55
* Tích khí do thức ăn lên men làm cho bụng căng to, da căng.
- Trâu bò: chướng hơi dạ cỏ;
- Ngựa: đầy hơi ruột.
* Tích nước do thẩm xuất hoặc thẩm lậu làm cho bụng ỏng, dùng tay ấn lùng nhùng
gõ có vùng âm đục nằm ngang: xơ gan cổ chướng.
* Gan sưng do ổ mủ, ung thư, xơ cứng làm vùng bụng to.
* Vùng bụng nổi lên cục sưng: thoát vị (Hernia), ổ mủ, thủy thũng, huyết thũng.
Ngược lại khi quan sát thấy thể tích vùng bụng bé gặp trong các trường hợp gia súc
bị suy dinh dưỡng, gầy yếu, ỉa chảy mạn tính, liệt dạ cỏ ở trâu bò.
b. Sờ nắn vùng bụng
- Ở gia súc nhỏ thành bụng mỏng, sờ nắn vùng bụng có thể chẩn đoán ruột bị lồng,
bị tắc, dị vật trong dạ dày. Cách khám: hai tay để hai bên, ấn nhẹ lần theo cung sườn từ
trước ra sau, ấn sâu có thể sờ đến các khí quan trong xoang bụng.
- Với trâu bò, sờ nắn để khám dạ cỏ, dạ tổ ong.
- Ở ngựa thành bụng dày, căng nên sờ nắn bên ngoài để khám bệnh ít có kết quả;
thường phải khám qua trực tràng. Cách khám: một tay đặt vào sống lưng làm điểm tựa,
tay còn lại ấn mạnh vào vùng bụng để khám.
Ấn vào vùng bụng thấy gia súc đau, thường gặp khi: viêm màng bụng, lồng ruột,
xoắn ruột.
Thành bụng cứng: uốn ván, viêm màng bụng, viêm não tủy truyền nhiễm,…
3.3.6. Khám dạ dày loài nhai lại
Dạ dày loài nhai lại bao gồm dạ cỏ, dạ
tổ ong, dạ lá sách và dạ múi khế. Ở gia súc
trưởng thành dạ cỏ có thể tích lớn nhất, gia
súc đang kỳ bú sữa dạ múi khế lớn hơn dạ
cỏ.
Tuy dạ dày chia làm bốn túi nhưng
chúng hoạt động mật thiết với nhau. Ví dụ:
lúc dạ cỏ co bóp mạnh, dạ múi khế tăng
cường phân tiết, độ axit tăng. Lúc dạ cỏ liệt,

w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e


dạ cỏ và chướng hơi dạ cỏ. Trường hợp chướng hơi cấp tính thể tích dạ cỏ phình to vượt
quá cột sống, con vật thở khó, nếu không can thiệp kịp thời con vật chết nhanh ở trạng
thái ngạt thở.
Thể tích dạ cỏ bé hơn bình thường gặp trong trường hợp gia súc bị đói ăn lâu ngày,
ỉa chảy cấp tính, liệt dạ cỏ.
* Sờ nắn dạ cỏ: Dùng nắm tay ấn vào hõm hông phía bên trái, khi bị chướng hơi có
cảm giác như ấn vào quả bóng bơm căng chứa đầy khí. Sức đàn hồi bề mặt da dạ cỏ rất
lớn. Ngược lại khi bị bội thực ấn vào dạ cỏ thấy thức ăn trong dạ cỏ chắc như túi bột,
sức căng của bề mặt da dạ cỏ kém, thường để lại vết lõm, sau một thời gian mới trở lại
bình thường.
* Gõ dạ cỏ: Ở trạng thái khoẻ, gõ vùng dạ cỏ chia làm 3 phần: phía trên cùng của
dạ cỏ là âm trống do tích hơi; phần giữa dạ cỏ do lẫn hơi và thức ăn - âm đục tương đối;
phần dưới cùng của dạ cỏ tích toàn bộ thức ăn - âm đục tuyệt đối. Khi bị bội thực dạ cỏ,
gõ xuất hiện toàn bộ âm đục. Ngược lại chướng hơi dạ cỏ, gõ thấy toàn bộ âm trống.
* Nghe dạ cỏ: Dùng ống nghe đặt vào
hõm hông phía bên trái của loài nhai lại để
nghe nhu động của dạ cỏ. Ở trạng thái
khỏe, nhu động dạ cỏ trong 2 phút: trâu bò
2 - 5 lần; dê 2 - 4 lần; cừu 3 - 6 lần. Nghe
tiếng nhu động dạ cỏ như tiếng sấm từ xa
vọng lại (hình 3.8).
- Nghe thấy nhu động dạ cỏ giảm gặp
trong trường hợp cơ dạ cỏ co bóp yếu do
liệt dạ cỏ, tích thức ăn dạ cỏ, các bệnh
nặng, các bệnh làm cơ thể sốt cao.
- Trường hợp nghe thấy mất hoàn toàn
nhu động: liệt dạ cỏ, chướng hơi cấp tính, bội thực dạ cỏ, nghẽn dạ lá sách, viêm màng
bụng và các bệnh nặng.
- Nhu động dạ cỏ tăng, co bóp nhiều, lực co bóp mạnh: giai đoạn đầu chướng hơi
dạ cỏ, trúng độc thức ăn, ăn phải các loại thức ăn lên men mạnh, mốc, thối, hàm lượng

