Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Giáo trình Giáo trình Chẩn ñoán bệnh thú …………………….
86

canxi, oxalat canxi…Phenon (phenol) oxy hóa thành một lớp màu ñen trên bề mặt, ñể càng
lâu lớp ñó càng dày.
Lợn một ngày ñêm: 2 - 4 lít, nước tiểu màu vàng, trong suốt, mùi khai, ñể lâu cũng lắng
cặn.
Chó ñái 0,5 - 2 lít, màu vàng nhạt, ñể lâu lắng ít cặn.
Lượng nước tiểu thay ñổi rất nhiều theo chế ñộ ăn uống, theo thức ăn, khí hậu và chế ñộ
làm việc.
Với cơ thể gia súc, lượng nước tiểu liên quan mật thiết với chức năng thận, tim, phổi,
ñường ruột và quá trình ra mồ hôi.
Gia súc ñái ít, lượng nước tiểu ít: các bệnh có sốt cao, viêm thận cấp tính, bệnh ra nhiều
mồ hôi; viêm màng phổi thẩm xuất, viêm màng bụng thẩm xuất; trong các ca nôn mửa, ỉa
chảy nặng, mất nhiều máu. Không ñi tiểu (xem phần “ ñộng tác ñi tiểu”).
ði ñái nhiều, lượng nước tiểu tăng: viêm thấm xuất hấp thu, kỳ tiêu tan trong viêm phổi
thùy, viêm thận mạn tính.
Số lượng nước tiểu (lít) của gia súc trong 1 ngày ñêm:
Trâu bò 6 - 12
Ngựa 3 – 6
Dê, cừu 0,5 - 1
Lợn 2 - 4
Chó 0.25 - 1
Mèo 0,1 - 0,2
Thỏ 0.04 - 0.1
Màu sắc nước tiểu
Cho nước tiểu vào cốc thủy tinh, che ñằng sau một tờ giấy trắng ñể quan sát. Nước tiểu
trâu bò màu vàng nhạt, nước tiểu ngựa thẫm hơn. Nước tiểu chó vàng tươi, của lợn nhạt gần
như nước.
ði ñái ít, nước tiểu ít thì tỷ trọng cao, màu sẫm.
Nước tiểu thẫm gần như ñỏ: trong các bệnh sốt cao, viêm thận cấp tính, viêm gan, các

w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V

lâu sẽ lắng cặn. Nếu nước tiểu các gia súc trên trong là triệu chứng bệnh.
Nước tiểu các gia súc khỏe trong, không lắng cặn. Nếu ñục, lắng nhiều cặn là triệu chứng
bệnh. Vì trong nước tiểu có nhiều niêm dịch, các tế bào hồng cầu, các tế bào thượng bì, các
mảnh tổ chức – cặn bệnh lý làm nước tiểu ñục.
Xét nghiệm nước tiểu ñục
1. Cho nước tiểu ñục qua giấy lọc, nước tiểu trong suốt, chứng tỏ nước tiểu ñục do cặn
bệnh lý không tan.
2. Cho ít axit axetic, nước tiểu nổi bọt và trở thành trong suốt - ñục do muối carbonat;
nếu nước tiểu không sinh bọt, nhưng cũng trong suốt – do các muối photphát.
3. ðun sôi hoăc cho kiềm vào, nước tiểu trong suốt: do có nhiều muối urat; ñun sôi vẫn
ñục, cho thêm HCl loãng thì nước tiểu ở trên nên trong- vì nhiều muối oxalat.
4. Thêm KOH 20% vào, nước tiểu ñục trở thành trong suốt dạng thạch loãng - do có mủ
lẫn vào.
5. Cho ete hoặc cồn (ethylic) cùng lượng với nước tiểu, nước tiểu trở nên trong suốt –
trong nước tiểu có nhiều hạt mỡ.
6. Qua các bước trên nước tiểu vẫn ñục thì do có nhiều vi trùng.
ðộ nhớt
Nước tiểu khai do lên men ure thành amoniac: do nước tiểu tắc ở bàng quang – liệt bàng
quang, tắc niệu ñạo.
Nước tiểu thối: viêm bàng quang hoại thư.
Tỷ trọng nước tiểu
Lọc nước tiểu qua các vải gạc rồi cho vào cốc thủy tinh và nhẹ nhàng cho tỷ cho kế vào.
Nếu nước tiểu quá ít thì pha thêm nước tự nhiên vào và kết quả tính bằng cách: nhân (x)
hai số sau cùng với số lần pha loãng nước tiểu.
Ví dụ: Số ñọc trên tỷ trọng kế = 1,025, nước tiểu ñược pha loãng 2 lần thì tỷ trọng thực:
1,050 (25 x 2).
Chú ý: số ghi trên tỷ trọng kế với nước tiểu ño ở nhiệt ñộ 15
0
C. Nhiệt ñộ thay ñổi, tỷ trọng
thay ñổi: nếu nhiệt ñộ tăng 3

