79

Chương III
XÂY DỰNG CÔNG THỨC THỨC ĂN VÀ QUẢN LÝ ðÀN GIỐNG

1. PHẦN MỀM PHỐI HỢP KHẨU PHẦN FORMULATION
1.1. ðặc ñiểm của phần mềm Formulation
Formulation là phần mềm ñơn giản, sử dụng chương trình Excel ñể thiết lập bảng tính, thân
thiện với người sử dụng do ñược viết bằng tiếng Việt với nguồn cơ sở dữ liệu của Việt Nam.
Formulation nhằm xây dựng công thức thức ăn của các loại vật nuôi lợn, trâu bò, gia
cầm và cá. Formulation có một số ñặc ñiểm sau:
- Lưu giữ các công thức thức ăn, các nguyên liệu thức ăn với thành phần hoá học của
chúng. Khả năng lưu giữ cho một loại ñối tượng vật nuôi bao gồm: nhiều công thức thức
ăn hoặc các khẩu phần khác nhau, nhiều nguyên liệu thức ăn khác nhau, các loại thành
phần dinh dưỡng khác nhau của một loại nguyên liệu thức ăn
- Có thể dễ dàng tra tìm: các công thức thức ăn hoặc khẩu phần, thành phần dinh
dưỡng của một công thức thức ăn hoặc khẩu phần, thành phần dinh dưỡng của các nguyên
liệu thức ăn ñã ñược lưu giữ
- Có thể phối hợp một công thức thức ăn hay một khẩu phần bằng cách lần lượt nhập
khối lượng từng nguyên liệu thức ăn ñể có kết quả là một công thức thức ăn hay một khẩu
phần với giá trị dinh dưỡng và giá tiền một ñơn vị.
- Có thể phối hợp một công thức thức ăn hay một khẩu phần thoả mãn các nhu cầu
dinh dưỡng ñề ra ñồng thời có chi phí thấp nhất.
1.2. Hướng dẫn sử dụng phần mềm Formulation
1.2.1. Khởi ñộng phần mềm
Do Formulation chứa các macro con, nên khi khởi ñộng màn hình sẽ hiện ra hộp thoại
thông báo về macro. Chọn Enable Macro (hoặc Yes) ñể chạy chương trình (hình 3.1)

Hình 3.1. Hộp thoại thông báo macro
1.2.2. Quan sát giá trị dinh dưỡng của một loại thức ăn có sẵn trong Formulation
Vùng dữ liệu của Formulation về giá trị dinh dưỡng của các loại thức ăn ñược thiết lập

ăn. Nếu muốn chỉnh sửa một thông số nào ñó (ví dụ, giá thức ăn), căn cứ vào số mã hóa
của nguyên liệu thức ăn, tìm số ñó trong vùng dữ liệu ñể chỉnh sửa. Có thể chọn tối ña 40
loại nguyên liệu thức ăn khác nhau ñể phối hợp (hình 3.4).

Hình 3.4. Vùng chọn nguyên liệu thức ăn ñể phối hợp
Bước 2. Ràng buộc tỷ lệ nguyên liệu trong khẩu phần
Vùng ràng buộc cho phép người sử dụng ñưa ra giới hạn của nguyên liệu thức ăn ñể
khống chế tỷ lệ phối trộn tối ña, tối thiểu của loại nguyên liệu thức ăn ñó trong công thức
thức ăn hoặc khẩu phần.

Hình 3.5. Vùng khống chế tỷ lệ tối ña, tối thiểu ñối với nguyên liệu thức ăn
82

Bước 3. Chọn chất dinh dưỡng cần cân bằng
Formulation cho phép người sử dụng chọn những chất dinh dưỡng cần cân bằng tương
ứng với từng công thức thức ăn hoặc khẩu phần (hình 3.6).

Hình 3.6. Vùng chọn chất dinh dưỡng cần cân bằng
Bước 4. Nhập giới hạn giá trị dinh dưỡng của công thức thức ăn cần phối hợp
Vùng giới hạn các chất dinh dưỡng cho phép người sử dụng ñưa ra các giới hạn chính
xác hoặc tối ña, tối thiểu của các chất dinh dưỡng trong công thức thức ăn hoặc khẩu phần
cần phối hợp.

