Vết tích vật chất thời An Dương
Vương trong nhóm di chỉ khảo cổ
học Đường Cồ

Mấy năm nay, khảo cổ học đã phát hiện và khai quật một số di chỉ khảo
cổ học có những đặc điểm chung, phân bố tập trung ở hai tỉnh Hà Tây và
Hà Nội, hiện được quen gọi là “nhóm Đường Cồ“. Đó là các di chỉ:
Đường Cồ (huyện Phú Xuyên), Đại Áng (huyện Thường Tín), Nam
Chính huyện Ứng Hòa),Vinh Quang, Chiền Vậy huyện Hoài Đức),
Hoàng Ngô huyện Quốc Oai) thuộc Hà Tây; Gò Chùa Thông (huyện
Thanh Trì), Đình Chàng, Đường Mây (huyện Đông Anh) thuộc Hà Nội.

Ý kiến bàn về nhóm Đường Cồ tới nay đã khá phong phú. Có ý kiến cho
rằng nhóm này là loại hình văn hóa Đông Sơn ở đồng bằng Bắc Bộ và
nó có những điểm giống đồng thời cũng có những điểm khác với loại
hình văn hóa Đông Sơn ở bắc Trung Bộ (1 Hoàng Xuân Chinh và Chứ
Văn Tần gọi loại hình ở Bắc Bộ là loại hình Vinh Quang và loại hình ở
bắc Trung Bộ là loại hình Thiệu Dương). Có ý kiến cho rằng nhóm
Đường Cồ phát triển trực tiếp từ văn hóa Gò Mun và là một văn hóa
khảo cổ riêng, không thuộc văn hóa Đông Sơn. Có ý kiến cho nhóm
Đường Cồ là một giai đoạn phát triển của văn hóa Văn Lang và Âu Lạc.
Về thời gian tồn tại của nhóm Đường Cồ, trên căn bản của ý kiến đều
thống nhất, cho là từ khoảng thế kỷ thử 4 trước Công nguyên đến thời
gian đầu sau Công nguyên.

Những hiện vật khảo cổ của nhóm Đường Cồ có thể là những tài liệu tốt
giúp chúng ta tìm hiểu thời kỳ An Dương Vương và nước Âu Lạc. Tập
thể Tổ nghiên cứu 3 Viện Khảo cổ học đã tiến hành nghiên cứu, kết quả
cụ thể như sau:

Đặc điểm của các hiện vật thuộc nhóm di tích Đường Cồ

ngày. Những di vật này không thể sử dụng, trong sản xuất cũng như
trong chiến đấu chỉ còn mang tính chất tượng trưng. Đó là những vật tùy
táng (minh khí) trong một số ngôn mộ thuộc nhóm Đường Cồ ở Đình
Chàng và một số di chỉ trong nhóm Đường Cồ.

Số lượng mũi tên đồng phát hiện trong các di chỉ không nhiều lắm, có
thể đó là vì mũi tên là một loại vũ khí hao phí, sử dụng nó thường chỉ
được một lần, rồi mất đi.

Qua những di vật bằng đồng đã nêu ở trên, có thể thấy được rằng khối
lượng đồng và kỹ nghệ đúc đồng ở thời kỳ này khá phong phú và ở trình
độ cao.

Ở những di chỉ như Vinh Quang, Đình Chàng, công cụ đồng nhiều hơn
hẳn công cụ đá. Ở một loạt di chỉ khác như Đường Cồ, Đường Mây,
Chiền Vậy, số lượng công cụ đồng và công cụ đá không chênh lệch
nhiều, nhưng ở những di chỉ này chúng ta lại tìm được những công cụ
bằng sắt.

Nhìn chung, đồ đồng ở các di chỉ trong nhóm Đường Cồ có một số đặc
điểm như kích thước, kiểu dáng giống đồ đồng ở di chỉ Thiệu Dương và
Đông Sơn (Thanh Hóa), đồng thời cũng có một số đặc điếm giống di chỉ
thuộc thời đại đồng thau ở trung du và đồng bằng Bắc Bộ. Hoa văn hình
thuyền, người bơi thuyền, văn hình học trang trí trên những chiếc rìu
đồng là những đặc điểm truyền thống của thời đại đồng thau nước ta. Đó
là những hoa văn chủ yếu trang trí trên các loại trống đồng, thạp đồng.
Nhưng rõ ràng loại hoa văn này đã đơn giản dần, không còn những thô
mô típ hoa văn phức lạp, phong phú của thời đại đồng thau cực thịnh mà
tiêu biểu là những chiếc trống loại 1 Hê-gơ.
3.Đặc điểm về đồ sắt

miệng không có trang trí hoa văn. Cá biệt, có mảnh chỉ trang trí ở mặt
trong. Trang trí hoa văn trên đó gốm cũng đơn giản dần, không phong
phú như gốm thuộc văn hóa Gò Mun.

Niên đại của nhóm Đường Cồ và thời gian tồn tại của nước Âu Lạc
1.Về niên đại của nhóm Đường Cồ
Theo báo cáo khai quật về các lớp đất ở hai di chỉ Vinh Quang và Chiền
Vậy, thì những di tích thuộc nhóm Đường Cồ đều nằm trên những di
tích thuộc văn hóa Gò Mun. Ở di chỉ khác như Đình Chàng, loại gốm
Đường Cồ xuất hiện khá sớm, ngay trong lớp đất có loại gốm Gò Mun,
và dần dần thay thế loại gốm Gò Mun. Trong khoảng tiếp giảp giữa loại
gốm của văn hóa Gò Mun và loại gốm của nhóm Đường Cồ, tới nay
chưa thấy có loại gốm của một văn hóa khác nào xuất hiện. Chỉ đến lớp
trên cùng của tầng văn hóa thuộc nhóm Đường Cồ, mới thấy xuất hiện
mội số mảnh gốm có trang trí văn ô vuông, văn trám lồng, mảnh “bản
sứ”; đó là những loại di vật tồn tại phổ biến trong thời thuộc Hán.
Theo nhận xét sơ bộ của chúng tôi, ở di chỉ Gò Chùa Thông mà chúng
tôi vừa khai quật xong, trong lớp đất văn hóa mà loại gốm kiểu Gò Mun
chiếm tuyệt đại đa số, đã bắt đầu xuất hiện những mảnh gốm kiểu
Đường Cồ. Càng lên các lớp ở trên, loại gốm Gò Mun càng giảm dần và
loại gốm Đướng Cồ càng tăng dần. Đến một lớp nhất định, loại gốm Gò
Mun biến mất và chỉ còn gốm Đường Cồ. Trong di chỉ này, chúng tôi
không thấy có hiện tượng cách biệt hoàn toàn giữa hai loại gốm Gò
Mun và Đường Cồ, giống như ở Đình Chàng, cũng cùng ở địa phận Hà
Nội. Điều đó có thể phản ánh sự chuyển biến liên tục từ Gò Mun đến
Đường Cồ, mà không có sự thay thế đột ngột giữa văn hóa Gò Mun và
nhóm Đướng Cồ.
Trong một vài di tích thuộc nhóm Đường Cồ, đã phát hiện được một số
ngôi mộ có hiện vật chọn theo là loại di vật thuộc thời đại muộn (thời
Hán), như vò tráng men, cốc đốt trầm bằng đất sét trắng tráng men, vò