2. Nhiễu xạ do một lỗ hình chữ nhật.
Giả sử lỗ hổng trên màn E có dạng chữ nhật các cạnh là a, b.
Chiếu một chùm tia tới song song theo phương SRo qua lỗ. Ta hãy khảo sát cường độ
ánh sáng nhiễu xạ theo phương R.
Chọn tia SOR làm tia gốc. Hiệu quang lộ giữa hai tia SIR và SOR là:
∆ = HI + IH
’
= (SIR) – (SOR)
Chọn các trục toạ độ trên mặt phẳng của lỗ là Ox, Oy. GọiĠ là véctơ đơn vị trên tia tới
SI.
Ta có : HI = Ġ= (ox + (oy
Trong đó (o, (o là các cosin định hướng củaĠ:
α
o
= cos ( ., cos(,)
oo
o
Ox u o
y
u
β
=

⎢
⎣
⎡
−−−−
ββ
λ
π
αα
λ
π
ω

Chấn động tổng hợp ở R (() là do sự giao thoa của các chấn động thứ cấp đi từ các diện
tích vi cấp lấy trên diện tích của lỗ chữ nhật.
Ta có :
() ()
22
cos .
ab
Roo
oo
SK t x
y
dx d
y
ππ
ωαα ββ
λλ
⎡⎤
=−−−−

)

R(
∞
)

o
U
r
u
r
H. 22
(E)
R
o

R
I
H’
o
S
H
H
.23
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X

m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t

λλ
αα ββ
λλ
−−
⎡
⎤
−−
=−−
⎢
⎥
⎣
⎦
−−

(5.4)
Tích số K.a.b có thể đặt bằng Ao.
Từ (5.4) ta còn thấy rằng chấn động tổng hợp có cùng pha với chấn động thứ cấp xuất
phát từ điểm ở giữa lỗ chữ nhật với tọa độ Ĩ).

c. Các trường hợp giới hạn:
Biên độ AR của chấn động tổng hợp là tích của các hàm số có dạng sinu/u. Trong trường
hợp a và b rất lớn ta có và AR ( 0. Như
vậy sẽ không có ánh sáng nhiễu xạ theo phương R
nếu như ( ( (o và ( ( β
o
.
Khi ( = (o và ( = (o nghĩa là phương R về trùng với phương Ro thì phươngĠ và AR =
Ao.
Vậy Ao là biến độ chấn động tổng hợp theo phương Ro, nghĩa là ở ảnh hình học.
3. Nhiễu xạ do một khe hẹp.

π
−
−
−
−
sin
.
sin
(5.5)
Ta thấy :
+ Nếu (o ( ( thìĠ hay I = A2R = 0
+ Nếu (o = ( thìĉ
Khi đó : AR = AoĮ
Vậy ta chỉ có ánh sáng nhiễu xạ theo các phương sao cho (=(o, nghĩa là theo các phương
hợp với Oy một góc bằng góc của phương tới hợp với Oy. Hình 24 giúp ta hình dung sự
phân bố chùm tia nhiễu xạ từ điểm I. IRo là phương tới, IR
là các phương nhiễu xạ. Các tia nhiễu xạ tựa trên một mặt
nón tròn xoay có trục đối xứng là IH (// Oy), nửa góc ở
đỉnh có
cosin bằng (o. Nếu ta hứng chùm tia nhiễu xạ bằng một thấu
kính hội tụ, thì ảnh nhiễu xạ sẽ hiện lên mặt phẳng tiêu của
thấu kính. Đó chính là giao tuyến của mặt phẳng tiêu với mặt
nón trên.
Ta xét trường hợp các thí nghiệm, dùng trong thực tế
có chùm tia tới gần vuông góc tới Oy, khi đó mặt nón nói
trên được coi một cách gần đúng là một mặt phẳng thẳng góc với Oy. Sơ
đồ thí nghiệm như
hình vẽ 25.
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
Kết quả là trên màn ảnh, ảnh nhiễu xạ thu về một đường thẳng PX thẳng góc với khe.
b. Hình ảnh nhiễu xạ :
Trong hình 25, bề dài b của khe thẳng góc với mặt của hình vẽ. Thấu kính L1 tạo chùm
tia sáng song song chiếu tới khe bề rộng a. Thấu kính L2 hội tụ ánh sáng nhiễu xạ lên mặt
phẳng tiêu của nó. Như trên đã phân tích, chỉ có ánh sáng nhiễu xạ trên đường thẳng PoX.
Để xác đị
nh vị trí các điểm tối và các điểm sáng, ta xuất phát từ công thức (5.5) với ( =
(o, ta có :
A
R
= A
o
.
()
()
a
a
o
o
αα
λ
π
αα
λ
π

⎝
⎛
+=+==
π
α

Vậy trong hệ tọa độ mới biểu thức biên độ sóng tổng hợp sẽ là:
A
R
= A
o
()
()
()
()
sin sin sin sin sin sin
sin sin sin sin
oo
o
oo
iia iia
A
iia iia
π
π
λλ
ππ
λλ
−−
=

2
X
P
o
P
H. 25
y
(+)
P
i
o

x
i
z
o
~
P
o
H
. 26
y
o
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C

Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r

Để xác định vị trí các điểm sáng ta tìm cực trị của hàm số :

u
u
Y
sin
=
Nghĩa là tìm nghiệm của ĉ
Suy ra : tgu = u (5.10)
Phương trình (5.9) được giải bằng phương pháp đồ thị, trình bày trên hình (27). Nghiệm
số tìm được là :
()( )
21
2
o
uiiak
π
π
λ
=−=+ vôùi k = ± 1, ± 2, …….
Ứng với các vị trí góc : Hay ứng với các khoảng cách đến Po :
()( )
a
F
kiiF
o
2

⎜
⎜
⎝
⎛
=
u
u
A
A
I
I
o
R
o
R

Tại các điểm sáng : u = (2k + 1ĩ, sinu = 1
Vậyĉ
()( )
a
kii
o
2
12
λ
+=−
()
a
kii
o

e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F

c
o
m
()
2
2
12
4
π
+
=
k
I
I
o
R

Đối với 2 điểm sáng ở kế tiếp cực đại sáng trung tâm, ứng với k = 1, k = -2, ta có : ()
%4
14,33
4
2
2
1
==
o
I

phẳng (H.29). Bề rộng của mỗi khe là a, khoảng không trong suốt giữa 2 khe có bề rộng là
b - Khoảng cách giữa 2 khe kế tiếp là d :
d = a + b (5.9)
d được gọi là chu kỳ hay hằng số của cách tử. Số khe
của cách tử là N, bề rộng của cách tử là L = d . N (5.10)
Cấu tạo của cách tử rất tinh vi, trên bề rộng 1 mm có
đến hàng trăm, hàng ngàn khe
Có nhiều loại cách tử có cấu tạo riêng biệt nhưng đều dựa theo nguyên tắc : mặt sóng của
chùm tia sáng tới được chia thành những phần đều đặn, lần lượt truyền qua và bị ngăn lại
bởi cách tử. Cách tử D được đặt như sơ đồ thí nghiệm trên hình 30 (kích thước của cách tử
o
R
A
A

a
F
λ
2−
a
F
λ
−

a
F
λ

e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h