HƯỚNG DẪN ÔN TẬP THI HK I
MÔN NGỮ VĂN 12
Năm học 2009 – 2010

d) Đỉnh cao của cảm xúc trữ tình cũng là điểm hội tụ tư tưởng cốt
lõi của đoạn trích: Đất nước này là đất nước của Nhân dân.
- Đó là những địa danh, những hiện tượng, những con người gần gũi
quen thuộc, thiêng liêng và gắn bó: hòn Trống Mái, núi Vọng Phu,
những ông Đốc, ông Trang, bà Đen, bà Điểm
- Đất nước gắn với những con người vô danh bình dị: "Không ai nhớ
mặt đặt tên – Nhưng họ đã làm ra Đất Nước".
Tóm lại:
* Cảm nhận về Đất nước của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm là sự phát
hiện, đóng góp và làm sâu sắc thêm ý niệm về Đất Nước của thơ thời
chống Mỹ cứu nước.
* Nhà thơ đã tạo ra được một giọng điệu riêng, không khí riêng, không
gian nghệ thuật riêng đầy màu sắc sử thi, đưa người đọc vào thế giới của
truyền thuyết, huyền thoại nhưng lại mới mẻ và hiện đại trong hình thức
thể hiện bằng thể thơ tự do. Đó là sự thống nhất giữa tư tưởng và nghệ
thuật.
2. Bình giảng đoạn trích
Bình giảng chín câu thơ đầu sẽ thấy đợc nhận thức của tác giả về đất
nước theo phương diện lịch sử - văn hóa. Các ý chính cần khai thác:
a) Đất nước có tự "ngày xưa", lịch sử đất nước gắn liền với một nền văn
hóa lâu đời của dân tộc.
- Hình ảnh "ngày xửa ngày xưa" mẹ kể gợi về đất nước một thời thanh
bình xa xăm trong ca dao, cổ tích
- Hình ảnh "miếng trầu bà ăn" là truyền thống, phong tục của người
Việt, làm người đọc có thể liên tởng đến linh hồn của một quốc gia.
b) Đất nước lớn lên từ trong vất vả đau thương cùng với những cuộc
trường chinh không nghỉ.


Cả trong mơ còn thức”
Đề 2: Sóng là bài thơ tình tiêu biểu của Xuân Quỳnh, thể hiện một tâm
hồn luôn trăn trở, khát khao được yêu thương, gắn bó.
Phân tích đoạn thơ dưới đây để làm sáng tỏ nhận định trên:
“Con sóng dưới lòng sâu

Hướng về anh một phương”
Đề 3: Cảm nhận của anh/chị về đoạn thơ sau:
“Cuộc đời tuy dài thế

Để ngàn năm còn vỗ”.

Đề 4: “Ôi con sóng ngày xưa
Cả trong mơ còn thức”.
Anh/chị hãy phân tích đoạn thơ trên để làm nổi rõ sức gợi cảm phong
phú, bất ngờ của hình tượng “sóng” trong sự liên hệ, đối sánh với nhân
vật trữ tình “em”.
Đề 5: Ph©n tÝch h×nh tîng sãng trong bµi th¬ “Sãng” cña Xu©n Quúnh.
Gợi ý
Đề 1.
1. Giới thiệu về tác giả, tác phẩm và vị trí đoạn trích:
- Xuân Quỳnh (1942 - 1988) là một trong những gương mặt nỗi bật của
thế hệ nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu
nước.
- Sóng là bài thơ tiêu biểu cho hồn thơ Xuân Quỳnh: luôn luôn trăn trở,
khát khao được yêu thương gắn bó. Bài thơ được in ở tập Hoa dọc chiến
hào (1968).
- Đoạn thơ trích nằm ở phần giữa của bài thơ. Có thể xem đó là đoạn
tiêu biểu của tác phẩm. Giống như toàn bài, ở đoạn thơ này, hai hình

(sự thủy chung, gắn bó).

