Giáo trình Vật liệu điện
Biên soạn: Đỗ Nh Trởng 25
Chơng IV: Đặc tính cơ lý hoá của
điện môi

Khi chọn và sử dụng vật liệu điện không những phải chú ý đến những đặc
tính của nó trong điều kiện bình thờng mà còn xét đến các đặc tính của điện
môi khi chịu tác dụng của những đặc tính vật lý, cơ giới, hoá học
Ta biết các bộ phận cách điện của thiết bị điện chịu ảnh hởng tới các đặc
tính vật lý nh: tiếng ồn, nhiệt độ môi trờng
- Các đặc tính cơ: uốn, kéo, nén, đàn hồi, va đập
- Các đặc tính hoá học: Oxy hoá
I. đặc tính vật lý của điện môi
1. Tính hút ẩm và tính thấm nớc của vật liệu cách điện
1.1. Tính hút ẩm
Phần lớn tang vật liệu cách điện đều có tính hút ẩm làm cho đặc tính điện
của nó xấu đi, trong thực tế hầu hết các thiết bị điện đều đợc đặt trong môi
trờng không khí. Trong không khí thì luôn luôn chứa một lợng nớc nhất định
(có một độ ẩm nhất định). Nớc có điện dẫn rất lớn, khi các thiết bị điện hút ẩm
thì đặc tính điện bị kém đi.
- Xác định độ ẩm của điện môi: là độ ẩm mà điện môi đó hút đợc, nhng
việc đo độ ẩm này rất khó khăn vì vậy ngời ta thờng đo điện trở cachs điện
hoặc điện dng của điện môi từ đó suy ra độ ẩm của điện môi. Thực nghiệm cho
thấy rằng nếu điện môi cùng hút một lợng ẩm nh nhau thì đăc tính điện của
điện môi sẽ thay đổi khác nhau.
Xét hai chất điện môi cùng đặt trong
một môi trờng, trong cùng một thời gian,
cùng nhiệt độ thì chúng sẽ hút một lợng
ẩm khác nhau.
Tính hút ẩm của điện môi không bảo
giờ đợc quy chuẩn hoá, còn tính hút ẩm

nớc để tạo màng ẩm đó ngời ta gọi là tính thấm nớc của điện môi.
Tính thấm nớc của điện môi ảnh hởng nhiều đến điện dẫn mặt
s
của
điện môi, cụ thể là làm cho
s
tăng. Vậy tính thấm nớc phụ thuộc vào tính trạng
bề mặt của điện môi, phu thuộc vào độ ẩm và nhiệt độ của môi trờng. Nếu độ
ẩm của môi trờng càng lớn thì độ dày của màng ẩm càng tăng.
Để giảm tính thấm nớc của điện môi thì ta làm cho bề mặt của điện môi
nhẵn và có thể tráng men hoặc bôi lên bề mặt của điện môi rắn một lớp Parafin
ngoài ra phải để điện môi rắn ở nơi khô ráo và định kỳ sơn sấy.
2. Đặc tính nhiệt của điện môi
2.1. Tính chịu nhiệt của điện môi
Là khả năng chịu đợc nhiệt độ cao trong thời gian ngắn hoặc lâu dài và
khi nhiệt độ thay đổi đột ngột không bị h hỏng nghĩa là không làm cho tính
chất của điện môi xấu. Tiêu chuẩn về tính chịu nhiệt đợc xác định tuỳ theo loại
điện moi và công dụng của nó. Dựa vào tính chịu nhiệt của điện môi, ngời ta đ
phân loại điện môi theo cấp chịu nhiệt và nhiệt độ làm việc cho phép lớn nhất
của chúng.
Cấp chịu nhiệt Y A E B F H C
Nhiệt độ làm việc
cho phép lớn nhất
90
0
105
0
120
0
130

nhiệt độ đó sẽ làm cho hỗn hợp của hơi chất lỏng với không khí bùng cháy. Khi
tiếp xúc với ngọn lửa bé tong thời gian ngắn.
Điểm cháy của chất lỏng là nhiệt độ mà khi tiếp xúc với ngọn lửa thì chất
lỏng đó bôc cháy.
Điểm cháy cao hơn điểm chớp cháy.
Đối với dầu MBA thì điểm chớp cháy quy định phải +135
0
C, còn điểm
cháy là +165
0
C.
2.3. Độ nhớt
Độ nhớt là một đặc tính quan trọng của các chất lỏng. Điện môi lỏng
thờng dùng để cách điện, để tẩm, ngâm, làm lạnh nên phải có một độ nhớt nhất
định.
Độ nhớt thờng đợc xác định bằng phơng pháp Engter, theo phơng
pháp này thì độ nhớt của chất lỏng xác định bằng tỷ số giữa thời gian cháy của
200ml chất lỏng ở nhiệt độ 50
0
C qua một lỗ nhỏ có đờng kính xác định với thời
gian chảy của 200ml nớc cất ở nhiệt độ 20
0
C cũng qua lỗ nhỏ ấy (vào khoảng
51 ữ 52giây).
B
A
t
t
=


Hệ số dn nở nhiệt là độ biến thiên tơng đối của kích thớc vật liệu khi
nhiệt độ tăng lên 1 đơn vị.
Dn nở nhiệt có liên quan đến tính chịu nhiệt của vật liệu. Vật liệu có hệ
số dn nở nhiệt bé thì có tính chịu nhiệt cao và ngợc lại.
ii. Đặc tính cơ giới của điện môi
1. Sức bền chịu kéo, nén, uốn của vật liệu
Khái niêm về sức bền chịu kéo, nén, uốn đ đợc nghiên cứu trong môn
Cơ kỹ thuật.
Còn đối với vật liệu có kết cấu sợi thì sức bền cơ giới phụ thuộc vào
phơng tác dụng của tải trọng.
Đối với vật liệu xốp thì sức bền cơ giới phụ thuộc nhiều vào độ ẩm.
Đối với một số vật liệu nh thuỷ tinh, vật liệu gốm và nhiều loại chất
dẻo thì sức bền chịu nén ớn hơn nhiều so với sức bền chịu kéo.

n
= 20 000 kg/cm
2
;
k
= 500 kg/cm
2

Giáo trình Vật liệu điện
Biên soạn: Đỗ Nh Trởng 29
Sức bền cơ giới của nhiều vật liệu còn phụ thuộc vào nhiệt độ, sức bền cơ
giới giảm khi nhiệt độ tăng.
2. Độ giòn
Vật liệu giòn là vật liệu có khả năng chịu đợc tải trọng tĩnh (tải trọng
không hay đổi) và dễ bị h hỏng khi có tải trọng động (tải trọng thay đổi đột
ngột).

)
III. đặc tính hoá học của điện môi
Trong quá trình làm việc lâu dài, vật liệu cách điện trong các cơ cấu điện
luôn luôn tiếp xúc với các chất khác nh kim loại, khí, nớc, axit, bazơ
Vì vậy về phơng diện hoá học, điện môi cần đạt đợc những yêu cầu cơ
bản sau:
- Vật liệu cách điện phải ổn định khi làm việc lâu dài.
- Không bị phân huỷ và gây nên các tạp chất khác.
- Không ăn òn kim loại khi tiếp xúc với kim loại
- Không có tác dụng hoá học lên các môi trờng khác nh khí, nớc, axit,
bazơ, dung dịch muối và trong quá trình làm việc lâu dài không bị ảnh hởng
của phóng xạ có tia năng lợng cao và cần phải ổn định khi chịu tác dụng của
những tia đó.