mất thời gian, không tiện áp
dụng vào dây chuyền công nghệ).
Trong tiêu dùng: người bệnh cần đến khám tại các cơ sở YHCT để
được chẩn đoán, luận trị và cho dùng thảo dược đúng. Không nên chỉ nghe
mách bảo công dụng rồi tự ý dùng thảo dược cho bệnh của mình.
Nghiên cứu, sản xuất, tiêu dùng thảo dược cẩn trọng sẽ phát huy hiệu
lực, tránh độc hại và như thế sẽ góp phần cho việc kế thừa, phát triển nền
YHCT vững chắc.