Đề 2.
Các ý chính:
- Giới thiệu vài nét về tác giả: Xuân Quỳnh (1942-1988), là nữ thi sĩ
trởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
- Sóng là bài thơ tình tiêu biểu cho hồn thơ Xuân Quỳnh - luôn luôn trăn
trở, khát khao được yêu thương, gắn bó. Bài thơ được rút ra từ tập thơ
Hoa dọc chiến hào (1968).
* Bình giảng
1. Nỗi nhớ được biểu hiện bằng hình tượng "Sóng"
Biện pháp nghệ thuật:
- Dùng từ đối lập: dưới - trên; lòng sâu - mặt nước;
- Dùng điệp từ "con sóng" ba lần;
- Nhân hóa: "con sóng nhớ bờ, ngày đêm không ngủ".
Cách diễn đạt trên đây nhằm thể hiện nỗi nhớ dồn lên tầng tầng, lớp lớp
như từng đợt sóng. Con sóng nhớ bờ thao thức, trào dâng tưởng chừng
tới tột độ.
Tất cả nhằm thể hiện nỗi nhớ da diết trong tâm hồn người con gái đang
yêu. Nỗi nhớ tầng tầng lớp lớp đan xen nhau, nối tiếp nhau, thôi thúc,
giục giã. Đó là nỗi nhớ của một tâm hồn không bao giờ yên định vì
“Tình yêu muôn thuở/ Có bao giờ đứng yên” (Thuyền và biển).
2. Nỗi nhớ được biểu hiện trực tiếp
Thường trực, liên tục, cho dù đó là đêm hay ngày:
- "Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức
- Nơi nào em cũng nghĩ
Hướng về anh - một phương"
Xuân Quỳnh đã tìm được cách nói đạt nhất để biểu hiện nỗi nhớ trong
tình yêu: ngủ, thức ("dẫu xuôi", "dẫu ngược") đều không yên vì nhớ

nhớ, là nỗi lo âu và suy tư - qua đó có thể thấy quan niệm tình yêu trong
thơ Xuân Quỳnh vừa có nét mới mẻ, hiện đại vừa có cội nguồn sâu xa từ
tình cảm truyền thống của dân tộc.
3. Xuân Quỳnh đã kết thúc bài thơ với những cảm nhận rất tinh tế về sự
trôi chảy không ngừng của thời gian, với ước vọng thật mãnh liệt về sự
bất tử của tình yêu:
"Cuộc đời tuy dài thế
Năm tháng vẫn đi qua
Như biển kia dẫu rộng
Mây vẫn bay về xa

Làm sao được tan ra
Thành trăm con sóng nhỏ
Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ"
Biển dài rộng tới đâu rồi cũng có bờ, có giới hạn và những đám mây
không thể dừng lại mãi mãi trên biển mà chúng phải tiếp tục cuộc hành
trình trên bầu trời để đi về cõi vô tận xa xăm. Cũng thế, cuộc đời con
người tuy dài nhng không phải là vĩnh viễn, dù con người không mong
đợi nhưng năm tháng vẫn bình thản trôi qua đời người theo quy luật tất
yếu khắc nghiệt của thời gian.
Nếu khổ thơ trên là một so sánh thì khổ thơ sau là một ẩn dụ, hai khổ thơ
hình thành quan hệ tương phản giữa cái hữu hạn và vô hạn. Trong cái
hữu hạn của đời mình, con người vẫn luôn khao khát, mong mỏi tình yêu
của mình là vô hạn, là bền vững muôn đời. Niềm khao khát ấy Xuân
Quỳnh lại gửi vào hình tượng sóng: những con sóng tan ra không phải
để biến mất trên đại dương mà để hoá thân, để tồn tại vĩnh viễn trong vô
tận những con sóng khác - cũng thế, con người sẽ ra đi nhưng tình yêu
còn ở lại, một tình yêu vô tận, vĩnh hằng như sóng trên biển khơi. Thực
ra không phải chỉ ở thời thiếu nữ nhiều sôi nổi, say mê mà cả về sau này,

Để làm nổi bật ý này có thể phân tích các ý cụ thể sau:
2.1. Bất ngờ ngay trong việc gợi cảm nhận về sự giống nhau giữa "sóng"
và "em". Chẳng hạn: cả hai cùng gợi một khát vọng muôn thuở, muôn
đời; cùng gợi một nỗi thao thức không nguôi; cùng gợi những băn khoăn
suy nghĩ tìm kiếm đến ngọn nguồn; "sóng" là sự sống của biển cũng như
"nhớ" và "khát vọng" là sự sống của tình yêu, sự sống của "em"
Những miêu tả, cảm nhận như vậy đều bất ngờ, mới mẻ.