70

Chỉång 12 ÂỈÅÌNG HÁƯM THU CÄNG
1. KHẠI NIÃÛM CHUNG VÃƯ ÂỈÅÌNG HÁƯM THU CÄNG
I. Khại niãûm v phán loải
1. Khại niãûm v âiãưu kiãûn xáy dỉûng
- Âỉåìng háưm thu cäng l cäng trçnh dáùn nỉåïc hồûc thạo nỉåïc kiãøu kên âủc xun qua âáút
âạ.
- Âỉåìng háưm thu cäng âỉåüc xáy dỉûng khi:
+ Khäng cọ âiãưu kiãûn thạo nỉåïc hồûc dáùn nỉåïc qua bn thán cạc cäng trçnh dáng nỉåïc;
+ Khi xáy dỉûng âỉåìng dáùn håí khäng kinh tãú bàòng xáy dỉûng âỉåìng háưm;
+ Nãúu xáy dỉûng kãnh håí cọ thãø bë phạ hoải do sỉû sảt låí åí sỉåìn nụi hồûc cọ âạ làn;
+ Tuún dáùn nỉåïc qua nåi rỉìng nụi ráûm rảp, âëa hçnh phỉïc tảp.
2. Phán loải
a. Phán theo mủc âêch sỉí dủng
- Âỉåìng háưm láúy v dáùn nỉåïc tỉì häư chỉïa, säng ngi phủc vủ cho cäng nghiãûp, âåìi säúng,
phạt âiãûn tỉåïi hồûc l cäng trçnh trãn kãnh låüi nháút.
- Âỉåìng háưm thạo nỉåïc dng âãø thạo l, dáùn dng thi cäng, thạo nỉåïc cho trảm thy âiãûn
ngáưm
-> Trong xáy dỉûng nãn kãút håüp âỉåìng háưm sỉí dủng tảm thåìi lục thi cäng våïi âỉåìng háưm sỉí
dủng våïi mủc âêch láu di.
b. Theo chãú âäü thu lỉûc
- Âỉåìng háưm cọ ạp, loải ny âỉåüc sỉí dủng khi :
+ Mỉûc nỉåïc thỉåüng lỉu thay âäøi låïn.
+ u cáưu dng chy phi cọ ạp (láúy nỉåïc vo bưng xồõn trảm thy âiãûn).
+ So sạnh våïi viãûc xáy dỉûng âỉåìng háưm khäng ạp tháúy cọ låüi hån.
- Âỉåìng háưm khäng ạp, loải ny âỉåüc sỉí dủng khi :
+ Mỉûc nỉåïc thỉåüng v lỉu lỉåüng thay âäøi êt.
+ u cáưu dng chy phi khäng ạp (âỉåìng háưm cọ u cáưu giao thäng thy).
+ So sạnh våïi viãûc xáy dỉûng âỉåìng háưm cọ ạp tháúy cọ låüi hån.
Lỉu : Trong thỉûc tãú xáy dỉûng mäüt säú âỉåìng háưm, dc theo chiãưu di ca nọ tỉìng âoản cọ

âạ nụi khäng âäúi xỉïng qua âỉåìng trủc thàóng âỉïng âi qua trung tám màût càõt ngang, ạp lỉûc
nỉåïc ngáưm ráút låïn. 2. Cạc dảng màût càõt âỉåìng háưm cọ ạp
- Âäúi våïi âỉåìng háưm cọ ạp ngỉåìi ta thỉåìng dng màût càõt hçnh trn. Våïi loải ny âiãưu kiãûn
dng chy tỉång âäúi täút v cọ låüi cho viãûc chëu tạc dủng ca ạp lỉûc nỉåïc phán bäú âãưu åí
trong âỉåìng háưm.
- Khi cäüt nỉåïc ạp lỉûc kãø tỉì trung tám màût càõt tråí lãn khäng vỉåüt quạ ba láưn chiãưu cao ca
âỉåìng háưm, cọ thãø dng cạc hçnh thỉïc màût càõt âỉåìng háưm khäng ạp nhỉng phi tiãún hnh
phán têch cạc âiãưu kiãûn kinh tãú k thût mäüt cạch âáưy â.
Lỉu :
- Âãø bo âm âiãưu kiãûn thi cäng thç :
+ Chiãưu cao háưm ≥1,85m âäúi våïi thi cäng th cäng v ≥2.5m våïi thi cäng cå giåïi.
+ Chiãưu räüng háưm ≥1,5m âäúi våïi thi cäng th cäng v ≥2.5m våïi thi cäng cå giåïi.
b
ho=b
b

