Ôn thi đại học môn văn –phần 89

Phân tích vẻ đẹp hào hoa, bi tráng
trong bài thơ Tây Tiến I . ĐẶT VẤN ĐỀ .

Tây Tiến là bài thơ tiêu biểu của hồn thơ Quang Dũng . Ra đời
trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp gian
khổ, Tây Tiến là một hồi tưởng rất đẹp, những kỉ niệm đầy sống
động về người chiến sĩ trong đoàn quân Tây Tiến . Cho nên khác
với vẻ đẹp của các bài thơ cùng thời, vẻ đẹp của Tây Tiến là vẻ
đẹp hài hòa, hào hoa, bi tráng .

II . GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .

Bài thơ mở đầu bằng một nỗi nhớ da diết, cháy bỏng bao trùm
lên cả không gian và thời gian :

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi !
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi

Nỗi nhớ đơn vị cũ trào dâng, không kìm nén nổi, nhà thơ đã thốt
lên thành tiếng gọi . Hai chữ chơi vơi như vẽ ra trạng thái cụ thể
của nỗi nhớ, hình tượng hóa nỗi nhớ, khơi nguồn cho cảnh núi
cao, dốc sâu, vực thẳm, rừng dày… liên tiếp xuất hiện ở những
câu thơ sau :


Vậy là cảnh núi rừng hiểm trở qua ngòi bút của Quang Dũng hiện
lên có đủ cả núi cao, vực sâu, dốc thẳm, mưa rừng, sương núi,
thác gầm, cọp dữ …. Những địa danh xa lạ : Mường Lát, Sài
Khao, Pha Luông, Mường Hịch, những hình ảnh giầu giá trị tạo
hình được hiện lên qua những câu thơ vần trắc gợi sự vất vả
nhọc nhằn, được xoa dịu bằng những câu thơ vần bằng ở cuối
khổ thơ , làm hiện lên thế giới khác thường vừa đa dạng, vừa độc
đáo của núi rừng Tây Bắc .

Và đoạn đầu kết thúc bằng một hình ảnh đột ngột :

Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi

Cảnh tượng thật đầm ấm . Sau bao chặng đường hành quân gian
khổ, những người lính được nghỉ ngơi, được quây quần bên
những nồi cơm đang bốc khói. Nó xua tan đi những mệt mỏi trên
gương mặt những người lính, khiến họ tươi tỉnh hẳn . Hai câu thơ
tạo cảm giác êm dịu, ấm áp , chuẩn bị tâm thế cho người đọc
bước sang đoạn thơ thứ hai .

Đoạn thơ thứ hai mở ra một thế giới khác của Tây Bắc . Cảnh núi
rừng hoang vu hiểm trở dần xa khuất nhường chỗ cho vẻ mĩ lệ,
thơ mộng duyên dáng . Những nét vẽ bạo, khỏe, gân guốc ở
đoạn đầu được thay thế bằng những đường nớt mềm mại, uyển
chuyển, tinh tế .

Hồn thơ lãng mạn của Quang Dũng bị hấp dẫn trước vẻ đẹp
mang vẻ bí ẩn của con người và cảng vật nơi xứ lạ . Cảnh ấy,
người ấy hiện lên trong một thời gian làm nổi lên rõ nhất sự lung

độc mộc . Và như hòa hợp với con người , những bông hoa rừng
cũng cố làm duyên trên dòng nước lũ .

Trên cái nền hùng vĩ, hiểm trở, dữ dội của núi rừng và duyên
dáng, mĩ lệ, thơ mộng đó của Tây Bắc, hình tượng người lính
xuất hiện với một vẻ đẹp đầy chất bi tráng :

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Quang Dũng đã chắt lọc những nét tiêu biểu nhất của những
người lính Tây Tiến để tạc nên bức tượng đài tập thể . Cái bi và
cái hùng là hai chất liệu chủ yếu của bức tượng đài, chúng hòa
quyện vào nhau, thâm nhập vào nhau, nâng đỡ nhau tạo nên vẻ
đẹp bi tráng .

