Cảm hứng lãng mạn và tinh thần bi
tráng trong bài thơ " Tây Tiến"

Nhà thơ Trần Lê Vân, người bạn thân, đã từng sống
nhiều năm, từng in thơ chung với Quang Dũng viết
về hoàn cảnh Quang Dũng sáng tác bài tho7 như
sau:
" Đoàn wân Tây Tiến, sau 1 thời gian hoạt động ở
Lào trở về thành lập trung đoàn 52. Đại đội trưởng
Quang Dũng ở đó đến cuối năm 1948 rồi được
chuyển sang đơn vị khác . Rời xa đơn vị cũ ch
ưa bao
lâu, ngồi ở Phù Lưu Chanh ( 1 làng thuộc tỉnh Hà

đông cũ _ T.Đ.X) anh biết bài thơ "Tây Tiến"
Muốn hiểu được bài thơ Tây Tiến, trư
ớc hết cần phải
có những hiểu biết về đoàn wân Tây Tiến cùng với
điạ bàn hoạt động cuả nó.
Khoảng cuối muà xuân năm 1947, Quang Dũng gia
nhập đoàn wân Tây Tiến. Đó là 1 đơn vị thành lập
vào đầu năm 1947, có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội
Lào để bảo vệ biên giới Lào_Việt, đánh tiêu hao địch
ở Thượng lào để hỗ trợ cho cuộng kháng chiến ở
những vùng khác trên đất lào. Điạ bàn ho
ạt động cuả
đoàn wân Tây Tiến khá rộng, bao gồm vùng r
ừng núi

sơ mà ấm áp. Hình ảnh những cô gái, những con
người Tây Bắc càng tô đậm thêm chất huyền bí, thơ
mộng cuả núi rừng. Chất lãng mạn được thể hiện
chủ yếu ở cảm hứng hướng tới cái cao cả, sẵn sàng
xả thân, hi sinh tất cả cho lí tưởng chung cuả cộng
đồng, cuả toàn dân tộc.
"Tây Tiến" ko hề cho giấu cái bi. Nhưng bi mà ko bi
lụy. Cái bi được thể hiện bằng 1 giọng điệu, âm
hưởng, màu sắc tráng lệ, hào hùng. Chất lãng mạn
hoà hợp với chất bi tráng, tạo nên vẻ đẹp độc đáo
cuả bài thơ. Cảm xúc chủ đạo xuyên suốt b
ài thơ là 1
nỗi nhớ da diết, bao trùm lên cả ko gian và thời gian:

"Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng nuí nhớ chơi vơi
Sài Khao sương lấp đoàn wân mỏi
Mường lát hoa về trong đêm hơi"
Nỗi nhớ đơn vĩ cũ trào dâng, ko kìm nén nỗi , nh
à thơ
đã thốt lên thành tiếng gọi. 2 chữ "chơi vơi" như v
ẽ ra
trạng thái cụ thể cuả nỗi nhớ, hình tượng hoá nỗi
nhớ, khơi nguồn cho cảnh núi cao, dộc sâu, vực
thẳm, rừng dầy v.v liên tiếp xuất hiện ở những câu
thơ sau:
"Dốc lên khúc khủyu dốc thăm thẳm
heo hút cồn may súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi"

hội hoạ: giưã những gam màu nóng, tác giả sử dụng
1 gam màu lạnh làm dịu lại, như xoa mát cả khổ thơ.

Cái vẻ hoang dại dữ dội, chưá đầy bí mật ghê gớm
cuả nuí rừng tây Bắc được nhà thơ ti
ếp tục khai thác.
Nó ko chỉ được mở ra theo chiều ko gian mà còn
được khám fá ở cái chiều thời gian, luôn luôn là mối
d0e doạ khủng khiếp đối với con người
"Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người"
vậy là cảnh núi rừng tây bắc hoang sơ và hiểm trở,
wa ngòi bút Quang D
ũng, hiện lên với đủ cả núi cao,
vực sâu, dốc thẳm, mưa rừng, sương núi, thác gầm,
cọp dữ v.v những tên đất lạ Sài Khao, Mường Lát,
Pha Luông, Mường Hịch, những hình ảnh đầy giá trị
tạo hình, những câu thơ nhiều vần trắc đọc lên nghe
vất vả và nhọc nhằn được xoa dịu bằng những câu
thơ có nhiều vần bằng ở cuối mỗi khổ thơ, đã phối
hợp với nhau thật ăn ý, làm hiện hình lên thế giới
khác thường vưà đa dạng, vưà đ
ộc đáo cuả núi rừng
Tây Bắc. Đoạn thơ kết thúc đột ngột bằng 2 câu thơ:
"Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu muà em thơm nếp xôi"
Cảnh tượng thật đầm ấm. Sau bao nhiêu gian khổ
băng rừng, vượt suối, lội đèo, những người lính tạm
dừng chân, được nghỉ ngơi ở 1 bản làng nào đó ,
wây w

Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ"
Cả doanh trại "bừng sáng", tưng bừng, sôi nổi hẳn
lên khi đêm văn nghệ bắt đầu. Trong ánh sáng lung
linh cuả ngọn lưả đuốc trong âm thanh réo rắt cuả
tiếng khèn, cả cảnh vật, cả con người đều như ngả
nghiêng, bốc men say, ngấy ngây, rạo rực. 2 chữ "ki
à
em" thể hiện 1 cái nhìn vưà ngỡ ngàng, ngạc nhiên,
vưà mê say, vui sướng. Nhân vật trung tâm, linh hồn
cuả đêm văn nghệ là những cô gái nơi núi rừng tây
bắc bất ngờ hiện ra trong những bộ xiêm áo lộng lẫy
vừa e thẹn, vưà tình tứ trong 1 vũ điệu đậm màu sắc
xứ lạ đã thu hút cả hồn viá những chàng trai Tây
Tiến. Nếu cảnh 1 đêm liên hoan đem đến cho người
đọc ko khí mê say, ngây ngất thì cảnh sông nước
Tây Bắc lại gợi lên được cái cảm giác mêng mang,
mờ ảo:
"Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
Có nhớ dáng người trên độc mộc
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa"
ko gian dòng sông trong 1 buổi chiều giăng mắc 1
màu sương. Sông nước, bến bờ lặng tờ, hoang dại
như thời tiền sử. trên dòng sông đậm màu sắc cổ
tích, huyền thoại ấy, nổi bật lên dáng hình mềm mại,
uyển chuyển cuả 1 cô gái Thái trên chiếc thuyền độc
mộc. và như hoà hợp với con người, những bông
hoa rừng cũng "đong đưa" làm duyên trên dòng
nước lũ. Ngoài bút tài hoa cuả Quang Dũng ko tả mà
chỉ gợi. vậy mà cảnh vật thiên nhiên xứ sở wa ngoài

Sốt run người vầng trán ướt mồ hôi"
Còn Tố Hữu , khi vẽ chân dung anh vệ quốc wân
tring bài "Cá nước" với những hình ảnh thật cụ thể:
"Giọt giot mồ hôi rơi
Trên má anh vàng nghệ"
cũng ko wên ảnh hưởng cuả thứ bệnh wái ác đó.
Quang Dũng trong Tây Tiến ko hề che giấu gian khổ,
khó khăn, những căn bệnh hiểm nghèo và sự hi sinh
lớn lao cuả người lính. Chỉ có điều, tất cả những cái
đó, wa ngoài bút của ông, ko được miêu tả 1 cách
trần trụi mà wa 1 cái nhìn đậm màu sắc lãng mạn.
Những cái đầu ko mọc tóc cuả người lính Tây Tiến
đâu phải là hình ảnh li kì, giật dân, sảnh phẩm cuả trí
tưởng tượng biạ đặt cuả nhà thơ mà chưá đ
ựng 1 sự
thực nghiệt ngã. Những người lính Tây Tiến người
thì cạo trọc đầu để thuận lợi tiến khi đánh nhau giáp
lá cà với địch, người thì bị sốt rét đến rụng tóc trọc
đầu. Cái vẻ xanh xao vì đói khát, vì s
ốt rét cuả những
người lính, wa cái nhìn cuả Quang Dũng vẫn toát lên
cái oai phong dữ dằn cuả những con hổ nơi rừng
thiêng. Cái vẻ oai phong, lẫm liệt ấy còn được thể
hiện wa ánh mắt giận dữ "mắt trừng gởi mộng" cuả
họ. Những người lính Tây Tiến, wa ngòi bút cuả
Quang Dũng, ko phải là những người khổng lồ ko
tim. Cái nhìn nhiều chiều cuả Quang Dũng đã giúp
ông nhìn thấy xuyên wa cái vẻ oai hùng dữ dằn bề
ngoài cuả họ, là những tâm hồn, những trái timrạo
rực, khao khát yêu đương (Đêm mơ HN dáng kiều