chn tuún âỉa ra nhiãưu phỉång ạn so sạnh räưi chn tuún låüi nháút vãư kinh tãú, k thût.
- Âëa hçnh :tuún âỉåìng háưm täút nháút l phi thàóng, ngàõn. Nãúu âëa hçnh khäng cho phẹp
tuún thàóng thç tuún cọ thãø l cong hồûc gy khục.
- Âëa cháút : tuún cáưn trạnh nhỉỵng âoản khäng cọ låüi cho viãûc âo âỉåìng háưm nhỉ ạp lỉûc
âạ nụi quạ låïn, táưng nham thảch cọ mỉûc nỉåïc ngáưm cao, lỉu lỉåüng tháúm låïn. Cáưn trạnh khu
vỉûc khäng äøn âënh cọ kh nàng bë trủt, khäng nãn bäú trê gáưn sạt màût âáút âạ thiãn nhiãn.
- Thu lỉûc : Do täúc âäü dng chy trong âỉåìng háưm låïn nãn thỉåìng dng tuún thàóng v
phi âm bo mäüt âäü däúc nháút âënh. Nãúu büc chn tuún cong thç R≥5B, nãúu tuún gy
khục thç gọc gy ≥120
0
. Nãúu täúc âäü dng chy ≥10m/s thç åí âoản cong phi âỉåüc xạc âënh
bàòng thỉûc nghiãûm, pháưn trỉåïc v sau âoản cong cáưn lm hai âoản thàóng cọ chiãưu di khäng
bẹ hån 10b.
- Vãư thi cäng : u cáưu âỉåìng háưm nãn lm thàóng, phi xẹt âãún váún âãư thi âáút, thäng giọ
khi xáy dỉûng, nãúu thi cäng bàòng näø mçn thç khäng nh hỉåíng âãún cäng trçnh lán cáûn.
- Kãút cáúu : Nãn âàût åí sáu dỉåïi âạ, chiãưu dy ca táưng âạ phêa trãn âỉåìng háưm phi låïn hån
2-3láưn chiãưu räüng háưm.

2. LỈÛC TẠC DỦNG LÃN ÂỈÅÌNG HÁƯM
I. Cạc lỉûc tạc dủng
1. p lỉûc thy ténh, thu âäüng.
2. Trng lỉåüng bn thán ca låïp ạo bc âỉåìng háưm.
3. p lỉûc âạ nụi thàóng âỉïng.
4. p lỉûc bãn ca âáút âạ.
5. Phn lỉû nãưn.
6. Lỉûc khạng ân tênh.
7. p lỉûc nỉåïc ngáưm.
8. p lỉûc phủt vỉỵa ẹp vo bãn ngoi låïp ạo bc.
9. Lỉûc sinh ra do co ngọt ca bãtäng
10. Lỉûc sinh ra do mạy thi cäng.

3. Tênh toạn ạp lỉûc âäưi theo phỉång phạp Pätäâiacänäúp
a. Cạc gi thiãút
- Gi thiãút 1
Xem âáút âạ l mäi trỉåìng råìi v dng cäng thỉïc váût thãø råìi âãø tênh toạn.
+ Âáút âạ trong thỉûc tãú cọ tênh dênh, cho nãn cọ cỉåìng âäü chäúng càõt l :
τ = σ.f + c (1)
+ Nãúu xem âáút âạ l mäi trỉåìng råìi våïi hãû säú kiãn cäú l f
k
thç :
τ = σ.f
k
(2)
Nãúu ta gi thiãút mäi trỉåìng âáút âạ l råìi thç :
σ.f + c = σ.f
k

