Phân tích vẻ đẹp hào hoa, bi tráng trong bài thơ Tây Tiến
I . ĐẶT VẤN ĐỀ .
Tây Tiến là bài thơ tiêu biểu của hồn thơ Quang Dũng . Ra đời trong thời kì đầu
của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp gian khổ, Tây Tiến là một hồi tưởng rất
đẹp, những kỉ niệm đầy sống động về người chiến sĩ trong đoàn quân Tây Tiến .
Cho nên khác với vẻ đẹp của các bài thơ cùng thời, vẻ đẹp của Tây Tiến là vẻ đẹp
hài hòa, hào hoa, bi tráng .
II . GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .
Bài thơ mở đầu bằng một nỗi nhớ da diết, cháy bỏng bao trùm lên cả không gian
và thời gian :
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi !
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
Nỗi nhớ đơn vị cũ trào dâng, không kìm nén nổi, nhà thơ đã thốt lên thành tiếng
gọi . Hai chữ chơi vơi như vẽ ra trạng thái cụ thể của nỗi nhớ, hình tượng hóa nỗi
nhớ, khơi nguồn cho cảnh núi cao, dốc sâu, vực thẳm, rừng dày… liên tiếp xuất
hiện ở những câu thơ sau :
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
Khổ thơ là một bằng chứng “thi trung hữu họa” . Chỉ bằng bốn câu thơ, Quang
Dũng đã vẽ ra một bức tranh hoành tráng diễn tả rất đạt sự hiểm trở và dữ dội,
hoang vu và heo hút của núi rừng Tây Bắc, địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây
Tiến . Những từ ngữ giàu giá trị tạo hình : Khúc khuỷu, thăm thẳm, cồn mây, súng
ngửi trời đã diễn tả thật đắc địa sự hiểm trở, trùng điệp và độ cao ngút ngàn của núi
đèo Tây Bắc . Hai chữ ngửi trời được dùng rất hồn nhiên và cũng rất táo bạo, có
phần ngộ nghĩnh, tinh nghịch của người lính . Núi cao tưởng chừng chạm mây,
mây nổi thành cồn heo hút . Người lính bước đi trên đỉnh núi như đang đi trên
mây, mũi súng chạm tới đỉnh trời . Câu thơ thứ ba như bẻ đôi, diễn tả đốc núi vút

nổi lên rõ nhất sự lung linh, huyền ảo của nó : cảnh một đêm liên hoan văn nghệ
giữa lửa đuốc bập bùng và cảnh một cuộc vượt thác .
Cảnh đêm liên hoan văn nghệ có sự góp mặt của những người dân địa phương
được miêu tả bằng những chi tiết vừa thực mà cũng rất ảo :
Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa
Kìa em xiêm áo tự bao giờ
Khèn lên man điệu nàng e ấp
Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ
Cả danh trại bừng sáng, tưng bừng, sôi nổi hẳn lên khi đem văn nghệ bắt đầu .
Trong ánh sáng lung linh của lửa đuốc, trong âm thanh réo rắt của tiếng khèn, tiếng
sáo, tất cả như ngả nghiêng, bốc men say, ngất ngây rạo rực . Nhân vật trung tâm
của đêm hội là những cô gái địa phương vừa tình tứ, vừa e thẹn trong những bộ áo
xiêm lộng lẫy đã hút cả hồn vía các chàng trai Tây Tiến .
Nếu cảnh đêm liên hoan đem đến cảm giác tươi vui thì cảnh vượt sông lại gợi lên
cảm giác mênh mông , mờ ảo :
Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
Có nhớ dáng người trên độc mộc
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa
Không gian dòng sông trong một buổi chiều bao phủ một màn sương huyền thoại .
Trên dòng sông ấy nổi bật lên dáng hình mềm mại, uyển chuyển của người con gái
Thái trên chiếc thuyền độc mộc . Và như hòa hợp với con người , những bông hoa
rừng cũng cố làm duyên trên dòng nước lũ .
Trên cái nền hùng vĩ, hiểm trở, dữ dội của núi rừng và duyên dáng, mĩ lệ, thơ
mộng đó của Tây Bắc, hình tượng người lính xuất hiện với một vẻ đẹp đầy chất bi
tráng :
Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Lào . Đó cũng là cái mộng chung của người lính một thời thanh gươm lưng ngựa .
Đọc những hình ảnh “không mọc tóc”, “quân xanh màu lá”, “dữ oai hùm” ta cứ
ngỡ những ý chí căm hờn và khát vọng chiến đấu đã tôi luyện trái tim thành sắt
đá . Vậy mà đọt ngột hiện ra câu thơ : “Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm” . Câu thơ
miêu tả rất đúng, rất chân thực đời sống của người lính Tây Tiến, vốn xuất thân từ
học sinh, sinh viên trí thức . Họ ra đi từ trường xưa phố cũ, nhiều người xuất thân
từ thủ đô Hà Nội , cho nên giữa cuộc sống kham khổ thiếu thốn, thậm chí đối diện
với cái chết họ vẫn giữ được vẻ hào hoa lãng mạn . Họ mơ về Hà Nội của một thời
cắp sách tới trường , mơ về một dáng yêu kiều thướt tha tà áo dài, đôi mắt biếc
Nếu như chàng trai cày đi vào cuộc chiến đấu nhớ về làng quê yêu dấu, nhớ giếng
nước, gốc đa, nhớ gian nhà không mặc kệ gió lung lay, hoặc nhớ về :
“Tiếng mõ đêm trường
Luống cày đất đỏ
Ít nhiều người vợ trẻ
Mòn chân bên cối gạo canh khuya”
(Nhớ – Hồng Nguyên)
thì những người lính Tây Tiến lại thắp sáng tâm hồn mình bằng những giấc mơ,
những giấc mơ như những hành trang không thể nào thiếu được trong trái tim của
họ, để họ có thể vượt qua mọi thử thách . Ở đây tình yêu lứa đôi đã hoà quện cùng
tình yêu quê hương đất nước .
Như vậy người lính trong cảm nhận của Quang Dũng không chỉ có những đường
nét khắc họa bên ngoài mà còn có cả thế giới tâm hồn bên trong đầy mộng mơ của
họ .
Nếu như đôi cánh của lí tưởng được Quang Dũng sử dụng như những gam mầu cơ
bản để dựng lên bức chân dung người lính Tây Tiến bi hùng, thì cũng chính cái
nhìn lí tưởng đó kết hợp cùng đôi mắt lãng mạn, tác giả không hề nhấn chìm người
đọc vào cái bi thương bi lụy của những mất mát hi sinh . Chính cảm hứng lãng
mạn đã nâng cánh cho cho những sáng tạo khi ông nhìn nhận cái bi thương . Cùng
với nghệ thuật nói giảm (Áo bào thay chiếu anh về đất), cách dùng từ Hán Việt cổ
kính, trang trọng : biên cương, mồ viễn xứ đã biến những nấm mồ của người lính

(Sưu tầm)