u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r

b. Khám dạ tổ ong
Ở trâu bò nước ta thường hay gặp viêm dạ tổ ong do ngoại vật. Khi bị viêm dạ tổ
ong do ngoại vật thường kế phát chướng hơi dạ cỏ.
Vị trí dạ tổ ong nằm trên xương mỏm kiếm, khoảng xương sườn 6 - 8, hơi nghiêng
về trái.
Khám dạ tổ ong nhằm mục đích phát hiện phản ứng đau của trâu, bò khi bị viêm dạ
tổ ong do ngoại vật. Trong thực tế thường dùng các phương pháp phát hiện phản ứng
đau của trâu, bò như sau:
Dùng đòn khiêng hoặc đoạn gậy có độ dài 1m đặt sau hai chân trước vào vị trí dạ tổ
ong, hai người hai bên nâng ép lên vùng dạ tổ ong và quan sát trâu bò có phản ứng đau
hay không?
Dắt trâu, bò lên dốc và xuống dốc để quan sát. Khi đi lên, các khí quan trong xoang
bụng dồn về phía sau, dạ tổ ong không bị chèn ép, con vật dễ chịu. Lúc đi xuống, dạ tổ
ong bị chèn ép, nếu có ngoại vật thì trâu, bò sẽ tỏ ra đau đớn.
Cho trâu, bò nhảy qua rãnh hay bờ tường và quan sát: khi bị viêm dạ tổ ong do
ngoại vật trâu, bò thường đứng dừng lại không dám nhảy.
Dắt trâu, bò quay phải hoặc quay trái đột ngột. Khi bị viêm dạ tổ ong do ngoại vật,
dắt quay trái trâu, bò đau đớn và thường chùn chân, không bước vì dạ tổ ong bị chèn ép,
khi quay phải trâu, bò vẫn đi bình thường.
Dùng Arecolin hoặc Pilocarpin tiêm vào dưới da cho trâu bò, sau khi tiêm khoảng
từ 5 - 10 phút quan sát thấy trâu, bò có phản ứng đau dữ dội. Phản ứng đau dữ dội này là
do thuốc tăng cường cơ trơn dạ tổ ong co bóp mạnh tác động vào ngoại vật gây phản
ứng đau.
Trường hợp ngoại vật là kim loại có thể dùng máy dò mìn đặt vào vị trí dạ tổ ong
để phát hiện.
Click to buy NOW!
P
D
F
-

o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-

d. Khám dạ múi khế
Dạ múi khế nằm phần dưới bụng, sát cung sườn, từ xương sườn 12 đến mỏm kiếm
bên phải.
Sờ nắn: đối với trâu bò, dùng 3 đầu ngón tay ấn mạnh theo cung sườn phải vào
trong và về phía trước. Bê, nghé, dê, cừu thì cho nằm nghiêng bên trái để sờ nắn dạ múi
khế.
Gõ: gõ dạ múi khế có âm đục, âm bùng hơi là trạng thái bình thường.
Nghe: tiếng nhu động của dạ múi khế như tiếng nước chảy, gần giống nhu động
ruột. Nhu động dạ múi khế tăng khi viêm dạ múi khế; nhu động giảm khi dạ cỏ bị liệt
hoặc bội thực.
Đối với bê, nghé ở giai đoạn bú sữa thường hay bị rối loạn tiêu hóa do bị viêm dạ
múi khế, loét dạ múi khế, viêm ruột ỉa chảy do E.coli và Salmonella.
3.3.7. Khám dạ dày đơn
a. Dạ dày ngựa
Dạ dày nằm sâu trong xoang bụng nên khám bên ngoài không có giá trị chẩn đoán.
Quan sát các triệu chứng biểu hiện bên ngoài, khi cần có thể dùng ống thông dạ dày,
khám trực tràng và xét nghiệm dịch dạ dày.
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e


C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o

ruột: dây phó giao cảm hưng phấn tăng nhu động và phân tiết ở ruột. Dây thần kinh giao
cảm có tác dụng ngược lại.
Do cấu tạo đường ruột ở loài gia súc không giống nhau nên phương pháp khám
bệnh cũng khác nhau.
a. Khám ruột loài nhai lại
Ruột loài nhai lại tập trung trong hốc bụng phải ở một khu vực khá hẹp, do đó khám
lâm sàng cho giá trị chẩn đoán ít nhất là đối với gia súc lớn.
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.

w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m