=> f
k
= f +
c
σ

Våïi âạ f
k
=
1
100
R (R - cỉåìng âäü chëu nẹn giåïi hản ca âạ tỉû nhiãn)
74


k
)
- Gi thiãút 2.
Våïi mäi trỉåìng qui ỉåïc âáút âạ råìi, sau khi âo âỉåìng háưm âáút âạ trãn âènh råi xúng do
máút äøn âënh, sau âọ pháưn âáút âạ hai bãn sỉåìn bë phạ hoải v trỉåüt xúng, âãún mäüt lục no
âọ dỉìng lải tảo thnh dảng vm cán bàòng tỉû nhiãn. Gåïi hản màût phạ hoải åí hai bãn vạch
âỉåìng háưm tảo våïi phỉång ngang mäüt gọc (45
0
+
ϕ
2
)
Nháûn xẹt :
- p lỉûc âäưi tạc dủng lãn âènh âỉåìng háưm khäng phi l ton bäü trng lỉåüng pháưn âáút âạ åí
phêa trãn m chè l pháưn âáút âạ nàòm åí phảm vi dỉåïi vm cán bàòng tỉû nhiãn.
- Âãø xạc âënh ạp lỉûc âäưi cáưn phi xạc âënh kêch thỉåïc vm cán bàò ng tỉû nhiãn.
b. Xạc âënh vm cán bàòng tỉû nhiãn
- Do vm âäúi xỉïng nãn ta chè xẹt mäüt nỉỵa vm.
- Do âỉåìng háưm nàòm sáu nãn cọ thãø xem ạp lỉûc tạc dủng lãn âènh vm l phán bäú âãưu våïi
cỉåìng âäü : q=γ
1
h
- Gàõn hãû trủc toả âäü nhỉ hçnh v
- Vm cáúu tảo bàòng váût thãø råìi nãn tải mäøi âiãøm trãn cung AOB chè cọ ỉïng sút nẹn
khäng cọ ỉïng sút kẹo v mämen ún.
= f
k
.
qb
0
2

- óứ an toaỡn lổỷc ma saùt phaới lồùn hồn hoỷc bũng lổỷc õỏứy, tổùc f
k
.V T. óứ an toaỡn ta lỏỳy :
T = 0,5.f
k
.V hay T =
1
4
qb
0
.f
k

- Thay H=T =
1
4
qb
0
.f
k
vaỡo (3) ta õổồỹc :
y =
2x

=
2
3
b
0
.h
1
Suy ra trở sọỳ aùp lổỷc õọửi phỏn bọỳ õóửu trón õốnh õổồỡng hỏửm tờnh bũng :
q =
Q
b
=
1
b
0

3f
k

óứ tng tờnh an toaỡn trong tờnh toaùn coù thóứ lỏỳy :
q =
1
b
2f
k

Lổu yù : Trong trổồỡng hồỹp nóỳu õốnh hỏửm coù daỷng hỗnh troỡn thỗ trở sọỳ aùp lổỷc õọửi coù thóứ lỏỳy
bũng q
1
= 0,7q.

)

76

θ
α
qr
Nháûn xẹt:
- Phỉång phạp Pätäâiacänäúp khäng xẹt âãún nh hỉåíng ca âäü sáu vë trê âàût âỉåìng háưm so
våïi bãư màût v nh hỉåíng tỉång tạc khi cạc âỉåìng háưm âàût gáưn nhau, âàûc biãût l cáúu trục âëa
cháút
- Khi âỉåìng háưm âàût ráút sáu (hån 500m) phỉång phạp ny khäng thêch håüp.
- Så âäư trãn âỉåüc phán têch trong trỉåìng håüp cọ c thnh pháưn ạp lỉûc âạ nụi thàóng âỉïng v
nàòm ngang, trong thỉûc tãú ty tçnh hçnh âëa cháút m cọ thãø khäng cọ, cọ khäng â hồûc cọ
â cạc thnh pháưn.
4. Phn lỉûc nãưn
Trong thỉûc tãú tênh toạn tu theo tçnh hçnh củ thãø vãư tênh cháút táưng âạ (âỉåüc thãø hiãûn bàòng
hãû säú f
k
) âỉåìng háưm âi qua m tải âọ cọ phn lỉûc nãưn hay khäng.
- Âäúi våïi âỉåìng háưm trn
Do ạo bc âỉåìng háưm l kãút cáúu cỉïng nãn ạp lỉûc âäưi âỉåüc truưn xúng âạy cho nãn
xút hiãûn phn lỉûc nãưn tạc dủng lãn ạo bc. Sỉû phán bäú phn lỉûc phủ thüc hçnh dảng
âỉåìng háưm v tênh cháút cå l ca nãưn.
Âäúi våïi âáút âạ úu våïi âỉåìng háưm cọ tiãút diãûn trn phn lỉûc nãưn âỉåüc tênh nhỉ sau :
q
α
= q
r
.cos(π - α)

