Nguyễn Khuyến - Nhà thơ
của nông thôn Việt Nam

Đề bài: Các nhà nghiên cứu văn học hiện nay đều cho Nguyễn Khuyến là
nhà thơ của nông thôn. Hãy phân tích một số bài thơ để làm sáng tỏ
nhận định trên.

Bài làm:
Nông thôn là đề tài hết sức quen thuộc trong thơ Nguyễn Khuyến.Ông
viết nhiều, viết đúng và viết hay về thiên nhiên, con người, cuộc sống
thôn quê. Nguyễn Khuyến được mọi người suy tôn là thi sĩ của nông
thôn quả là xứng đáng.
Trước Nguyễn Khuyến, cảnh thôn quê đã từng xuất hiện ít nhiều trong
thơ Nguyễn Trãi:
“Ao cạn, vớt bèo cấy muống
Đìa thanh phát cỏ ương sen”
Và một số nhà thơ trung đại khác.Nhưng chỉ đến Nguyễn Khuyến, văn
học mới thực sự trở về làng quê, về với người dân nơi thôn dã.
Làng cảnh quê hương đi vào thơ Nguyễn Khuyến đã nhạt dần những
ước lệ công thức mà đậm chất hiện thực.Từ cảnh mùa hè”Trâu già gốc
trụi phì hơi nắng” đến bức tranh mùa thu”Tầng mây lơ lửng trời xanh
ngắt-Ngõ trúc quanh co khách vắng teo”; từ cảnh nước lụt” Bóng
thuyền thấp thoáng dờn trên vách” đến cảnh:” Dở trời mưa bụi còn hơi
rét”… tất cả đều mang những nét riêng của vùng chiêm trũng, của nông
thôn đồng bằng Bắc Bộ, quê hương của chính nhà thơ.Nhà thơ dồn tất
cả những những tình cảm của mình vào tác phẩm, viết về con người và
cuộc sống thôn quê.Ông viết về cảnh lụt lội:
“Quai mễ thanh liêm đã lở rồi
Vùng ta âu cũng lụt mà thôi
Gạo dăm ba bát cơ còn kém
Thuế chỉ vài nguyên dáng vẫn đòi

thuế má nặng nề.Thật là trăm điều khổ.Họ phải chi li, tính toán trong
từng chi tiêu dù là nhỏ nhặt nhất, cần thiết nhất trong cuộc sống hàng
ngày. Chẳng dám đi chợ,chẳng dám trầu chè.Rồi những khó khăn, chật
vật ấy dẫn họ đến nợ nần :
“Lãi mẹ lãi con sinh đẻ mãi
Chục năm chục bảy tính nhiều sao
Ra đường kẻ cả dừng chân hỏi
Vào cửa người sang ngửa mặt chào”
Nợ nần chồng chất, xóm thôn xơ xác tiêu điều, chợ họp phiên giáp tết
trong làng trong xóm cũng chẳng thấy nói chuyện mua sắm, chỉ nghe
hỏi nợ nần từ năm trước:
“Hàng quán người về nghe xáo xác
Nợ nần năm trước hỏi lung tung”

Nguyễn Khuyến sống trong lòng nhân dân, thấu hiểu cuộc sống khó
khăn , vất vả của người nông dân chân lấm tay bùn.Không những thế,
ông còn thấu hiểu được bản chất trong sáng của họ:
“Anh em làng xóm xin mời cả
Xôi bánh, trâu heo cũng gọi là
Chú Đáo làng bên lên với tớ
Ông Từ xóm chợ lại cùng ta”
Qua thơ Nguyễn Khuyến ta thấy rằng tuy cuộc sống nông thôn thiếu
thốn đủ bề nhưng sự đầm ấm, chân tình luôn chất đầy không bao giờ
vơi cạn.Những phong tục ,tập quán trong những dịp lễ tết cũng không
hề bị mất đi. Đó là một nét cựa kì đáng quý của người dân lao động tuy
nghèo khổ.khó khăn nhưng chất phát, giàu tình nghĩa.
“Trong nhà rộn rịp gói bánh chưng
Ngoài cửa bi bô rủ chung thịt
Ta ước gì được mãi như thế
Hết tết rồi thời lại tết.”

…
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo”
“Lưng dậu phất phơ màu khói nhạt
Làn ao lóng lánh bóng trăng loe”
Thiên nhiên làng quê trong thơ Nguyễn Khuyến đẹp và giàu hình ảnh,
những hình ảnh đặc trưng rất riêng và rất Việt Nam.

Thơ Nguyễn Khuyến có một nông thôn Việt Nam như đã tồn tại từ bao
đời nay đồng thời có một nông thôn Việt Nam mang những nét mới,
nét riêng chưa hề thấy trong văn học trước đó.Nguyễn Khuyến là nhà
thơ sống hoà nhập với nông thôn, gắn bó máu thịt mình với chốn thôn
quê bình dị ấy. Có lẽ vì thế mà Nguyễn Khuyến trờ thành nhà thơ số
một về quê hương làng cảnh Việt Nam.