Hình ảnh người lính Tây Tiến hiện lên với dáng vẻ xanh xao bề
ngoài, với đầu không mọc tóc . Đây không phải là cách gây ấn
tượng bằng hình ảnh cho người đọc mà phản ánh một thực tế khi
người lính đối diện với căn bệnh sốt rét hiểm nghèo Ta bắt gặp
trong thơ kháng chiến những hình ảnh quen thuộc đó : “Sốt run
người vầng trán ướt mồ hôi” trong Đồng chí của Chính Hữu hay
cái mầu da vàng nghệ trong Cá nước của Tố Hữu : “Giọt giọt mồ
hôi rơi, Trên trán anh vàng nghệ” . Quang Dũng cũng từ sự thật
đấy nhưng nhà thơ đã nhìn bằng cảm hứng lãng mạn . Hay nói
cách khác nhà thơ đã lãng mạn hoá hiện thực. “Tây Tiến đoàn
binh không mọc tóc”, câu thơ không gợi cảm giác bi luỵ mà hiện
lên sau đó là vẻ đẹp dữ dội, lẫm liệt khác thường . Âm hưởng câu

cũ, nhiều người xuất thân từ thủ đô Hà Nội , cho nên giữa cuộc
sống kham khổ thiếu thốn, thậm chí đối diện với cái chết họ vẫn
giữ được vẻ hào hoa lãng mạn . Họ mơ về Hà Nội của một thời
cắp sách tới trường , mơ về một dáng yêu kiều thướt tha tà áo
dài, đôi mắt biếc Nếu như chàng trai cày đi vào cuộc chiến đấu
nhớ về làng quê yêu dấu, nhớ giếng nước, gốc đa, nhớ gian nhà
không mặc kệ gió lung lay, hoặc nhớ về :

“Tiếng mõ đêm trường
Luống cày đất đỏ
Ít nhiều người vợ trẻ
Mòn chân bên cối gạo canh khuya”
(Nhớ – Hồng Nguyên)

thì những người lính Tây Tiến lại thắp sáng tâm hồn mình bằng
những giấc mơ, những giấc mơ như những hành trang không thể
nào thiếu được trong trái tim của họ, để họ có thể vượt qua mọi
thử thách . Ở đây tình yêu lứa đôi đã hoà quện cùng tình yêu quê
hương đất nước .

Như vậy người lính trong cảm nhận của Quang Dũng không chỉ
có những đường nét khắc họa bên ngoài mà còn có cả thế giới
tâm hồn bên trong đầy mộng mơ của họ .

Nếu như đôi cánh của lí tưởng được Quang Dũng sử dụng như
những gam mầu cơ bản để dựng lên bức chân dung người lính
Tây Tiến bi hùng, thì cũng chính cái nhìn lí tưởng đó kết hợp
cùng đôi mắt lãng mạn, tác giả không hề nhấn chìm người đọc
vào cái bi thương bi lụy của những mất mát hi sinh . Chính cảm
hứng lãng mạn đã nâng cánh cho cho những sáng tạo khi ông


Đó cũng chính là hình ảnh người ra đi trong Đất nước của
Nguyễn Đình Thi :

Người ra di đầu không ngoảnh lại .

tất cả như một lần nữa tô đậm không khí thời Tây Tiến, khẳng
định lí tưởng chiến đấu vì độc lập Tổ quốc luôn bừng cháy trong
tim người lính .

III . KẾT THÚC VẤN ĐỀ .

Tây Tiến là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo của nhà thơ Quang
Dũng, nó không chỉ thâu tóm được không khí náo nức ra trận của
một thời oanh liệt mà còn thể hiện được vẻ đẹp tâm hồn của
những người con ưu tú sẵn sàng xả thân vì lí tưởng . Đó là bức
tranh hoành tráng khắc hoạ cái dữ dội , hào hùng nhưng sâu
lắng, tang thương mà không hề bi luỵ . Một thành công của văn
chương chống Pháp khi xây dựng hình tượng người lính .