ϕ
k
2
)
D
0
= R
0
- Q
0

R
0
=
γ
1
2
(X
0
2
+ 2X
0
.H
1
).tg(45
0
-
ϕ
k
2

1 - tg
4
(45
0
-
ϕ
k
2
)
, H
1
= h
0
+ h
R
0
: ạp lỉûc ch âäüng (làng thãø trỉåüt ABC)
Q
0
: ạp lỉûc bë âäüng (làng thãø âáøy ACE)
Hçnh 12.3 Phn lỉûc nãưn

ho
b
AE
h1
Xo
H1
45+ϕ/2
B

0
≤ α ≤
π
2

p
α

= k.δ = p
n
.
sinα - sinθ
1
1 - sinθ
1

khi
π
2
≤ α ≤ θ
1

Cọ thãø láúy θ
0
= 30
0
÷ 50
0
, θ
1

b. Låïp lọt bãtäng : Khi ạo bc nhàòm chäúng tháúm v ạp lỉûc âäưi tỉång âäúi nh hồûc trung
bçnh. Cọ thãø xáy ạo bc trãn ton chu vi ỉåït hồûc chè åí âènh vm cn thnh bãn v âạy cọ
thãø trạt vỉỵa ximàng. Chiãưu dy låïp ạo bc khäng quạ 20cm.
c. Låïp lọt bãtäng cäút thẹp : Khi ạo bc chëu ạp lỉûc âäưi låïn ta dng ạo bc BTCT, ạo bc
cọ thãø chè bäú trê åí âènh vm hồûc ton bäü ạo bc.
2. Âỉåìng háưm cọ ạp
α
θ1
θο
p
α
p
n
Hçnh 12.3 lỉûc khạng ân tênh

78

(a)(b)
Hçnh 12.4 Så âäư tênh vm tháúp

a. Låïp lọt trån : dng cho nåi âạ ràõn chàõc (f
k
>14).
b. Låïp lọt gia cäú chènh thãø âån
Khi cäüt nỉåïc khäng låïn làõm (H<60m), âạ tỉång âäúi ràõn chàõc, ạp lỉûc âạ khäng låïn v lỉûc
khạng ân tênh âm bo; v khi H>60m nhỉng hãû säú lỉûc khạng ân tênh âån vë ca âạ vo
khong 10
10
N/m
2
b. Tênh toạn vm cao
79

π/4
lỉûc ma sạt
lỉûc khạng ân tênh
Hçnh 12.5 så âäư tênh vm cao

π/4
lỉûc khạng ân tênh
lỉûc ma sạt
Hçnh 12.6 Så âäư tênh vm kên

Tênh toạn theo så âäư vm cao nhỉ âỉåìng háưm åí hçnh hçnh 12.5.
Khi tênh toạn khäng xẹt tạc dủng ca bn âạy, chán vm âỉåüc ngm chàût ân häưi vo
âạ. Hai âiãøm åí chán vm chè cọ chuøn vë gọc khäng cọ chuøn vë thàóng, do âọ lỉûc khạng
ân tênh åí âiãøm ny bàòng 0, gi thiãút lỉûc khạng ân tênh tạc dủng lãn vm theo qui lût
parabol. c. Tênh toạn vm kên
Trong táưng âáút âạ tỉång âäúi mãưm úu thỉåìng xáy låïp lọt thnh mäüt khäúi chènh thãø trãn