1
1
GIỚI THIỆU DỊCH TỄ HỌC
2
Mụctiêu
1. Giảithíchđượcdịch tễ họclàgì
2. Xác định phơinhiễmvàhậuquả trong một
nghiên cứunhất định
3. Giảithíchsự khác nhau giữa nghiên cứu
mô tả và nghiên cứu phân tích, giữadịch tễ
học quan sát và can thiệp.
3
DTH thường đượcbiết đếnvớitư
cách là những tin tức
z Điện thoại di động có thể sẽ gây ra khối u não
z Ănthịtbòđiên gây tử vong
z Tậpthể dụcthường xuyên sẽ phòng ngừa được
những bệnh tim mạch
z Tiếpxúcvớigiacầmbệnh có thể mắccúmgiacầm
H5N1
z Độimũ bảohiểmkhiđixemáyđể phòng chấn
thương sọ não
4
Định nghĩadịch tễ học (J. Last)
“Dịch tễ họcnghiêncứusự phân bố và các yếutố
quyết định những tình trạng và sự kiện liên quan tới
sứckhoẻ trong những quầnthể xác định và việcáp
dụng những nghiên cứu này vào việckhống chế
những vấn đề sứckhoẻ”.
z “DTH quan tâm tới mô hình bệnh tật xảy ra trên quần
thể người và những yếu tố tác động tới mô hình này”

z John Snow: thế kỷ thứ 19-bệnh tả
z London: mấtvệ sinh, không điện
z 1848-1949: vụ dịch tả lớn, 15.000 ngườichết
z Farr thấycónhững vùng nhiềungườichếthơn, và thấy vùng cao
hơnchếtíthơn.
z Lúc đónướccấp là do các công ty tư nhân dẫntớirấtcạnh tranh
và có sự xen kẽ của nhiều công ty trong mộtkhuvực.
z Hệ thống nhà vệ sinh được phát triểntừ 1830-1850 thảitrựctiếp
ra sông Themes
z Vụ dịch 1848-1849 xảyrachủ yếu ở khu vựccấpnướccủa2
công ty: Southwark và Vauxhall và Lambert lấynướctrựctiếptừ
sông Themes đoạnchảy qua London.
8
Lịch sử phát triển dịch tễ học
z Dịch tả xẩyratrở lại vào 6/1853
z Snow mượndanhsáchđịachỉ những người
chếtdo tả có dùng nướccủa hai công ty trên
(củaFarr)
z Snow tớitừng nhà có ngườichếtdo tả hỏi
xem họ dùng nướccủa công ty nào
z Kếtquảđiềutrađượcthể hiệntrongbảng
sau với 334 trường hợpchết đầutiên
9
Phân bố tử vong theo công ty
cấpnước
4Không rõ
4Từ mương dẫnnước
4Bơmtừ giếng
22Trựctiếptừ sông Themes
14Lambert

tích
z Dùng nước ở công ty nào nguy hiểmhơnmấylần?
12
Mô hình: Tác nhân, vậtchủ,
môi trường
Vậtchủ:chịutráchnhiệmtrựctiếpvề mức
độ chấpnhậntácđộng của tác nhân. Khả
năng đề kháng củavậtchủđượcquyết định
bởi:
z Kiểu gen củangười đó
z Tình trạng dinh dưỡng củangười đó
z Tình trạng miễndịch củangười đó
z Hành vi xã hộicủangười đó.
3
13
Các loại tác nhân
z Tác nhân sinh học: Vi sinh, kháng sinh, vaccin, thức
ăn,
z Tác nhân hoá học: Độctố hoá học, bụi(những yếu
tố này không chỉ gây những bệnh cấp tính mà còn
gây những bệnh mãn tính)
z Tác nhân lý học: va chạm, tia xạ,vađập, tiếng ồn,
nóng, lạnh
z Ngày nay DTH nghiên cứunhững tác động xã hội
và tâm lý như những tác nhân gây nên các vấn đề
về sứckhoẻ.
14
Môi trường
Ảnh hưởng tớixácxuấtvànhững tình huống tiếp
xúc giữavậtchủ và tác nhân.

