TÌM HIỂU ĐẶC ĐIỂM KHÍ
HẬU VIỆT NAM - GIÓ LÀO

Trong khí tượng có hiện tượng gió vượt đèo được gọi là "Fơn"
(foehn): từ bên kia núi gió thổi lên (anabatic wind), không khí bị
lạnh dần đi rồi ngưng kết nên chút bớt ẩm nhưng cũng thu thêm
nhiệt do ngưng kết toả ra, sau khi qua đỉnh gió thổi xuống (katabatic
wind) bên này núi, nhiệt độ của nó tăng dần lên do quá trình không
khí bị nén đoạn nhiệt, vì vậy đến chân núi bên này gió trở nên khô và
nóng hơn. Núi càng cao chênh lệch nhiệt độ càng lớn. (thí dụ với dãy
núi cao 3km, nhiệt độ không khí bên kia núi là 10oC, sang chân núi
bên này nhiệt độ đã lên tới 18oC, theo Nicholas M. Short, NASA).

Hiện tượng trên mỗi địa phương gọi mỗi tên khác nhau, “phơn” là
tên gọi địa phương của thứ gió khô và nóng thổi trong các thung
lũng của nước Áo và Thụy sĩ, ở phía bắc dãy núi An-pơ, ở tây nam
nước Mỹ là "chinook", ở vùng giữa Alma-Ata và Frunze (Liên xô cũ)
là "kastek", ở Việt Nam ta gọi là "gió Lào" (vì thổi từ Lào sang) hay
gió tây khô nóng (gió có thể lệch tây). Gió khô nóng cũng là loại thời
tiết nguy hiểm.

Gió ẩm, sau khi vượt qua một chướng ngại vật cao (dãy núi cao
chẳng hạn) bị biến đổi tính chất, trở nên khô nóng hơn, và biến
thành gió “phơn”. Quá trình biến đổi tính chất như trên của gió gọi là
quá trình “phơn”.

Vật chướng ngại càng cao thì quá trình “phơn” càng mạnh, ở mỗi
miền trên thế giới, gió “phơn” có tên gọi khác nhau (gió Lào ở Việt
Nam, gió Chi-nuc ở Mỹ và Canada, gió Xanta Ana ở Califoocnia…)

Ở nước ta những nơi nào có gió “phơn” thổi?

thường có mù khô màu vàng da cam, khí quyển rất trong có thể nhìn
thấy một thứ nóng làm cho da mặt hầm hập như trong cơn sốt nhẹ.
Tiết trời rất khô. Đó là bối cảnh báo trước sau một thời gian ngắn sẽ
có gió Lào.

Đồng thời, nếu theo dõi diễn biến của các yếu tố khí tượng sẽ thấy
như sau:

- Gió đổi hướng, yếu dần, rồi quay ngược chiều kim đồng hồ, chứng
tỏ có vùng áp thấp đang ngự trị.

- Khí áp liên tục giảm xuống, khi nào mức giảm lớn nhất thì gió Lào
sẽ thổi mạnh nhất.

- Tầm nhìn xa rất tốt.

Mùa gió Lào xảy ra vào thời gian nào?

Theo quy luật, ở miền Trung bộ, mùa gió Lào thường bắt đầu từ hạ
tuần tháng 4 đến trung tuần tháng 9, trong đó gió Lào thổi nhiều
nhất vào tháng 6 và tháng 7, mỗi tháng trung bình có 7-10 ngày,
trong đó 2-4 ngày gió Lào thổi mạnh. Gió Lào thường thổi thành
từng đợt, đợt ngắn từ 2 đến 3 ngày, có đợt từ 10 đến 15 ngày, có đợt
kéo dài tới 20-21 ngày.

Gió Lào là một dạng thời tiết đặc biệt về mùa hè ở Trung Bộ Việt
Nam. Gió Lào thổi theo hướng Tây nam. Trong một ngày, gió Lào
thường bắt đầu thổi từ 8-9 giờ sang cho đến chiều tối, thổi mạnh
nhất từ khoảng gần giữa trưa đến xế chiều. Có khi gió Lào thổi liên
tục suốt cả ngày đêm, có đợt kéo dài trong 10 ngày đêm liền. Khi có