CÁC BIẾN CHỨNG CỦA TIỂU ĐƯỜNG Tuần trước, chúng ta đã có dịp bàn luận về nguyên nhân, triệu chứng của bệnh tiểu
đường, cùng cách truy tìm căn bệnh. Hôm nay, chúng ta trò chuyện tiếp về các
biến chứng (complications) hay xảy ra khi bị tiểu đường.
Tiểu đường có thể gây nhiều biến chứng lắm. Có biến chứng cấp thời, đe dọa tính
mạng ngay bây giờ, có những biến chứng xa, làm giảm tuổi thọ, làm ta thấy đời
kém vui Bệnh xảy ra càng sớm, càng gây nhiều biến chứng.
Chúng ta đã biết, tiểu đường có 2 loại: loại 1 xảy ra sớm, trước tuổi 40, do thiếu
chất insulin trong cơ thể, loại 2 thường xảy ra muộn hơn, sau tuổi 40, do các tế bào
không sử dụng được chất insulin, dù insulin có sẵn đấy. Tiểu đường loại 1 gây
nhiều biến chứng hơn loại 2.
Chúng ta sẽ lần lượt đi qua những biến chứng của tiểu đường.
Biến chứng cấp thời
1. Hôn mê do đường máu lên quá cao:
Đường trong máu lên cao quá có thể gây hôn mê, nguy đến tính mạng.
Hôn mê do đường máu quá cao hay xảy ra ở người bị tiểu đường loại 1, khi họ
quên chích insulin. Hôn mê có khi cũng xảy ra khi người bệnh gặp những căng
thẳng về tinh thần (buồn bực, âu lo) hay thể chất (bị bệnh nhiễm trùng, sau khi giải
phẫu, ), dù vẫn đang dùng thuốc chích insulin đều mỗi ngày. Hôn mê do đường
máu lên quá cao được báo hiệu bằng các triệu chứng tiêu hóa: ăn không ngon
miệng, buồn nôn, ói mửa, đau bụng, đi tiểu nhiều. Người bệnh cần được nhập viện
ngay để chữa trị, nếu không, sẽ đâm mất sáng suốt rồi đi dần vào hôm mê. Khi thử
máu, thường thấy đường máu cao đến 500 mg/dl.
Người bị tiểu đường loại 2 cũng có khi bị hôn mê khi đường máu lên quá cao
(thường 1.000 mg/dl), tuy theo một cơ chế khác.
2. Hôn mê do đường máu xuống quá thấp:
Đường máu xuống quá thấp cũng gây hôn mê. Đường xuống thấp do ta dùng
thuốc, nhưng có hôm vui quá, quên cả ăn, hoặc có hôm hăng quá, vận động hơi
nhiều. Có khi đường xuống thấp chẳng vì lý do nào rõ rệt.

Bạn biết rồi, thuốc lá, cao áp-huyết cũng gây bệnh hẹp tắc động mạch tim. Thuốc
lá làm nghẽn luôn các mạch máu ngoại biên. Người tiểu đường, đã có sẵn những
hư hoại gây do tiểu đường, tuyệt đối nên giã từ thuốc lá. Nếu người tiểu đường
cũng có cao áp huyết, để cứu vãn mọi sự, việc chữa trị bệnh cao áp-huyết cần sớm
và mạnh. Tiểu đường và cao áp huyết lại hay đi đôi với nhau. Thuốc chữa cao áp
huyết nhiều loại. Có loại làm đường cao thêm trong máu, do ngăn cản sự tiết
insulin từ tụy tạng. Có loại làm mỡ trong máu (cholesterol, triglycerides) lên cao.
Thường bác sĩ sẽ tránh dùng những loại thuốc này cho bạn, nếu bạn vừa cao áp
huyết, vừa bị tiểu đường.
2. Biến chứng ở mắt:
Mắt giống một máy ảnh, giúp ta nhìn thấy các hình ảnh của thế giới bên ngoài.
Trong mắt có một màng lót nằm ở phía sau gọi là võng mạc (retina), hoạt động
như phim của máy ảnh. Võng mạc nối liền với thần kinh thị giác. Các hình ảnh khi
vào mắt, chiếu lên võng mạc. Võng mạc thu nhận các hình ảnh, và thần kinh thị
giác biến những hình ảnh này thành những tín hiệu truyền về óc. Nếu phim trong
máy ảnh xấu, hư, ảnh rửa ra tất nhòa, không rõ. Tương tự như vậy, nếu võng mạc
bị hư hoại, các hình ảnh thu nhận trên võng mạc bị mờ. Thần kinh thị giác dù tốt,
cũng chỉ trung thực truyền những tín hiệu mờ trên võng mạch về óc, và kết quả là
ta không nhìn thấy rõ. Khi võng mạc hư hoại nhiều quá, ta bị mù. Ở Mỹ, xứ không
có chiến tranh và ít các bệnh nhiễm trùng mắt nguy hiểm, tiểu đường là nguyên
nhân dẫn đầu gây mù lòa. Khám đáy mắt có thể thấy những tổn thương do tiểu
đường gây trên võng mạc.
Biến chứng hư hoại võng mạc mắt tùy thuộc vào tuổi của người bệnh lúc mới bị
tiểu đường, cũng như thời gian mang bệnh. Càng sớm bị, thời gian mang bệnh
càng lâu, càng nguy. Khoảng 85% người tiểu đường sau sẽ có biến chứng tổn
thương võng mạc. Những người còn lại may mắn không bao giờ bị tổn thương
võng mạc. Tổn thương võng mạc do tiểu đường có cách chữa: bắn tia Laser đốt
những vết thương trên võng mạc (photocoagulation). Bị tiểu đường, nên đi khám
bác sĩ mắt hàng năm.
Ngoài sự hư hoại võng mạc, tiểu đường còn gây bệnh tăng áp suất trong mắt

