Hướng dẫn sử dụng phương
tiện, thiết bị dạy học môn Vật lý
lớp 12 để đổi mới phương pháp
dạy học ( Phần 1)
I. Giới thiệu khái quát phương tiện, thiết bị dạy học môn Vật lí lớp 12
1. Những vấn đề chung về sử dụng phương tiện và thiết bị dạy học vật lí
a) Chức năng của thí nghiệm trong dạy học vật lí
+ Chức năng của thí nghiệm theo quan điểm lí luận nhận thức
Theo quan điểm lí luận nhận thức thì thí nghiệm có những chức năng cụ thể
sau đây:
- Thí nghiệm là phương tiện thu nhận tri thức
Thí nghiệm là một phương tiện quan trọng của hoạt động nhận thức của con
người, thông qua thí nghiệm con người đã thu nhận được những tri thức
khoa học cần thiết nhằm nâng cao năng lực của bản thân để có thể tác động
và cải tạo thực tiễn. Trong dạy học thí nghiệm là phương tiện của hoạt động
nhận thức của học sinh, nó giúp người học trong việc tìm kiếm và thu nhận
kiến thức khoa học cần thiết.
- Thí nghiệm là phương tiện kiểm tra tính đúng đắn của những tri thức đã thu
nhận
Trong khoa học phương pháp thực nghiệm được coi là “hòn đã thử vàng”
củamọitrithứcchân chính. Bởivậy, cóthể nóithí nghiệmcóchứcnăngtrong việc
kiểmtra tính đúng đắn của tri thức đã thu nhận.
- Thí nghiệm là phương tiện để vận dụng tri thức vào thực tiễn
Trong quá trình vận dụng kiến thức vào thực tiễn, vào việc thiết kế và chế
tạo các thiết bị kỹ thuật,ngườita gặp phải những khó khăn nhất định do tính khái
quát và trừu tượng của các tri thức cầnvận dụng, cũng như bởi tính phức tạp của
các thiết bị kỹ thuật cần chế tạo. Trong trường hợp đó thí nghiệm được sử dụng
với tư cách là phươngtiện thử nghiệm cho việc vận dụngtri thức vào thực tiễn.
Chẳnghạn:việcvận dụng kiếnthứcvề lựcnângtrong chế tạomáybay, để có
đượcphươngántốiưu trongviệcthiếtkế kiểudángcánhmáybayngườitađã làm
thí nghiệm với với các mô hình máy bay thu nhỏ. Sau đó dựa vào phương pháp

- Thí nghiệm là phương tiện góp phần quan trọng vào việc giáo dục kỹ thuật
tổng hợp cho học sinh.
Quatiến hành thínghiệmhọcsinh có cơ hội trong việcrènluyệnkỹ năng, kỹ
xảo thực hành, góp phần thiết thực vào việc giáo dục kỹ thuật tổng hợp cho học
sinh. Thí nghiệm còn là điều kiện để học sinh rèn luyện những phẩm chất của
người lao động mới, như: đức tínhcẩnthận, kiên trì, trung thực
- Thí nghiệm là phương tiện kích thích hứng thú học tập của học sinh
Thínghiệmlàphươngtiệngâyhứng thú,làyếutố kíchthíchtínhtòmòham
hiểu biết của học sinh học tập, nhờ đó làm cho các em tích cực và sáng tạo hơn
trong quá trình nhậnthức.
- Thí nghiệm là phương tiện tổ chức các hình thức hoạt động của học sinh
Thí nghiệm là phương tiện tổ chức các hình thức làm việc độc lập hoặc tập
thể qua đó góp phần bồi dưỡng các phẩm chất đạo đức của học sinh. Qua thí
nghiệm đòi hỏi học sinh phải làm việc tự lực hoặc phối hợp tập thể, nhờ đó có thể
phát huy vai trò cá nhân hoặc tính cộng đồng trách nhiệm trong công việc của các
em.
- Thí nghiệm vật lí góp phần làm đơn giản hoá các hiện tượng và quá trình vật lí
Thínghiệm vật lígópphầnđơngiản hoáhiệntượng,tạotrực quansinh động
nhằm hỗ trợ cho tư duy trừu tượng của học sinh, giúp cho học sinh tư duy trên
nhữngđốitượngcụ thể,những hiệntượng vàquá trìnhđang diễnratrướcmắt họ.
Các hiện tượng trong tự nhiên xẩy ra vô cùng phức tạp, có mối quan hệ chằng chịt
lấy nhau, do đó không thể cùng một lúc phân biệt những tính chất đặc trưng của
từng hiện tượng riêng lẻ, cũng như không thể cùng một lúc phân biệt được ảnh
hưởng của tính chất này lên tính chất khác. Chính nhờ thí nghiệm vật lí đã góp
phần làm đơn giản hoá các hiện tượng, làm nổi bật những khía cạnh cần nghiên
cứu của từng hiện tượng và quá trình vật lí giúp cho học sinh dễ quan sát, dễ theo
dõi và dễ tiếp thu bài.
Ngoài ra, thí nghiệm vật lí hiểu theo nghĩa rộng còn là một trong những
phương pháp dạy học vật lí ở trường phổ thông. Đó là cách thức hoạt động của
thầy và trò, giúp cho trò tự chiếm lĩnh kiến thức kỹ năng, kỹ xảo, đặc biệt là kỹ