Văn hóa Thái với hoạt động du lịch ở Mường
Lò ( Nghĩa Lộ ), Yên Bái Nguyễn Kim Lê Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Luận văn ThS. ngành: Dân tộc học; Mã số: 60 22 70
Người hướng dẫn: PGS.TS. Lê Sỹ Giáo
Năm bảo vệ: 2012 Abstract. Mô tả, phân tích những giá trị văn hóa tộc người Thái phục vụ du lịch và
sự tác động của hoạt động du lịch tới các giá trị văn hoá đó. Làm sáng tỏ những giá
trị văn hóa truyền thống đặc sắc của tộc người cũng như những thay đổi của nó trong
đời sống xã hội mới. Nhận diện và đánh giá đúng mức việc khai thác các giá trị văn
hóa Thái trong việc phát triển du lịch hiện nay ở Mường Lò.

Keywords. Văn hóa Việt Nam; Du lịch; Yên Bái; Dân tộc Thái

Content
Ngày nay, nhu cầu hưởng thụ của con người không ngừng được nâng cao, trong đó có
nhu cầu về du lịch. Trong du lịch, có nhiều hình thức khác nhau như du lịch sinh thái, du lịch
văn hóa, du lịch mạo hiểm, du lịch tham quan, nghỉ dưỡng, du lịch hành hương, … trong đó,
du lịch văn hóa tộc người là một nhu cầu thiết yếu. Đây được xem là một hình thức du lịch
tổng hợp, vừa mang các yếu tố của du lịch văn hóa, du lịch sinh thái và du lịch mạo hiểm.
Đối với các tộc người, đặc biệt là các tộc người thiểu số ở đâu cũng có nền văn hoá dân
gian vô cùng phong phú. Yên Bái là một tỉnh miền núi, hoạt động du lịch mới chỉ bắt đầu
khởi động trong những năm gần đây. Ngoài du lịch tâm linh, du lịch sinh thái thì du lịch văn
hóa là một lĩnh vực khá mới mẻ và có nhiều tiềm năng, trong đó văn hoá tộc người Thái ở

trang: Phần mở đầu, 9 trang (từ trang 1 đến trang 9), gồm 7 mục: Lý do lựa chọn đề tài, lịch
sử nghiên cứu vấn đề, cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu, mục đích nghiên cứu, đối
tượng và phạm vi nghiên cứu, nguồn tài liệu sử dụng trong luận văn, đóng góp của luận văn
và kết cấu của luận văn. Phần nội dung, 123 trang (từ trang 10 đến trang 133), gồm 4
chương: Chương 1. Tổng quan về văn hoá tộc người với hoạt động du lịch ở Yên Bái.
Chương 2. Các dạng thức văn hóa vật chất với hoạt động du lịch. Chương 3. Các yếu tố văn
hóa tinh thần với hoạt động du lịch. Chương 4. Tác động của hoạt động du lịch đối với các
giá trị văn hoá Thái ở Mường Lò. Phần kết luận, 2 trang (từ trang 134 đến trang 135). Tài
liệu tham khảo chiếm 5 trang (từ trang 136 đến trang 141), danh sách người cung cấp thông
tin (trang 142), 23 trang sau là phụ lục. Cấu trúc cụ thể của đề tài như sau:
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục
Bảng danh mục các chữ viết tắt
Danh mục bảng biểu
Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
3. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
3.1 Cơ sở lý thuyết
3.2 Phương pháp nghiên cứu
4. Mục đích nghiên cứu
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5.1 Đối tượng nghiên cứu
5.2 Phạm vi nghiên cứu
6. Nguồn tài liệu sử dụng trong luận văn
7. Đóng góp của luận văn
8. Kết cấu của luận văn

Chƣơng 1. Tổng quan về văn hoá tộc ngƣời với hoạt động du lịch ở Yên Bái

2.3.1.3.4 Các loại rau xanh
2.3.1.3.5 Các loại canh
2.3.1.4 Các loại gia vị và nước chấm
2.3.1.4.1 Nước chấm (chẩm chéo)
2.3.1.4.2 Mắm cá (mẳm pa)
2.3.1.4.3 Ruột cá ướp (xảy pa bong)
2.3.1.4.4 Nước đắng (nặm pịa)
2.3.1.4.5 Tương tời (mác thuớ ố)
2.3.2 Đồ uống
2.3.2.1 Các loại rượu
2.3.2.2 Các loại nước được chế biến từ búp, lá, củ và rễ cây
2.4.1 Các di tích, danh lam thắng cảnh
2.4.2 Suối nước nóng
2.4.3 Chợ văn hoá Mường Lò
Tiểu kết chương 2
Chƣơng 3. Các yếu tố văn hoá tinh thần với hoạt động du lịch
3.1. Ngôn ngữ, chữ viết
3.2. Lễ tết
3.2.1 Tết nguyên đán
3.2.2 Lễ hội “xên mường” (cúng mường)
3.2.3 Lễ hội “xên bản” (cúng bản)
3.2.4 Sàn diễn “hạn khuống”
3.2.5 Lễ hội “lồng tồng” (xuống đồng)
3.2.6 Lễ hội hoa ban
3.2.7 Lễ “xên đông” (cúng rừng)
3.2.8 Tết “xíp xí” (14/7 âm lịch)
3.3. Tôn giáo – tín ngưỡng
3.4. Dân ca, dân vũ, dân nhạc
3.4.1 Dân ca
3.4.2 Dân vũ

