VÀI NÉT VỀ PHONG TRÀO CÔNG NHÂN
LAO ĐỘNG SÀI GÒN - CHỢ LỚN

Đài phát thanh Sài Gòn không ngớt đọc lệnh cấm biểu tình của Đô
trưởng, bọn tâm lý chiến không ngừng gieo hoang mang như: Việt
cộng sẽ đảo chánh ngày 1-5, sẽ có xung đột đổ máu giữa các Tổng
liên đoàn, ai đi biểu tình sẽ mang họa v.v

Đến ngày 1-5 có 3 cuộc biểu tình, một của Tổng liên đoàn lao động,
một của lực lượng thống nhất hành động lao động Việt Nam và một
nửa của Tổng liên đoàn Lao Công.

Tổng liên đoàn Lao Công lúc đầu không chủ trương biểu tình ngày 1
tháng 5 nhưng thấy bên Tổng liên đoàn lao động liên tiếp mở hội
thảo và chuẩn bị ráo riết nên cũng tổ chức biểu tình vì nếu không thì
bị cô lập, uy tín sẽ suy sụp. Đoàn của lao công gồm khoảng 2.000
người phần nhiều là mướn bằng tiền vì các nghiệp đoàn thụôc hệ lao
công tương đối tiến bộ đều không đi dự. Chỉ có 300 xe tắc xi, xe đò là
có mặt từ đầu đến cuối, còn số người thì qua một đoạn đường lại rút
lui một số, cuối cùng chỉ còn lại lối 1.000 người. Yêu sách của đoàn
lao công chỉ có một số khẩu hiệu chung chung về quyền lợi lao động,
vài khẩu hiệu chính trị mơ hồ, và tuy xuất phát tuần hành sớm hơn
các đoàn kia, nhưng kém hấp dẫn, ký giả ngoại quốc cũng không
màng theo dõi.

Lực lượng thống nhất hành động lao động Việt Nam cũng có một số
khẩu hiệu chính trị chung chung nhưng cũng có khẩu hiệu tiến bộ
như đòi chấm dứt ném bom, đình chỉ rải chất độc hóa học và nhất
là không có khẩu hiệu chống cộng. Tuy đoàn biểu tình này có độ trên
dưới 2.500 người nhưng cũng có tiếng vang vì đoàn xe lam 600 chiếc
có những khẩu hiệu đúng đắn, lộ trình tuần hành có đi đến sứ quán

Tân Sơn Nhất và Đà Nẵng ủng hộ công nhân Esso Sài Gòn. Ngày 23-
10, 300 công nhân hãng sửa chữa cầu cống Paer bãi công đòi tăng
lương và chống khủng bố. Ngày 2-12, 400 công nhân viên chức
người Việt tại chi nhánh hàng không Pan Américan Tân Sơn Nhất bãi
công làm ngưng trệ các hoạt động của hãng này tại sân bay Tân Sơn
Nhất. Cuộc đấu tranh này lại được toàn thể 700 công nhân viên chức
hãng Pan Américan chi nhánh Sài Gòn hưởng ứng ngay bằng cuộc
bãi công đòi tăng lương 40%. Năm 1968, được mở đầu bằng cuộc bãi công ngày 11-1-1968 của
3.500 công nhân điện nước (Công quản) chống cúp lương. Sức điện
thành phố giảm đi phân nửa, nhiều ngành sản xuất ngưng trệ. Địch
lùng bắt giam 1 số công nhân và cho quân đội đến chiếm đóng 1 nhà
máy điện (Chợ Quán và Thủ Đức). Ngày 12-1, 5.000 công nhân Cảng
bãi công hưởng ứng công nhân điện nước. Quân đội Mỹ lại điều 1 số
đơn vị lên Cảng bóc dở hàng, nhưng không phá được cuộc bãi công
của công nhân Việt Nam. Ngày 13-1, địch cho cảnh sát sục sạo vào
các xóm lao động với lệnh trưng dụng, gom bắt những công nhân
điện, nước công nhân bóc dở. Ngày 15-1, có thêm 5.700 công nhân
xe buýt, dệt, cao su và diêm quẹt bãi công hưởng ứng công nhân điện
nước và công nhân cảng. Đến ngày 16-1, tổng số công nhân bãi công
bao gồm các ngành điện nước, Cảng, Vận tải Công cộng, Dệt, cao su,
diêm quẹt, nhà máy xay, xăng dầu Shell, Caltex, Esso lên đến 17.000
người. Chính quyền ngụy thấy nguy cơ bãi công lan rộng mặc dùng
chúng đã dùng những biện pháp mạnh, nhưng không hiệu quả nên
vội vàng chấp nhận yêu sách của công nhân, tăng lương đồng loạt
12% kể từ hàng 9/1967.

Như vậy là từ sau ngày 1-5-1966 đến đầu năm 1968, phong trào

ta. Chúng lại mở cuộc phản công chiến lược bằng không quân vào Hà
Nội trong 12 ngày đêm cuối năm. Nhưng thất bại nặng nề, cuối cùng
chúng buộc phải ký hiệp định Paris vào tháng 1-1973. Thất bại của
Mỹ và thắng lợi của ta mở ra một giai đoạn mới, gian đoạn cuối cùng,
nhân dân ta đánh thắng cuộc chiến tranh thực dân mới của Mỹ-ngụy,
giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Cuộc tổng nổi dậy của công nhân lao động và đồng bào toàn thành
phố ngày 30-4 diễn ra nhanh chóng và thắng lợi là một cách hợp
đồng tuyệt đẹp với đại quân giải phóng Thành phố. Điện, nước, giao
thông liên lạc, phát thanh, truyền hình, an ninh trật tự, sinh hoạt của
quần chúng tất cả đều đi vào ổn định và bình thường. Đứng ở góc
độ của mình, đồng bào nhiệt liệt hoan hô bộ đội, nhưng với con mắt
quân sự của mình, anh bộ đội cũng đánh giá cao vai trò của quần
chúng nhân dân. Đồng chí Văn Tiến Dũng trong tập hồi ký Đại thắng
mùa xuân ghi lại: "Quần chúng đã vào trận: quyết chiến đúng lúc,
không sớm mà cũng không muộn quá. Hành động yêu nước của
nhân dân tạo ra khí thế cách mạng trên các đường phố, có sức mạnh
to lớn. Đây là cái quí nhất của phong trào quần chúng Sài Gòn - Gia
Định và đây cũng là kết quả của công tác tuyên truyền, giáo dục, tổ
chức và rèn luyện trong đấu tranh, qua nhiều năm của đảng bộ
thành phố".