9

Ba mặt nói trên có quan hệ hữu cơ với nhau không tách rời nhau, trong đó quan hệ sở
hữu về tư liệu sản xuất có ý nghĩa quyết định đối với tất cả những quan hệ khác. Bản
chất của bát kỳ quan hệ sản xuất nào cũng đều phụ thuộc vào vấn đề những tư liệu sản
xuất chủ yếu trong xa hội được giải quyết như thế nào.
Mỗi quan hệ sản xuất có một chế độ quản lý sản xuất riêng. Chế độ sở hữu về tư liệu
sản xuất như thế nào thì chế độ quản lý sản xuất cũng như thế ấy. Trong chế độ chiếm
hữu tư nhân thì người chiếm hữu tư liệu sản xuất trở thành kẻ quản lý sản xuất, con
người lao động không có tư liệu sản xuất trở thành người bị quản lý. Còn trong chế độ
quản lý xa hội thì người lao động được đặt vào trong các mối quan hệ sở hữu và quản
lý một cách trực tiếp đồng thời có cơ chế bảo đảm hiệu quả quyền lực của nhân dân.
Trên cơ sở nghiên cứu, hai mặt của quá trình sản xuất Mác- Anghen đưa ra khái niệm
mới là “Phương thức sản xuất”. Theo 2 ông thì “một hình thức hoạt động nhất định
của những cá nhân ấy, một hình thức nhất định của sự biểu hiện đời sống của họ, một
phương thức sinh sống nhất định”.
( C.Mác-Ph.Anghen tuyển tập, tập I . nxb ST. HN )
C.Mác đa nêu phát hiện mới về mối quan hệ biện chứng giữa quan hệ sản xuất và sự
phát triển của lực lượng sản xuất trong quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội lực lượng sản
xuất quyết định “hình thức giao tiếp tới một giai đoạn nhất định, trong sự phát triển
của chúng, các lực lượng sản xuất giữa mâu thuẫn với “hình thức giao tiếp” hiện tại.
Mâu thuẫn này được giải quyết bằng một cuộc cách mạng xa hội. Về sau “hình thức
giao tiếp” mới đến lượt nó lại không phù hợp với các lực lượng sản xuất đang phát
triểt, lại biến thành sản xuất “xiềng xích” trói buộc lượng sản xuất và bằng con đường
cách mạng xã hội “hình thức giao tiếp” đa lỗi thời, lạc hậu.
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

10

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất hợp thành những quan hệ vật chất của xa hội.

Vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng thể hiện trước hết ở
chỗ quan hệ sản xuất nào thống trị thì tạo ra kiến trúc thượng tầng tương ứng; giai cấp
nào chiếm địa vị thống trị về tinh thần thì cũng chiếm địa vị trong đời sống x• hội.
Mâu thuẫn trong lĩnh vực kinh tế quyết định tính chất mâu thuẫn trong vấn đề tư
tưởng. Cuộc sống đấu tranh trong lĩnh vực chính trị, tư tưởng là biểu hiện của những
mâu thuẫn đối kháng trong lĩnh vực kinh tế, và khiến những biến đổi hạ tầng. Sự biến
đổi đó diễn ra trong hình thái cũng như di chuyển từ hình thái kinh tế xa hội này sang
hình thái kinh tế xa hội khác. Trong xa hội có đối kháng giai cấp sự biến đổi đó diễn ra
theo cuộc đấu tranh giai cấp gay go phức tạp giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị
khi cách mạng xa hội bỏ qua xoá bỏ cơ sở hạ tầng cũng thay thế băngf cơ sở hạ tầng
mới thì thống trị giai cấp thống trị xoá bỏ và được thay thế bằng giai cấp thống trị mới,
bộ máy nhà nước được hình thành thay thế bộ máy nhà nước cũ đồng thời bộ máy nhà
nước mới được hình thành. Cơ sở hạ tầng cũ mất đi thì kiến trúc thượng tầng của nó
với tính cách là một chỉnh thể thống trị cũng mất theo Song cũng có những nhân tố
riêng lẻ của kiến trúc thượng tầng ấy còn tồn tại rất dai dẳng sau khi cơ sở kinh tế
sinh ra nó đa bị tiêu diệt. Cũng có yếu tố nào đó của kiến trúc thượng tầng cũ được giai
cấp cầm quyền mới duy trì lại xây dựng kiến trúc thượng tầng mới. Như vậy, sự hình
thành và phát triển của kiến trúc thượng tầng do cơ hạ tầng quyết định, đồng thời nó
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