Người tiểu đường cũng có thể bất ngờ liệt bàn chân, bàn tay, không nhấc bàn
chân, bàn tay lên được, hoặc mắt tự nhiên lé. Những biến chứng này từ từ sẽ bớt.
- Khi các thần kinh tự động (autonomic nervous system) điều khiển sự hoạt động
của các cơ quan bên trong cơ thể bị tổn thương, nhiều triệu chứng xảy ra. Thường
nhất là các triệu chứng tiêu hoá: khó nuốt, đầy hơi sau khi ăn, bón hoặc tiêu chảy.
Tiêu chảy hay xảy ra về đêm, ảnh hưởng đến giấc ngủ. May thay, các thuốc cầm
tiêu chảy thường dùng có thể kiểm soát được tiêu chảy do tiểu đường. Với tiểu
đường, bệnh dội ngược bao tử - thực quản (gastro-esophageal reflux, các thức
trong bao tử dội ngược lên thực quản sau khi ăn) cũng hay xảy ra.
Bình thường, khi ta đứng lên ngồi xuống, hệ thần kinh tự động nhanh chóng điều
chỉnh hệ thống tim mạch, để áp huyết luôn ở trạng thái cân bằng, và lúc nào cũng
có đủ máu lên óc ta. Khi hệ thần kinh tự động đã hư hoại vì tiểu đường, cơ chế
điều chỉnh áp huyết bị xáo trộn. Đang nằm hoặc ngồi mà đột ngột đứng lên, áp
huyết hay bất ngờ hạ thấp, khiến người bệnh thấy chóng mặt, có khi ngất xỉu.
Trường hợp này, người bệnh được khuyên nằm ngủ với đầu giường nâng cao
(bằng cách chèn gỗ hoặc vật cứng dưới đầu giường). Người bệnh cũng nên tránh
đứng bật dậy buổi sáng lúc mới thức. Ngược lại, nên ngồi dậy chầm chậm, và ngồi
ở cạnh giường một lát trước khi đi lại. Các vớ chân đặc biệt (giúp máu từ chân về
tim nhiều hơn) cũng giúp làm giảm triệu chứng. Khi hệ thần kinh tự động hư hoại,
bọng đái hay làm việc bất thường, gây khó tiểu hoặc không kiểm soát được nước
tiểu. Đàn ông thường ghét bệnh tiểu đường hơn phụ nữ, vì sự tổn thương các dây
thần kinh tự động do tiểu đường còn khiến dương vật không thể cương cứng, gây
bệnh bất lực.
5. Các vết loét và nhiễm trùng ở chân:
Một trong những biến chứng quan trọng khác của tiểu đường là những vết loét ở
chân và bàn chân. Tiểu đường làm hư hoại các dây thần kinh cảm giác ngoại biên,
nên chân người tiểu đường ít, hoặc không cảm thấy đau khi bị vật lạ đâm vào.
Chân dễ thương tổn, do người bệnh không cảm thấy đau nên không để ý, tìm cách
tránh né các vật làm hại. Giầy không vừa chân cũng hay làm bỏng phồng, trầy lở
da chân, gây các vết loét. Phần khác, như ta đã biết, tiểu đường làm hỏng các

6. Các biến chứng nhiễm trùng khác:
Ngoài những nhiễm trùng ở chân, người tiểu đường cũng dễ bị nhiễm trùng ở
những nơi khác trong cơ thể, vì sức kháng cự của cơ thể giảm. Một vài bệnh
nhiễm trùng, do vi trùng hay nấm, ít xảy ra ở người bình thường, lại hay xảy ra nơi
người tiểu đường. Chẳng hạn, bệnh lao, bệnh nấm âm đạo (gây ngứa âm đạo),
bệnh viêm tai ngoài rất nguy hiểm do vi trùng Pseudomonas.
Như ta thấy, bệnh tiểu đường đưa đến nhiều biến chứng quan trọng. Sự chữa trị
ngoài mục đích làm giảm các triệu chứng do tiểu đường gây ra (mệt mỏi, xuống
cân, tiểu nhiều, tiểu đêm, khát nước, ), còn nhắm ngăn ngừa các biến chứng.