Dân ta phải biết sử ta
cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam

Chương III: VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ XVI
ĐẾN THẾ KỈ XVIII
Bài 21: Những biến đổi của nhà nước phong kiến
trong các thế kỉ XVI - XVIII
Bài học sẽ giúp các em:
1. Biết sự sụp đổ của triều đình nhà Lê tạo sự bất ổn định của
tình hình đất nước, nhà Mạc ra đời và tồn tại hơn nửa thế kỉ
đã góp phần ổn định xã hội trong một thời gia
2. Hiểu cuộc chiến tranh phong kiến diễn ra trong bối cảnh xã
hội Việt Nam thế kỉ XVI – XVIII đã dẫn đến sự chia cắt đất
nước làm 2 miền (Đàng Ngoài và Đàng Trong), mỗi miền có
chính quyền riêng nhưng không phải 2 nhà nước độc lập.

1. Sự sụp đổ của nhà Lê. Nhà Mạc
thành lập
Nhóm 1, 3 tìm hiểu : Nhà
Lê sơ đã rất cực thịnh,
nhưng tại sao đầu thế kỉ
XVI nhà Lê lại sụp đổ?
Nhận xét sự thay đổi đó?
Nhóm 2, 4 tìm
hiểu: Nhà Mạc
thành lập đã thi
hành những
chính sách gì?
Có tác dụng hay
không

2. Đất nước bị chia cắt
a. Chiến tranh Nam – Bắc triều
(1540 - 1592)
- Nguyên nhân:
+ Sự suy yếu của triều Lê và
sự thiết lập nhà Mạc
+ Cựu thần muốn khôi phục lại
nhà Lê (Nguyễn Kim)
+ Tranh giành quyền lực giữa
các tập đoàn phong kiến
-
Diễn biến: 1545 – 1592
chiến tranh bùng nổ.
-
Kết quả: Nhà Mạc bị lật đổ,
đất nước thống nhất
b. Chiến tranh Trịnh – Nguyễn
- Nguyên nhân:
+ Sự suy yếu của nhà Lê, sự lộng
quyền của họ Trịnh ở Đàng Ngoài
và sự thiết lập họ Nguyễn ở Đàng
Trong.
+ Hai tập đoàn phong kiến đều
muốn nắm quyền cao nhất và có
công nhất. Mâu thuẫn gay gắt.
-
Diễn biến:
+ Ở Thanh Hóa quyền lực nằm
trong tay họ Trịnh
+ Ở Mạn Nam họ Nguyễn cát cứ

+ Quân thường trực (Tam phủ) tuyển
chủ yếu ở Thanh Hóa
+ Ngoại binh tuyển từ 4 trấn quanh
kinh thành
- Đối ngoại: Hòa hiếu với nhà Thanh
ở Trung Quốc
Bộ máy nhà nước
Đàng Ngoài được tổ
chức như thế nào?
4. Chính quyền Đàng Trong
-
Thế kỉ XVII lãnh thổ Đàng Trong
được mở rộng từ Nam Quảng Bình
đến Nam Bộ ngày nay
-
Bộ máy nhà nước: tổ chức bộ máy
địa phương trước
-
Quân đội là quân thường trực,
tuyển theo nghĩa vụ, trang bị vũ khí
đầy đủ.
-
Quan lại tuyển bằng nhiều cách:
theo dòng dõi, đề cử, học hành
-
Năm 1744 Chúa Nguyễn Phúc
Khoát xưng vương, thành lập chính
quyền trung ương nhưng tới cuối
XVIII chưa hoàn chỉnh.
Chúa Nguyễn Phúc

chính
quyền
Đàng
Trong
Vua Phủ chúa
Các cơ quan trung ương
Ban văn
Quan lại khác
Trấn
Phủ
Huyện
Châu
Ban võ
Em có nhận xét gì
về bộ máy nhà
nước thời Lê –
Trịnh?
-
Tồn tại hình thức chính quyền vua Lê và phủ
Chúa, quyền lực tập trung trong tay phủ chúa.
-
Tiếp tục hoàn thiện thể chế nhà nước quân chủ
chuyên chế trung ương tập quyền.
- Tổ chức bộ máy nhà nước cồng kềnh. 3. Củng cố
-
Thế kỉ XVI – XVIII, nhà Lê sơ sụp
đổ, chiến tranh phong kiến diễn ra,