85
a. Ức chế
Ức chế là khả năng cảm thụ đối với kích
thích yếu, phản xạ với các kích thích bên
ngoài giảm hoặc mất. Ức chế thường phát ra
sau hưng phấn. Tuỳ mức độ nông sâu, ức chế
có các mức sau:
Ủ rũ: Ức chế nhẹ, gia súc uể oải (như ngơ
ngác, đầu gục, mắt lim dim, đi lại chậm chạp,
không vững) (Hình 3.16).
Ngù li bì: Gia súc nằm yên, đầu hơi
ngẩng, mắt nhắm. Thường phải dùng kim
châm, đánh bằng roi, dội nước lạnh con vật
mới tỉnh. Ngủ li bì là triệu chứng cơ năng vỏ
đại não ức chế sâu, thường xuất hiện trong các
bệnh có sốt cao, viêm não tủy truyền nhiễm,
não tích nước, kỳ cuối bệnh xuất huyết não;
trong các ca trúng độc xeton huyết, bại liệt sau
khi đẻ ở bò, trúng độc urê, các ca viêm gan
nặng. (Hình 3.17)
Hôn mê: Cơ năng thần kinh bị tê liệt, các
phản xạ mất, cơ toàn thân nhão, đồng tử mở
rộng, cảm giác da mất, cơ năng thần kinh
thực vật rối loạn (tần số hô hấp, tần số mạch
chậm; nhịp thở, nhịp tim không đều).
Hôn mê thường gặp trong các trường hợp:
Trúng độc urê, chứng xeton huyết, các ca viêm
gan nặng. Ngủ li bì, hôn mê còn xuất hiện ở
giai đoạn cuối các bệnh truyền nhiễm (dịch tả
lợn, đóng dấu lợn, tụ huyết trùng, ).
b. Hưng phấn

r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g

chạy lồng lộn, cắn xé, chảy nước rãi
(hình 3.19).
3.5.3. Khám chức năng vận động
Qua sát và nhận xét những biểu
hiện khác thường lúc gia súc đứng, lúc
đi, trạng thái cơ (bắp thịt).
a. Trạng thái cơ (bắp thịt)
Trong trạng thái bình thường, do
những kích thích từ bên ngoài không
ngừng tác động lên thần kinh thụ cảm
trên da, thông qua thần kinh tủy sống, cơ thể đáp lại những phản xạ liên tục các bắp cơ
luôn như có một trương lực giữ một độ căng nhất định.
* Trạng thái cơ trong trường hợp bệnh lý:
Cơ căng giảm, các bắp thịt chùng, lúc gia súc
đi quan sát rất rõ. Dùng tay kéo chân gia súc ra
phản xạ kéo trở lại yếu. Lúc đi, chân lê phía sau.
Cơ căng giảm hay mất do thần kinh hoặc tủy
sống bị tổn thương, do bệnh ở tiểu não.
Bắp cơ căng, các bắp thịt co cứng nổi rõ,
nhất là vùng cơ bụng. Lực căng cơ tăng do trung
khu vận động hay thần kinh vận động tổn thương.
Trong bệnh uốn ván; trúng độc, một số ca bệnh
gây đau đớn mạnh, kỳ hưng phấn bệnh viêm não
tủy truyền nhiễm, cơ co cứng toàn thân (hình
3.20).
Chú ý: Khi khám trạng thái cơ nên chú ý vùng cơ trên thân và cơ bốn chân.
b. Tính hiệp đồng vận động
Gia súc khoẻ thì đứng, đi lại, các hoạt động khác đều có phối hợp nhịp nhàng giữa
các bắp thịt và các khí quan vận động nhờ có hiệp đồng vận động của hệ thống thần
kinh. Điều tiết hiệp đồng vận động này do trung khu vận động ở vỏ đại não, trung khu ở