Hình 3.7. Vùng giới hạn giá trị dinh dưỡng của công thức thức ăn cần phối hợp
Bước 5. Phối hợp
Sau khi ñã tiến hành ñày ñủ các 4 bước trên, ñể phối hợp công thức thức ăn hoặc khẩu
phần chỉ cần nhấn vào nút “PHỐI HỢP” (hình 3.8).
83
ñược sử dụng từ năm 1988, chạy trên nền DOS, có thể cài ñặt cho các máy có cấu hình
thấp từ 286, màn hình ñen trắng, chỉ sử dụng bàn phím, không sử dụng chuột.
2.1. ðặc ñiểm phần mềm Ultramix
- Có thể áp dụng cho 3 ñối tượng vật nuôi khác nhau (lợn, trâu bò và gia cầm), sử dụng
các thành phần dinh dưỡng của nguyên liệu thức ăn phù hợp với từng loại vật nuôi.
- Lưu giữ các công thức thức ăn hoặc khẩu phần ăn (sau ñây gọi chung là công thức
thức ăn), các nguyên liệu thức ăn với thành phần hoá học của chúng. Khả năng lưu giữ cho
một loại ñối tượng vật nuôi bao gồm: 32 công thức thức ăn hoặc khẩu phần khác nhau, 92
nguyên liệu thức ăn khác nhau, tối ña 32 loại thành phần dinh dưỡng khác nhau của một
loại nguyên liệu thức ăn
- Có thể dễ dàng tra tìm: các công thức thức ăn hoặc khẩu phần, thành phần dinh
dưỡng của một công thức thức ăn hoặc khẩu phần, thành phần dinh dưỡng của các nguyên
liệu thức ăn ñã ñược lưu giữ
- Có thể phối hợp một công thức thức ăn hay một khẩu phần bằng cách lần lượt nhập
khối lượng từng nguyên liệu thức ăn ñể có kết quả là một công thức thức ăn hay một khẩu
phần với giá trị dinh dưỡng và giá tiền một ñơn vị.
- Có thể phối hợp một công thức thức ăn hay một khẩu phần thoả mãn các nhu cầu
dinh dưỡng ñề ra ñồng thời có chi phí thấp nhất.
2.2. Hướng dẫn sử dụng Ultramix
Nhắp chuột vào biểu tượng Ultramix ñể khởi ñộng, xuất hiện cửa sổ chọn cơ sở dữ liệu
(Hình 3.12). Dùng phím mũi tên di chuyển vùng sáng ñể lựa chọn ñối tượng vật nuôi phù
hợp, nhấn phím Enter. Hộp thoại Menu của vật nuôi ñã chọn sẽ hiện lên (Hình 3.13).
85

Hình 3.12. Cửa sổ Ultramix Hình 3.13. Hộp thoại các lựa chọn
Hộp thoại gồm các lựa chọn sau:
- Select and Formulate a Diet: Lựa chọn và phối hợp một công thức thức ăn
Hình 3.16. Xem/sửa giá trị dinh dưỡng Hình 3.17. Xem/sửa một loại chất
dinh dưỡng
2.2.3. Xem, chỉnh sửa công thức thức ăn
- Chọn Diet Specifications, sau ñó chọn Nutrient Levels (Select Diet), cửa sổ xem và
chỉnh sửa giá trị dinh dưỡng của công thức thức ăn xuất hiện. Gõ số thứ tự của công thức
thức ăn lựa chọn vào ô sáng nhỏ bên phải dưới màn hình. Gõ N ñể nhập tên công thức thức
ăn mới. Trang xem và chỉnh sửa giá trị dinh dưỡng của công thức thức ăn xuất hiện. Nhập
số liệu vào ñể thay ñổi các mức tối ña hoặc tối thiểu. Nhấn phím P ñể thay ñổi trang, R ñể
xem tỷ lệ các nguyên liệu thức ăn, N ñể xem giá trị dinh dưỡng, Escape ñể quay về màn
hình trước.
- Chọn Diet Specifications, sau ñó chọn Nutrient Levels (Select Nutrient), cửa sổ xem
và chỉnh sửa giá trị dinh dưỡng của các công thức thức ăn xuất hiện. Gõ số thứ tự của chất
87