đông và còn lưu giữ được những sắc thái văn hoá đặc trưng, toàn tỉnh Yên Bái được chia làm
3 vùng văn hoá:
1.1.1 Vùng văn hoá sông Hồng.
Vùng này gồm có: thành phố Yên Bái, các huyện Trấn Yên và Văn Yên. Đây là vùng
văn hoá điển hình của các tộc người: Kinh, Tày, Dao (Dao Đỏ), Phù Lá (Xá Phó) và một bộ
phận nhỏ các tộc người: Cao Lan (Sán Chay), Mường, Hmông. Trong vùng nổi lên nhiều di
tích lịch sử, các trung tâm tôn giáo – tín ngưỡng, khu bảo tồn thiên nhiên, các làng nghề
truyền thống, các nghi lễ, phong tục tập quán đặc sắc của các tộc người thiểu số. Hiện nay,
những nét văn hoá này đã và đang được duy trì và phát huy mạnh mẽ để đẩy mạnh hoạt động
du lịch.
1.1.2 Vùng văn hoá sông Chảy.
Vùng văn hoá này gồm hai huyện: Yên Bình và Lục Yên. Nơi đây là địa bàn sinh
sống của các tộc người: Tày, Nùng, Dao (Dao Đỏ và Dao Quần Trắng), Cao Lan (Sán Chay).
Cùng với khu du lịch hồ Thác Bà, vùng này rất chú trọng du lịch văn hoá tộc người với các
điểm du lịch cộng đồng hiện đang thu hút du khách, đặc biệt là khách nước ngoài. Tiêu biểu
có làng văn hoá Ngòi Tu, xã Vũ Linh, huyện Yên Bình với đặc trưng văn hoá Dao (Dao Quần
Trắng), Cao Lan; bình nguyên xanh Khai Trung, xã Khai Trung, huyện Lục Yên với đặc
trưng văn hoá Tày, Dao (Dao Đỏ).
1.1.3 Vùng văn hoá Miền Tây.
Vùng này bao gồm thị xã Nghĩa Lộ và các huyện Văn Chấn, Trạm Tấu, Mù Cang
Chải. Đây được xác định là trọng điểm phát triển du lịch văn hoá tộc người của tỉnh Yên Bái .
Vùng văn hoá này là nơi tụ cư của nhiều tộc người: Thái, Tày, Hmông, Dao, Mường, Khơ
Mú, Giáy. Trong vùng, văn hoá tộc người được khai thác gắn với các vùng cảnh quan cư trú
của đồng bào. Tiêu biểu có: văn hoá Thái vùng Mường Lò; văn hoá Hmông vùng Mù Cang
Chải, Trạm Tấu, xã Suối giàng (huyện Văn Chấn); văn hoá Tày ở các xã Đồng Khê, Thượng
Bằng La (huyện Văn Chấn); văn hoá Mường ở các xã Sơn A, Thanh Lương (huyện Văn
Chấn); văn hoá Khơ Mú ở xã Nghĩa Sơn (huyện Văn Chấn); văn hoá Giáy ở xã Gia Hội
(huyện Văn Chấn), ...
Với việc phân vùng trên, từ năm 1995, tỉnh Yên Bái đã rất tích cực trong việc sưu
tầm, bảo tồn và phát huy vốn văn hoá truyền thống của các tộc người. Từ năm 2004, tỉnh

Văn hoá tinh thần với những nét độc đáo riêng rất thu hút sự chú ý của du khách, đặc
biệt là các lễ hội với các làn điệu dân ca, nghệ thuật dân vũ, các trò chơi dân gian, hệ thống
văn học dân gian và tri thức y dược học cổ truyền.
Tiểu kết chƣơng 1.
Chúng tôi khẳng định, Yên Bái là một tỉnh miền núi có nhiều tộc người cùng sinh
sống, là nơi có ưu thế đẩy mạnh du lịch văn hoá tộc người. Tỉnh đã tiến hành phân chia các