Phơinhiễmcóthể là bấtcứ yếutố nào tác động lên
kếtquả
Câu hỏi thảo luận:
z Hãy lấyvídụ về phơi nhiễmcủa ung thư phổi?
17
Bài tập
z Chúng ta đãnóikếtquả không nhấtthiếtphải
là mộtbệnh. Mộtsố kếtquả liệt kê như sau:
z Sự thông minh
z Đa thai
z Khả năng sinh sản
Phơi nhiễmcủanhững kếtquả này là gì?
18
Dịch tễ học quan sát và can thiệp
z DTH quan sát: mô tả mô hình sứckhoẻ và
bệnh tậtcủamộtquầnthể, không làm gì để
thay đổinhững yếutố tác động đếnmôhình
đó
z DTH quan sát bao gồmhailoạinghiêncứu
mô tả và phân tích
4
19
Dịch tễ học quan sát và can thiệp
z Liên quan tới NC can
thiệp, James Lind,
1747 đã đượccoilà
người đầutiêntiến
hành loại NC này khi
ông can thiệp điềutrị
bệnh scorbut bằng

z Trong nộibộ quầnthể
z Trong những quầnthể khác nhau
22
Vai trò của dịch tễ học
z Vớichứcnăng giảithích: dịch tễ học phân tích những
sự khác nhau đãthuđược trong nghiên cứumôtả.
z Phân tích đógiúptapháthiệnnhững yếutố nguy cơ có
thể gây ra những kếtquả khác nhau. Câu hỏiphảitrả lời
là:
“Mô hình phơinhiễmvớinhững yếutố nguy cơ nhất
định trong những cá thể có hoặc không có mộtbệnh
nhất định có giúp ta phát hiện nguyên nhân của
bệnh không?”
23
Vai trò của dịch tễ học
z Chứcnăng thứ 3 củaDTH làáp dụng kếtquả phân
tích và đánh giá hiệuquả các can thiệp.
z Với DTH quan sát, ta có thểđánh giá tác động của
dịch vụ lên sứckhoẻ cộng đồng.
z Với DTH can thiệp, ta có thểđánh giá hiệuquả của
những chương trình can thiệp.
z sử dụng thử nghiệmngẫu nhiên có kiểm soát có thể
đánh giá 2 phương pháp điềutrị (mổ nội
soi/thường).
24
Các loại nghiên cứuDTH
NGHIÊN CỨU DỊCH TỄ HỌC
Quan sát
Can Thiệp
Số liệu chung SL trên cá thể TN kiểm soát Bán TN

vào loạisớmnhằmxácđịnh
mộtvấn đề sứckhỏetrên
một nhóm quầnthể xác
định.
27
Sử dụng DTH sau một phát hiện
lâm sàng
z Bướctiếp theo là phát
hiệntầnsố bướucổ và
đần độntạinhững cộng
đồng khác nhau và liên
hệ chúng vớimức độ
iod ở các cộng đồng
đó.
Kiểmtrasự kếthợp
giữathiếuhụtiodvà
tầnsố bệnh tạicộng
đồng
z Đây đượcgọilà
NC Phân tích dựatrên
cộng đồng (NC sinh
thái)
28
Sử dụng DTH sau một phát hiện
lâm sàng
z Loại NC sinh thái này
giúp khái quát giả
thuyếthơnlàthử
nghiệmgiả thuyết.
z Cần thêm những bằng

sung iode đượctiến
hành tạimộtsố nước.
Sau đólàchương trình
bổ sung muốiioderộng
rãi.
z Đây là
NC thay đổi chính
sách YTCC
6
31
Sử dụng DTH sau một phát hiện
lâm sàng
z Khi chính sách thông
qua các chương trình
đượcápdụng rộng rãi
thì việc đánh giá
chương trình phải được
đạtra.
z Ví dụ, đánh giá tỷ lệ
hiệnmắcbệnh này
z Đây là
NC đánh giá can thiệp
YTCC
32
Quan điểmquầnthể
z Là mộtngười làm DTH, Nhiệmvụ của chúng
ta là phảitrả lờinhững câu hỏicơ bản:
z Ai? (Who?)
z Ở đâu? (where?)
z Khi nào? (when?)