dinh dưỡng lựa chọn vào ô sáng nhỏ bên phải dưới màn hình. Trang xem và chỉnh sửa mức
dinh dưỡng của các công thức thức ăn xuất hiện. Nhập số liệu vào ñể thay ñổi các mức tối
ña hoặc tối thiểu. Nhấn phím P ñể thay ñổi trang, Escape ñể quay về màn hình trước.
- Chọn Diet Specifications, sau ñó chọn Inclusion Rates, cửa sổ xem và giá trị dinh
dưỡng của các công thức thức ăn xuất hiện. Gõ số thứ tự của chất dinh dưỡng lựa chọn vào
ô sáng nhỏ bên phải dưới màn hình. Trang xem và chỉnh sửa tỷ lệ các nguyên liệu thức ăn
xuất hiện. Nhập số liệu vào ñể thay ñổi các mức tối ña hoặc tối thiểu. Nhấn phím P ñể thay
ñổi trang, N ñể xem giá trị dinh dưỡng, R ñể xem tỷ lệ các nguyên liệu thức ăn, Nhấn A ñể
hủy bỏ lệnh vừa nhập và quay về màn hình trước, Escape ñể quay về màn hình trước.
- Chọn Diet Specifications, sau ñó chọn Inclusion Rates (select Raw Material), cửa sổ
xem và chỉnh sửa tỷ lệ các nguyên liệu thức ăn trong công thức thức ăn xuất hiện. Gõ số
thứ tự của nguyên liệu thức ăn lựa chọn vào ô sáng nhỏ bên phải dưới màn hình. Trang
xem và chỉnh sửa tỷ lệ loại nguyên liệu thức ăn của các công thức thức ăn xuất hiện. Nhập
số liệu vào ñể thay ñổi các mức tối ña hoặc tối thiểu. Nhấn phím P ñể thay ñổi trang, A ñể

Hình 3.18. Phối hợp một công thức thức ăn
p

Hình 3.19. Phối hợp bằng phương pháp
cố ñịnh

Hình 3.20. Phối hợp thành công Hình 3.21. Phối hợp thành công
3. PHẦN MỀM PHỐI HỢP AXIT AMIN KHẨU PHẦN DEGUSSA
Là phần mềm phối hợp thức ăn theo hàm lượng axit amin trong nguyên liệu thức ăn.
Phiên bản AminoDat 1.1 ñược cài ñặt trên nền Windows, ñiều khiển bằng con chuột. 89

Trên cửa sổ Windows, AminoDat 1.1 cho phép người sử dụng xem hoặc ñiều chỉnh
thành phần dinh dưỡng của nguyên liệu thức ăn một cách nhanh chóng và thuận tiện. Bằng
cách chọn yêu cầu trong menu ban ñầu hoặc menu phụ, người sử dụng có thể thực hiện yêu
cầu của mình hoặc nhập dữ liệu vào.
AminoDat 1.1 cho phép xem thành phần các axit amin có trong nguyên liệu thức ăn
cùng với axit amin tiêu hóa, tỷ lệ tương ñối so với với một axit amin (lysine chẳng hạn) và
lời khuyên. Với một nguyên liệu thức ăn ñã biết hàm lượng protein thô, có thể sử dụng
phương trình hồi quy của chương trình ñể tính ra hàm lượng axit amin. Người sử dụng
cũng có thể so sánh các nguyên liệu thức ăn và các công thức thức ăn.
Sử dụng các núm nhấn bên phải màn hình ñể thực hiện các yêu cầu, các núm kích hoạt
có màu sáng với chữ ñen, các núm không hoạt ñộng có màu ghi nhạt.
3.1. Chọn nguyên liệu thức ăn
Kích hoạt núm “Feed Ingredient”, danh sách các nguyên liệu thức ăn xuất hiện. Chọn