d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e

toàn gọi là tê liệt. Có hai loại tê liệt:
Tê liệt do thần kinh ngoại vi: giây thần
kinh vận động bắt đầu từ gốc bụng ở tủy
sống đến các sợi vận động chi phối các bắp
cơ. Bất kỳ một vị trí nào trên đường thần
kinh đó bị tổn thương đều gây tê liệt vùng
cơ dưới đó (hình 3.21).
Vị trí tổn thương càng gần tủy sống,
vùng cơ tê liệt càng rộng. Triệu chứng
chung của loại tê liệt này là cơ teo, lực căng giảm, gia súc đi lại không vững, chân bước
loạng choạng dễ ngã, vận động không theo ý muốn. Phản xạ da và gân thường mất. Nếu
ngay gốc bụng tủy sống tổn thương thì bắp cơ bị liệt phân vùng rất rõ và đau đớn.
Tê liệt do thần kinh trung khu: tổn
thương ở trung khu vận động của đại não
hoặc ở những bó vận động từ đại não đến
tủy sống. Tê liệt do thần kinh trung khu
khác với tê liệt do thần kinh ngoại vi: Thần
kinh trung khu bị tổn thương không điều tiết
được hoạt động của tủy sống, do đó bắp cơ
co, phản xạ gân mạnh, phản xạ da giảm và
không có hiện tượng teo cơ. Tê liệt do thần
kinh trung khu xuất hiện trong bệnh chó dại,
viêm não tuỷ truyền nhiễm, viêm màng não,
xuất huyết não. Có lúc do tổn thương cơ
giới. Tuỳ vị trí thần kinh tổn thương mà bộ
phận này hay bộ phận khác trên cơ thể bị tê liệt.
Nếu một vùng cơ hay một chân bị tê liệt (Monoplegia) do tổn thương ở trung khu
vận động và cũng có thể do tổn thương ở dây thần kinh ngoại vi.
Một nửa thân bị tê liệt (Hemipiegia) do tổn thương ở não.
Hình 3.21. Trạng thái tê liệt

r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w

- Động kinh (Epilepsia) hay co giật toàn thân: Thường bắt đầu ở vùng cơ vai, cơ cổ,
cơn co giật lan ra toàn thân. Hoạt động thần kinh rối loạn nặng, mắt trắng dã, đi ngoài
rối loạn. Động kinh do tổn thương ở vỏ đại não và thường xuất hiện trong các ca trúng
độc, thiếu sinh tố (vitamin) ở gia súc non,
trong một số bệnh truyền nhiễm có sốt cao.
- Cơ co cứng (Spasmus Tonicus): Cơ co
và giữ mãi ở trạng thái co cứng. Đầu bị kéo
co lại, răng cắn chặt, không nuốt được đều
do cơ co cứng. Ngựa viêm não, đầu con vật
bị kéo co về phía sau. Ở bò triệu chứng đó
xuất hiện trong viêm màng não, liệt sau khi
đẻ, chứng xeton huyết. Hai hàm răng cắn
chặt trong bệnh uốn ván, trúng độc
strychninsunfat (hình 3.23).
3.5.4. Khám cảm giác ở da
Nhận cảm từ da theo đường thần kinh đến tuỷ sống, đến hành tuỷ, đại não và sau đó
phản ứng đáp ứng đột ngột trở lại da. Trên đường thần kinh đó bất kỳ điểm nào tổn
thương đều gây rối loạn cảm giác.
Khám cảm giác da gia súc khó chính xác vì con vật không đứng yên, dễ bị những
kích thích bên ngoài. Nên khám nhẹ nhàng, gia chủ đứng bên cạnh và bịt mắt con vật
lại. Dùng que nhỏ kích thích nhẹ vào da, bắt đầu từ vùng cổ, vai rồi quan sát. Gia súc
khoẻ khi bị kích thích đầu quay trở lại, co chân, tai vểnh. Kích thích vào vành tai con
vật khó chịu phản ứng rất rõ.
Hình 3.23. Trạng thái cơ co cứng
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X

m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t

Cơ năng của các khí quan cảm giác rối loạn thường do bệnh ở khí quan đó hoặc
bệnh ở thần kinh trung khu.
a. Khám thị giác
Chú ý mu mắt, kết mạc, nhãn cầu, đồng
tử và võng mạc.
Mu mắt trễ: Do thần kinh mặt, thần
kinh cơ kéo mắt bị tổn thương. Trong viêm
não truyền nhiễm, mu mắt trễ là triệu chứng
bệnh giai đoạn nặng.
Mu mắt sưng to, mọng do tổn thương
cơ gới, viêm. Một số bệnh truyền nhiễm
(loét da quăn tai ở trâu bò, dịch tả lợn, bạch
hầu ở gà), do độc tố phá hoại mạch máu làm
mu mắt sưng mọng. Mu mắt sưng mọng trong chứng đau bụng ngựa do quá đau đớn vật
lộn. Bệnh nặng con vật nằm liệt lâu, liệt sau khi đẻ, mu mắt trễ ((hình 3.24).
Hình 3.24. Mu mắt sung to mọng
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V

h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m