12

còn có quan hệ kế thừa đối với các yếu tố của kiến trúc thượng tầng của xa hội cũ .
Tính quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng diễn ra rất phức tạp
trong quá trình chuyển từ một hình thái kinh tế xa hội này sang một hình thái kinh tế
x• hội khác .
Mặt khác, kiến trúc thượng tầng luôn là lực lượng tác động mạnh mẽ trên toàn bộ các
mặt của đời sống xa hội, và tác động tích cực lại cơ sở hạ tầng sinh ra nó . Điều đó thể
hiện ở chức năng xa hội của kiến trúc thượng tầng là bảo vệ và duy trì, củng cố và phát
triển cơ sở hạ tầng sinh ra nó, đấu tranh xoá bỏ cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

một quá trình tự nhiên
3. Sự phát triển của hình thái kinh tế xa hội là một quá trình lịch sử tự nhiên.
Mác viết “ tôi coi sự phát triển của hình thái kinh tế xa hội là một quá trình lịch sử tự
nhiên ”. sau này Lê-nin cũng khẳng định quan điểm trên đây của Mac khi viết:
“Chỉ có những quan điểm xa hội và những quan hệ sản xuất và đem quy những quan
hệ sản xuất vào trình độ của những lưc lượng sản xuất thì người ta mới có được cơ sở
vững chắc để quan niệm sự phát triển của những hình thái kinh tế xa hội là một quá
trình lịch sử tự nhiên .
Quá trình lịch sử tự nhiên có nguồn gốc sâu xa ở sự phát triển của lực lượng sản xuất.
Những lực lượng sản xuất có được bằng tạo ra năng lực thực tiễn của con người song
không phải con người làm theo ý muốn chủ quan mà dựa trên những lực sản xuất đ•
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

14

đạt do thế hệ trước tạo ra. Chính tính chất trình độ sản xuất đa quy định một cách
khách quan hình thức của quan hệ sản xuất quyết định quá trình vận động và phát triển
của hình thái kinh tế xa hội như một quá trình lịch sử tự nhiên.
Trong các quy luật khách quan chi phối sự hoạt động, phát triển của hình thái kinh tế
xa hội theo quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát
triển của lực lượng sản xuất là quan trọng nhất, có vai trò quyết định nhất. Một mặt
của phương thức sản xuất lực lượng sản xuất là yếu tố đảm bảo tính kế thừa trong sự
phát triể tiến lên của xa hội, quy định phương hướng sản xuất từ thấp đến cao. Mặt thứ
hai của phương thức sản xuất - quan hệ sản xuất biểu hiện tính gián đoạn trong sản
xuất phát triển của lịch sử. Những quan hệ sản xuất lỗi thời được xoá bỏ và thay thế
bằng những kiểu quan hệ sản xuất mới cao hơn và hình thái kinh tế xa hội mới cao hơn
ra đời. Như vậy, sự xuất hiện, phát triển của hình thái kinh tế xa hội, sự chuyển biến từ
hình thái này sang hình thái khác cao hơn được giải thích trước hết bằng sự tác động
của quy luật trên. Đó là khuynh hướng tự tìm đường cho mình phát triển và thay thế
của các hình thái kinh tế xa hội.

đạo cuả đảng cộng sản đa làm cách mạng dành được chính quyền từ giai cấp thống trị .
Điều kiện kiện thứ 3 :Cac nước đó phải được sự giúp đỡ của các nước phương tây đ•
hoàn thành cách mạng vô sản.
Trong các điều kiện nêu trên thì điều kiện toàn là quan trọng nhất
Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com

16

b. Quan điểm của V.I Lê nin về phát triển bỏ qua. Theo LêNin có 2 hình thức quá độ
gián tiếp. Lê nin cho rằng những những nước mới phát truyển thì có thể đi lên chủ
nghĩa xa hội bằng quá độ trực tiếp .
Ngược lại, những nước lạc hậu có thể đi lên chủ nghĩa xa hội bằng quá độ gián tiếp .
Thực chất của hình thức quá độ gián tiếp là sự thay đổi quan điểm của Lênin về cách
đi lên của chủ nghĩa xa hội của những nước tiến tư bản chủ nghĩa . Nếu ở giai đoạn
đầu ông quan niệm bước chuyển lên chủ nghĩa xa hội là trực tiếp, và tất nhiên là nhanh
chóng, thì giờ đây ông cho rằng việc chuyển như vậy phải được thực hiện qua nhiều
khâu trung gian, qua bước chuyển gián tiếp và đương nhiên là rất phức tạp và lâu dài.
Ông cũng nêu lên những điều kiện những nước lạc hậu về kinh tế còn tồn tại các quan
hệ tiền tư bản chủ nghĩa quá độ đi lên chủ nghĩa xa hội:
Phương thức sản xuất của xa hội để tỏ ra rõ thôi về mặt lịch sử.
Đội tiền phong chính trị của giai cấp công nhân có đủ quyết tâm cùng toàn dân giành
chính quyền.
Có sự giúp đỡ của giai cấp công nhân đa giành được chính quyền ở nước tư bản phát
triển hơn.
Chương II: Vận dụng lý thuyết hình thái kinh tế-xa hội
vào điều kiện việt nam hiện nay.
2.1. Thực tiễn cách mạng Việt Nam
Sau khi đất nước thống nhất, cả nước đã quá độ đi lên chủ nghĩa xa hội, trong quá trình
thực hiện công cuộc xây đựng chủ nghĩa xa hội. Đảng ta luôn vận lý luận của chủ
nghĩa mác Lênin, trongđó có lý luận hình thái kinh tế - xa hội vào việc đề các chủ