Kích hoạt núm “Rank Feed Ingredients” ñể xếp thứ tự tăng hoặc giảm dần tất cả các
nguyên liệu thức ăn theo hàm lượng các axit amin lysine, methionine, methionine +
cystine, threonine và tryptophan. Các axit amin ñược xếp theo nguyên liệu thức ăn hoặc
theo protein. Các axit amin cũng ñược xếp theo hàm lượng hoặc theo so sánh tương ñối với
lysine (lysine = 100%). Khi bấm chuột ñể chọn nguyên liệu, tên của nguyên liệu sẽ xuất
hiện ở bên phải, phía dưới. Có thể in toàn bộ danh sách các nguyên liệu ñã xếp thứ tự hoặc
chỉ in 1 loại nguyên liệu ñã bấm chuột ñể chọn.
3.6. ðánh giá công thức thức ăn
Kích hoạt núm “ Evaluate Diet” ñể có menu phụ: “New Diet”, “Load Diet” hoặc
“Close”. Nhấn núm “New Diet”, danh sách các nguyên liệu xuất hiện. Người sử dụng có
thể chọn ñược 10 loại nguyên cùng một lúc trong danh sách này. Sau khi chọn nguyên liệu,
nhấn OK, xuất hiện cửa sổ với các nguyên liệu ñã chọn. Có thể nhập nguyên liệu theo kg
hoặc % bằng cách kích chuột vào núm “kg/%”. ðưa con chỏ vào các ô tương ứng với
nguyên liệu ñể nhập khối lượng hoặc tỷ lệ % của từng nguyên liệu.
Hàm lượng các axit amin bao gồm cả axit amin tiêu hóa, so sánh với lysine trong công
thức thức ăn sẽ xuất hiện bên phải màn hình.
Có thể ñánh giá công thức thức ăn bằng cách nhập vào ô phía trái bên dưới màn hình
số lượng hoặc tỷ lệ một loại nguyên liệu không chứa axit amin.
Có thể xem kết quả ñối với các loài vật nuôi, các giai ñoạn sinh trưởng khác nhau bằng
cách kích chuột vào núm tương ứng.
Công thức thức ăn vừa phối hợp có thể ñược lưu lại, thay ñổi hoặc loại bỏ với một tên
ñặt sau khi nhấn nút “Save”.
3.7. Khuyến cáo về nhu cầu dinh dưỡng
Kích hoạt núm “Recommendation” ñể xem khuyến cáo về nhu cầu dinh dưỡng các loài
vật nuôi ở các giai ñoạn sinh trưởng.
4. PHẦN MỀM PHỐI HỢP KHẨU PHẦN SINGLE-MIX



Single-mix

91

- Có thể ñặt giới hạn tối ña, tối thiểu cho 1.000 nguyên liệu thức ăn khác nhau trong 1
công thức. Các ñánh giá không bị hạn chế về số lượng nguyên liệu thức ăn;
- Có thể phối hợp công thức thức ăn bằng cách cố ñịnh hoặc chỉ ñưa ra các giới hạn về
tỷ lệ các nguyên liệu thức ăn;
- Màn hình các tham số xuất hiện sẽ cho phép khai thác các giải pháp thay thế hoặc các
lựa chọn gần ñúng với yêu cầu;
- Có thể xem ñược giá trị dinh dưỡng, giá của công thức thức ăn phối hợp;
- Lưu giữ các công thức phối hợp nên có thể so sánh ñược;
- Kiểm tra ñược mức ñộ thay ñổi của các công thức mới ở các mức ñộ cho phép;
- Lưu giữ, so sánh ñược các công thức thức ăn ñang sử dụng và phối hợp thăm dò;
- Có thể xác ñịnh ñược mối quan hệ giữa các nguyên liệu, nhóm nguyên liệu thức ăn
với giá trị dinh dưỡng trong quá trình phối hợp công thức;
- Hoàn thiện ñược các tương tác, kiểm tra ñược các sai sót;
- Thuận tiện khi sử dụng các phương trình ñể tính toán và thực hiện các thao tác;
- Với Single-mix

Tool có thể quản lý ñược các premix, hỗn hợp;
- Cung cấp các thủ tục ñể dễ dàng quản lý và sử dụng dữ liệu.
Single-mix

là phần mềm thương mại, vì vậy có thể liên hệ ñặt mua, cài ñặt, bảo hành
với nhà cung cấp. Tham khảo trên trang Web: www.formatinternational.com
5. PHẦN MỀM QUẢN LÝ TRANG TRẠI LỢN GIỐNG (VIETPIG)
Phần mềm VIETPIG ñược viết bằng ngôn ngữ Visvual Foxpro 8.0, hoạt ñộng trong
môi trường Window 95 trở lên, máy tính tối thiểu là 486 với bộ ram tối thiểu 8MB. Phần
mềm VIETPIG cài ñặt ñược lưu trong ñĩa mềm hoặc trong ñĩa CD. Bản hướng dẫn sử dụng
khoảng 150 trang. Sử dụng VIETPIG ñơn giản, thuận tiện cho những người làm công tác
quản lý giống, các loại doanh nghiệp chăn nuôi nhỏ, vừa và lớn.

