TÌNH HÌNH KT,XH VÀ PHONG TRÀO CÁCH MẠNG
VN NỬA ĐẦU NHỮNG NĂM 1930

Báo “Người lao khổ” (sau đổi tên là Lao khổ), cơ quan ngôn luận của Xứ
ủy Trung Kì, số 13, ngày 18 – 9 – 1930 viết: “Cuộc bãi công Bến Thuỷ là
một thời kì mới, thời kì đấu tranh kịch liệt đã đến”.

Cùng với phong trào đấu tranh của công nhân, nông dân hai tỉnh Nghệ
An, Hà Tĩnh, Đảng đã tổ chức nhiều cuộc biểu tình có vũ trang tự vệ, từ
các làng mạc kéo đến huyện lị, tỉnh lị như Nam Đàn (6 - 8), Can Lộc (4 –
8), Thanh Chương (12 – 8), Nghị Lộc (29 – 8).

Từ cuối tháng 8 – 1930, các cuộc biểu tình của công nhân đã dẫn đến
bạo lực và không thừa nhận chính quyền đế quốc, phong kiến.

Sang tháng 9 – 1930, phong trào đấu tranh lên đến đỉnh cao, đánh dấu
bằng những cuộc đấu tranh quyết liệt và quy mô lớn của hàng chục vạn
nông dân Nam Đàn, Thanh Chương, Diễn Châu, Anh Sơn, Nghi Lộc,
Hưng Nguyên, Đô Lương, Can Lộc, Thạch Hà, Cẩm Xuyên, Kì Anh.

Ngày 1 – 9 – 1930, 20.000 nông dân Thanh Chương biểu tình đòi bỏ
thuế, giảm thuế, thả tù chính trị. Lính pháp bắn vào đoàn biểu tình
nhưng quần chúng vẫn tiến vào huyện đường, thả tù nhân, đốt hồ sơ,
sổ sách. Bọn hào lí địa phương bỏ chạy. Hầu hết các thôn, xã của huyện
Thanh Chương trong tình trạng không chính quyền. Nhân dân xã Võ Liệt
tự động đứng ra tổ chức điều hành các công việc trong xã.

Ngày 5 – 9, nông dân Anh Sơn biểu tình ủng hộ nhân dân Thanh
Chương với các khẩu hiệu: “Bãi bỏ thuế thân”, “Chia lại ruộng đất”,
“Thả tù chính trị”… Trong các ngày 5 – 9 và 7 – 9, nông dân Diễn Châu,
Can Lộc đốt phá nhà giam.


Bọn thực dân hoang mang trước sự phát triển mạnh mẽ của phong
trào. Báo cáo của Hăngri Móocsê (Henri Morché) viết: “Chỉ trong vòng
vài tuần, chủ nghĩa cộng sản lan dần từ chỗ này đến chỗ khác, hầu như
khắp các làng trong thung lũng sông Cả và đồng bằng Hà Tĩnh”. Nhiều
Tri phủ, Tri huyện bỏ trốn, một số hào lí mang triện trả lại cho Tri huyện
hoặ xin nghỉ việc. Toàn quyền Rôbanh (Rene Robin) đã phải thừ nhận:
“Họ hoàn toàn bất lực, chẳng làm được điều gì để ngăn cản sự mở rộng
của phong trào, chính quyền bản xứ thuộc mọi cấp trong tỉnh đều tê
liệt, không thể nêu tên một người cầm đầu nào, không thể nhờ cậy vào
một sự trợ giúp nào của các chức trách cấp tổng và xã, khiến người ta
có cảm giác rằng họ đã mất hết tất cả uy quyền trên đám quần chúng
mà họ cai trị.

Sự sợ hãi làm tê liệt các ông quan, các ông này khóa cổng chui vào
trong nhà và chỉ lo có mỗi việc phòng vệ cho chính bản thân họ. Mỗi khi
các ông Tri phủ, Tri huyện đi tuần theo quân đội hoặc lính bản xứ, họ đi
mà nình mẩy, chân tay run lẩy bẩy”.

Trước tình trạng chính quyền thực dân, phong kiến tan rã ở nhiều địa
phương Nghệ - Tĩnh, mặc dù Đảng chưa có chủ trương giành chính
quyền lúc này, các Chi bộ Đảng và Nông hội đỏ đứng trước thực tế này
đã quản lí và điều hành mọi hoạt động trong làng, xã. Những người
cách mạng dựa trên những hiểu biết sơ lược về chính quyền Xô viết ở
Nga qua sách báo, tài liệu của Đảng, đứng ra quản lí xã hội. Một hình
thức mới của chính quyền xuất hiện: Chính quyền Xô viết. Tuy sơ khai,
nhưng thực chất đó là một chính quyền cách mạng do giai cấp công
nhân lãnh đạo.

Bộ máy chính quyền của đế quốc và phong kiến bị đập tan. Chính quyền


Họ chôn cất người chết, cấp tiền bạc cho gia đình những người chết
hoặc bị nạn trong các cuộc biểu tình, cho cả những người nghèo khổ
nữa. Họ phát thuốc cho người ốm, xử các vụ kiện tụng. Họ trừng trị
những người nghiện thuốc phiện, nghiện rượu và cấm hội hè cúng tế
trong làng. Họ không nộp các thứ thuế cho Chính phủ. Họ trừng trị kẻ
phạm pháp, cứu giúp người nghèo khổ. Nghĩa là họ làm đủ mọi cách để
ảnh hưởng, nêu gương cho mọi người. Cho nên mệnh lệnh của họ được
thi hành ngay tức khắc và không bị mảy may cản trở dù cho binh lực
của Nhà nước mạnh như thế nào cũng mặc”.

Điều kiện cơ bản để tạo bước tiến của phong trào ở Nghệ - Tĩnh là do
Nghệ - Tĩnh sớm có một Đảng bộ mạnh, sớm xây dựng được khối liên
minh công nông vữnh chắc. Năm 1931, Nghệ - Tĩnh có 2.011 đảng viên,
399 hội viên Công hội, 48.464 hội viên Nông hội, 6.648 hội viên Phụ nữ
giải phóng và 2.356 đoàn viên Thanh niên Cộng sản. Vinh – Bến Thủy là
khu công nghiệp lớn với 6.000 công nhân, có mối liên hệ chặt chẽ, tự
nhiên với nông dân trong vùng.

Nhân dân Nghệ - Tĩnh bị nhiều khổ đau, cùng cực, có truyền thống yêu
nước, truyền thống đấu tranh chống áp bức, bóc lột và phải chịu nhiều
tai họa do thiên nhiên khắc nghiệt giáng xuống. 97 cuộc bãi công, biểu
tình của công nông Nghệ - Tĩnh từ ngày 1 – 5 đến tháng 8 – 1930 là tiền
đề của Xô viết Nghệ - Tĩnh. Trên cơ sở đó, đội quân chính trị hùng hậu
của quần chúng hình thành. Sức mạnh cúa đội quân này đã làm sụp đổ
một phần bộ máy thống trị của đế quốc Pháp ở nông thôn từ những
ngày đầu tháng 9 năm 1930.

Trong phong trào cách mạng của cả nước những năm 1930 – 1931 đã
xuất hiện Xô viết Nghệ - Tĩnh và đây là nguồn cổ vũ mạnh mẽ quần