HƯỚNG DẪN MÔN VĂN:
ĐỂ CÓ MỘT BÀI VĂN PHÂN TÍCH HAY Có lẽ đây là vấn đề khiến nhiều bạn học sinh băn khoăn, lúng túng.(hi
hi)
Mình xin giới thiệu kinh nghiệm quí báu, "xương máu " của cô giáo dạy
ĐT Văn truyền đạt lại thành bài bản hẳn hoi đấy nhá! Với lại đây là tài
liệu lưu hành nội bộ nữa hihi Hi vọng mọi người khi đoc xong sẽ tự tin
hơn khi làm bài. Chúc may mắn!

ĐỂ CÓ MỘT BÀI VĂN PHÂN TÍCH HAY.

Phân tích một bài thơ, một đoạn thơ trữ tình hay tự sự ta cần lưu ý một
số điểm:

A. Cần trả bài thơ về đúng hoàn cảnh ra đời cụ thể của nó , của đoạn
thơ ta đang phân tích trong chỉnh thể tác phẩm
Bất cứ một tác phẩm văn chương nào cũng là sáng tạo của một nhà văn
ở một hoàn cảnh, thời điểm nhất định Điều này đáng chú ý với thơ trữ
tình vì từ trong bản chất mỗi bài thơ là tiếng lòng của một cá nhân.
Tách bài thơ ra khỏi hoàn cảnh ra đời khác nào tách một con cá ra khỏi
nước. Nếu ta không đặt Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm
Tiến Duật vào những năm chiến tranh ác liệt của đân tộc ta trong giai
đoạn chống Mỹ , đặc biệt trên tuyến đường TRường Sơn máu lửa thì
làm sao thấy hết cảm xúc chân thành của nhà thơ gởi vào hình ảnh
những chiếc xe không kính và hình ảnh của người chiến sĩ lái xe ? Khi
phân tích Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận ta phải thấy được cuộc
sống tươi, rộn rã trên miền Bắc dựng xây chế độ mới trong hòa bình mà
những ngư đân ở vùng biển Quảng Ninh cũng góp phần không nhỏ tạo
ra cuộc sống tươi vui , rộn rã đó. Khi phân Tiếng hát con tàu của Chế

nghĩa với HAI thế nhưng tác giả lại dùng ĐÔI thì ta như thấy được cơ sở
của tình đồng chí như xuất phát từ đây ? .Cũng tương tự khi bình câu
“Súng ngửi trời” trong bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng , thử đặt vị trí
các từ “ đụng “ hoặc “ chạm” thì nó cũng diễn tả được tầm cao của con
đường hành quân nhưng dẫu sao cũng là sự đụng , chạm lanh lùng về
mặt cơ học . Chỉ một chữ đó thôi mà Quang Dũng đã làm cho hình ảnh
thơ lung linh , sống động hẳn lên . Thi sĩ tài hoa , lãng mạn đã dùng súng
mà nói về người đó thôi Từ ngửi trong “súng ngửi trời” đã nói hết vẻ
tinh nghịch , ngang tàng của những chàng trai Tây Tiến . Họ đang trêu
đùa . đang ngạo nghễ thách thức với gian khổ để rồi tự vượt lên .

C. Cùng với ngôn từ một phương diện khi phân tích thơ cần chú ý là
hình ảnh. Trong thơ hình ảnh thường gắn với các phương thức tu từ
mà nhà thơ sử dụng Đó chính là các phép tu từ như ẩn dụ , hoán dụ ,
nhân hóa , tượng trưng …Chỉ ra đúng các biện pháp tu từ rồi vấn đề là
phải phân tích được hiệu quả nghệ thuật của nó trong việc biểu đạt nội
dung cảm xúc Chẳng hạn khi phân tích đoạn thơ mở đầu bài thơ Mùa
xuân nho nhỏ của Thanh Hải ta phải phân tích được các hình ảnh : dòng
sông xanh , bông hoa tím biếc …thấy được sự phối cảnh tài tình của
Thanh Hải khi lấy hình ảnh nầy làm phông nền cho hình ảnh kia …Khi
phân tích hai khổ cuối bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh , sau khi đặt bài
thơ vào thời gian sáng tác 1977 khi đất nước vừa thoát khỏi chiến tranh
, con người cũng đã được tôi luyện trong khói lửa đạn bom nên đã
vững vàng không hề “run rợ’ trước những biến động bất ngờ của ngoại
cảnh trong cuộc sống Để nói lên được điều đó tác giả sử dụng tài tình
phép tu từ ẩn dụ qua hình ảnh “ sấm” và “hàng cây đứng tuổi”…cùng
với nghệ thuật đối lập trong từng hình ảnh : Hàng cây càng đứng tuổi
thì càng it chịu sự tác động bất ngờ của ngoại cảnh …còn nhiều sự đối
lập nữa : “Vẫn còn bao nhiêu nắng . Đã vơi dần cơn mưa” Nếu còn thì
phải có hết , vơi thì phải đầy .Nếu bớt ra thì phải thêm vào cho đầy đặn

tả được sự chờ đợi vô vọng của chàng Kim nơi quê nhà . Khi phân tích
khổ cuối bài thơ Ánh trăng của Nguyễn Duy ta không thể không thấy
được giọng thơ ở đây như lắng lại , ngấm sâu vào trong suy tư ngẫm
nghĩ về trăng , về quá khứ ân tình , thủy chung , bao dung , rộng lượng
… còn con người thì thờ ơ , lạnh nhạt , bội bạc …khó mà tha thứ …để rồi
từ đó con người có cái giật mình mang đậm tình nhân văn và cũng từ
cái giật mình đó con người đã thay đổi cách sống của mình “ sống là cho
đâu chỉ nhận riêng mình”. Sống vì mọi người , sống ân tình , sống thủy
chung … như cha ông họ từng sống .Muốn cảm nhận hết giọng điệu thơ
ta cần phải đọc lên, đọc đúng (ngừng giọng, lên xuống giọng) để lắng
nghe tiếng dội của lời thơ trong hồn mình Đó là một kinh nghiệm cảm
thụ, phân tích thơ .