ñược tốc ñộ nhập dữ liệu.
VIETPIG cho phép nhập lại số liệu mới sau ñó ñến số liệu cũ, do vậy có thể khai thác
toàn bộ số liệu của ñàn, cá thể, làm cơ sở ñánh giá chính xác.
Số liệu nhập vào cũng ñược tự ñộng kiểm tra tính logic và ñầy ñủ, do ñó tránh ñược các
sai sót. Ví dụ, ngày loại thải không thể trước ngày sinh hay ngày nhập ñàn, hoặc số hiệu con
vật trùng lắp giữa các thế hệ
5.2. Xuất dữ liệu
VIETPIG xuất ra khoảng 50 loại bảng biểu khác nhau với nội dung thuộc một trong 5
dạng sau:
Báo cáo chi tiết từng chỉ tiêu. Ví dụ: danh sách các lợn nái cơ bản
Báo cáo tổng hợp: lí lịch, ñàn lợn hiện tại
Báo cáo phân tích: tuổi ñẻ, khoảng cách giữa hai lứa ñẻ, hiệu quả phối giống
Báo cáo mang tính cảnh báo: danh sách phối nhiều lần mà không có chửa
Báo cáo ñặc biệt: Ví dụ: cây hệ phả cùng với hệ số di truyền, số ñời sau của từng cá
thể. ðây là các chức năng ñặc biệt của VIETPIG.
Số liệu xuất ra có thể ñược lọc theo ngày tháng (ngày sinh, ngày ñẻ ), các tiêu chí
khác nhau (giống, người phối giống )
Cùng với bản báo cáo tổng hợp còn kèm thêm bản tóm tắt các chỉ tiêu chính.
Tất cả số lịêu thô và số liệu tổng hợp ñều có thể xuất ra EXCEL.
5.3. Lưu giữ và thuyên chuyển dữ liệu
Toàn bộ dữ liệu ñược ñặt trong một thư mục duy nhất (SOLIEU). Vì vậy, ñể lưu giữ
dữ liệu chỉ cần lưu thư mục này. Có thể chuyển thư mục này sang máy khác bằng cách sao
chép hoặc chuyển qua ñường email.
Dữ liệu ñã nhập vào các phiên bản cũ của VIETPIG, như VIETPIG 4 chẳng hạn sẽ ñược
sử dụng lại trong VIETPIG 5, VIETPIG 6… mà người sử dụng không cần phải nhập lại.
VIETPIG có chế ñộ bảo mật, người sử dụng có thể không cho người khác quyền nhập,
xem, sửa ñổi dữ liệu…
5.4. Liên hệ cài ñặt, hướng dẫn sử dụng, bảo hành
TS. Võ Văn Sự, Viện Chăn nuôi, Thụy phương, Từ liêm, Hà Nội, 04 8387 238, 04
7572 174, Web: www.vcn.vnn.vn

(%)
Xơ
thô
(%)
Ca
(%)
P (%)
ME
(Kcal)
Lysine
(%)
Methionine
(%)
ðồng/kg*
Hạt ngô tẻ
vàng
87,3 8,9 4,4 2,7 0,22 0,30 3320 0,27 0,17
ðậu tương
hạt
88,49 37,02 16,30 6,39 0,29 0,56 4138 2,40 0,54
Khô dầu ñậu
tương
84,45 42,57 7,40 5,86 0,26 0,67 3665 2,78 0,57
Sắn khô
87,41 2,87 1,68 2,95 0,23 0,15 3168 0,17 -
Cám gạo tẻ
88,87 11,90 12,25 8,10 0,20 1,17 2733 0,56 0,25
Tấm gạo tẻ
86,9 9,5 1,9 0,80 0,13 0,34 3061 0,24 0,17
Bột cá mặn

3200 3000 3000 2800 3000 3000
Protein thô (%) 19 17 14 14 16 15
Xơ thô (%) 5 6 7 8 8 7
Canxi (%) 0,8 0,7 0,5 0,6 0,7 0,7
Photpho (%) 0,6 0,5 0,35 0,4 0,5 0,5
Lysine (%) 1,1 0,8 0,7 0,6 0,8 0,8
Methionine (%) 0,6 0,5 0,4 0,35 0,4 0,4