w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

Thỏ 1,010 - 1,015
Tỷ trọng nước tiểu tăng do nước tiểu ñặc: thiếu nước do gia súc ra nhiều mồ hôi, nôn
mửa, viêm thận cấp, suy tim và viêm thẩm xuất.
Nước tiểu loãng, tỷ trọng giảm: thức ăn nhiều nước, viêm thận mạn tính, xetôn huyết ở
bò, hấp thu dịch thẩm xuất.
2. Hoá nghiệm nước tiểu
ðộ kiềm, toan
Gia súc ăn cỏ – ngựa, dê, cừu, trâu, bò – nước tiểu thường kiềm. Thức ăn thực vật qua
tiêu hóa của cơ thể cho những sản vật thải ra ngoài kiềm tính, như các loại bicacbonat. Thức
ăn ñộng vật, trong protit có nhiều S, P, N, qua trao ñổi chất của cơ thể thành H
2
SO
4
, H
3
PO
4
và
các muối toan tính khác. Vì vậy, nước tiểu gia súc ăn thịt như chó mèo thường toan tính.
Nước tiểu loài ăn tạp lúc toan lúc kiềm tùy theo tính chất thức ăn.
Nước tiểu loại ăn cỏ toan tính là triệu chứng bệnh: ñói lâu ngày, ra nhiều mồ hôi, viêm
ruột cata, viêm phổi nặng, còi xương, mềm xương, sốt cao.
Nước tiểu ngựa toan thì trong suốt, ít lắng cặn. Nước tiểu loài ăn thịt kiềm do nước tiểu
tích lại trong bàng quang, ure chuyển hoá thành amoniac: viêm tắc bàng quang.
Nước tiểu có nhiều mủ, mảnh tổ chức, tế bào thượng bì bị trương to, phân giải nước tiểu
cũng kiềm tính.
Chẩn ñộ toan, kiềm
Chẩn ñộ toan
10 ml nước tiểu, thêm 40 ml nước cất ñể pha loãng và 1-2 giọt Phenolfthalein 1%. Chẩn
ñộ NaOH N/10 ñến lúc xuất hiện màu hồng nhạt không mất màu.

e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Giáo trình Giáo trình Chẩn ñoán bệnh thú …………………….
89

Nước tiểu kiểm nghiệm phải trong suốt. Nếu ñục phải lọc, nếu kiểm phải toan hoá, nhất là
nước tiểu ngựa.
Các xét nghiệm ñịnh tính
ðun sôi. Trong 1 ống nghiệm: 5 ml nước tiểu, 2 - 3 giọt axit axetic 10%, lắc ñều và ñun
từ từ trên ngọn lửa ñèn cồn.
Nếu nước tiểu ñục, cho thêm 1 - 2 giọt axit nitric 25% không mất ñục – phản ứng dương
tính.
ðộ mẫn cảm của phương pháp 1/30.000 – 1/40.000.
Chú ý: khi toan hoá nước tiểu theo liều lượng trên. Nếu toan hóa quá nhiều axit, protein
sẽ bị hoà tan, kết quả xét nghiệm sẽ sai.
Căn cứ ñộ ñục theo phương pháp ñun sôi ñể tính lượng protein trong nước tiểu:
Ký
hiệu
Hàm lượng protein trong nước
tiểu
Phản ứng trong ống nghiệm
- Không có Trong suốt
±
0.01 – ít hơn ðục mờ
0.01 – 0.05 Vẩn ñục yếu
+ 0.1 ðục và tủa khoảng 1/10 cột nước tiểu
+++ 0.2 – 0.3 Kết tủa như bông, cao khoảng 1/4 cột nước
tiểu
++++ Rất nhiều 0.5-1.0 Kết tủa thành cục, cao khoảng1/2 cột
2 – 3 ðông hoàn toàn

Phương pháp dùng axit nitric (phương pháp Heller)

w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e


Phương pháp dùng cồn
Trong ống nghiệm 5ml nước tiểu, rồi nhẹ nhàng theo thành ống nghiệm cho 1 lớp cồn.
Nếu vòng tiếp xúc cho kết tủa trắng thì phản ứng dương tính.
ý nghĩa chẩn ñoán:
Trong nước tiểu gia súc không có protein, các phương pháp tìm anbumin ñều cho kết quả
âm tính. Nếu có albumin niệu là triệu chứng cần chú ý.
Anbumin niệu từ thận do cơ năng siêu lọc của thận bị rối loạn, protein trong máu theo
nước tiểu ra ngoài – gọi là anbumin niệu thật.
Anbumin niệu thật sinh lý: do lao ñộng quá sức, thời gian chửa, do quá lạnh, có lúc do ăn
quá nhiều protein… loại anbumin này xuất hiện thời gian ngắn, trong nước tiểu không có cặn
bệnh lý.
Anbumin niệu thật do bệnh: viêm thận cấp tính trong hàng loạt các bệnh truyền nhiễm,
các trường hợp trúng ñộc, bỏng nặng, một số bệnh nội khoa nặng… Do thận có tổn thương,
protein niệu theo nước tiểu ra ngoài. ðặc ñiểm loại anbumin niệu này là trong nước tiểu có
cặn bệnh lý và có bệnh cảnh tương ứng.
Anbumin niệu ngoài thận - Anbumin niệu giả: do viêm bể thận, viêm bàng quang, viêm
niệu ñạo.
ðể phân biệt anbumin niệu thật với anbumin niệu giả cần xét nghiệm cặn nước tiểu và kết
hợp với bệnh cảnh.
Bệnh lan tràn từ thận ñến bể thận, bàng quang gây anbumin niệu thì gọi là anbumin niệu
hỗn hợp.
Trong lâm sàng anbumin niệu thường là triệu chứng thận tổn thương – Nhưng chú ý là số
lượng anbumin trong nước tiểu không tỷ lệ thuận với mức ñộ bệnh ở thận.
Xét nghiệm hồng cầu và huyết sắc tố (Hemoglobin) trong nước tiểu
Các xét nghiệm dưới ñây ñều cho kết quả phản ứng dương tính khi trong nước tiểu có
hồng cầu, huyết sắc tố hoặc sắc tố của cơ thể (mioglobin).

Phương pháp dùng thuốc thử Benzilin (phương pháp Adler)
Trong một ống nghiệm: một ít bột benzilin bằng hạt kê và 2 ml axit axetic ñặc, lắc cho
ñều. Thêm vào 2 ml H

w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e