Khái quát về địa lý nước Mỹ
Chương 17: Hawaii
Quần đảo Hawaii là một chuỗi các đảo và vỉa đá ngầm với chiều dài 3.300 km,
định vị trên một diện tích rộng lớn giữa Thái Bình Dương. Quần đảo này bắt đầu
từ phía đông với đảo Hawaii và kết thúc gần như tại đường múi giờ quốc tế với
một chấm nhỏ trên bản đồ có tên gọi Kure Atoll (bản đồ 16). Phần xa nhất về phía
đông 650 km của bang này bao gồm các hòn đảo với nhiều kích thước khác nhau
và hầu hết dân số của bang. Đây là khu vực thường được người ta coi là “Hawaii”
thực sự.
Tám đảo chính của Hawaii là Oahu, Hawaii, Maui, Kauai, Lanai, Molokai, Niihau
và Kahoolawe chiếm tới hơn 99% diện tích đất của bang này, và toàn bộ chứ
không chỉ một nhóm dân số của bang. Đảo Hawaii với diện tích 8.150 km2 chiếm
tới gần hai phần ba tổng số diện tích của bang và thường được gọi một cách đơn
giản là Đảo Lớn (Big Island). Nhỏ nhất trong số tám đảo là Kahoolawe với diện
tích 125 km2 và không có cư dân sinh sống.
Vị trí và những đặc điểm tự nhiên
Hawaii nằm gần chính giữa Thái Bình Dương. Honolulu - thủ phủ của bang - cách
San Francisco thuộc California về phía tây 3.850 km, cách Tokyo (Nhật Bản) về
phía đông 6.500 km và cách bờ biển Australia về phía đông bắc khoảng 7.300 km.
Đây là nơi có thể được xem là một trường hợp biệt lập hoàn toàn và điều này
dường như vẫn đúng cho đến cách đây vài thế kỷ. Nhưng khi những quốc gia xung
quanh Thái Bình Dương bắt đầu liên lạc với nhau thường xuyên hơn và sử dụng
những nguồn tài nguyên của đại dương nhiều hơn, thì những hòn đảo này đã trở
thành trung tâm quan trọng của giao lưu.
Khái quát về địa lý nước Mỹ
Chuỗi đảo Hawaii chỉ là một phần lộ thiên của một loạt những núi lửa lớn. Đáy
biển ở khu vực này sâu khoảng 4.000 đến 5.000 mét. Như vậy, để một núi lửa có
thể nhô lên mặt nước thì ngọn núi cần phải đạt đến chiều cao 5 km.
Hoạt động núi lửa từng tạo ra các đảo này ngày nay vẫn đang tiếp diễn ở đó nhưng
chủ yếu không phải dưới dạng bùng nổ với những mảng nham thạch bị ném đi với
khoảng cách rất xa, mà từ những miệng núi lửa sự phun trào vẫn còn tồn tại trên

Một trong những hậu quả quan trọng của hoạt động ăn mòn mạnh mẽ này là có rất
ít vùng đất bằng phẳng trên các đảo. Kauai đặc biệt gồ ghề, chỉ có những vùng đất
thấp hình thành một rìa đất mỏng ven biển. Đảo Maui có một phần đất hẹp và
bằng phẳng ngay chính giữa, chia đôi hai phần núi. Molokai khá bằng phẳng ở
phần đất phía tây. Oahu có một thung lũng trung tâm lớn cộng với những vùng đất
thấp khá rộng ven biển. Đảo Hawaii chỉ có một vài bình nguyên nham thạch ven
biển rất hẹp.
Vị trí nằm giữa đại dương của Hawaii rõ ràng có ảnh hưởng rất lớn đến khí hậu
trong vùng. Chính đại dương đã làm cho những ngọn gió thổi vào những ngọn núi
của các hòn đảo thấm đẫm hơi nước. Biển cũng điều hòa nhiệt độ trên các đảo -
nhiệt độ cao nhất của Honolulu là 310C và thấp nhất chỉ là 130C.
Honolulu ở vào khoảng 200 vĩ bắc, cùng vĩ độ với Calcutta và Thành phố Mexico.
Vì vậy, ở đây ít có sự thay đổi về độ dài của ngày và góc tới của tia nắng mặt trời
giữa mùa này so với mùa khác. Yếu tố này, cộng với vị trí nằm giữa biển của bang
khiến cho nó có rất ít sự khác biệt về nhiệt độ giữa các mùa.
Chính sự khác biệt về lượng mưa đã đánh dấu những thay đổi lớn về mùa trên
những hòn đảo. Trong mùa hè, Hawaii chịu ảnh hưởng lâu dài của những gió mậu
dịch đông bắc thổi tới các hòn đảo đi qua các vùng nước mát phân bổ ở phía đông
Khái quát về địa lý nước Mỹ
bắc và tạo ra thời tiết đặc trưng của Hawaii - gió, nắng với đôi chút mây, ấm áp
chứ không nóng. Vào mùa đông, những cơn gió mậu dịch này biến mất, đôi khi tới
hàng tuần, cho phép có sự “xâm lược“ của những cơn bão từ phía bắc và tây bắc.
Honolulu nhận được lượng mưa tới khoảng 43 cm trong vòng 24 giờ. Các trạm dự
báo thời tiết tại Hawaii đã ghi nhận được lượng mưa 28 cm trong một giờ và 100
cm trong một ngày, cả hai mức đều gần với kỷ lục thế giới.
Địa hình của các đảo tạo ra sự khác biệt rõ ràng về lượng mưa giữa khu vực này
với khu vực khác. Mount Waialeale trên đảo Kauai nhận được lượng mưa 1.234
cm hàng năm, khiến cho vùng này trở thành một trong những điểm ẩm ướt nhất
trên thế giới, và Waimea, cũng trên đảo Kauai, chỉ nhận được khoảng 50 cm lượng
mưa hàng năm - mà hai khu vực này chỉ cách nhau có 25 km. Tại vùng trung tâm

của mình. Những kẻ thống trị cha truyền con nối nắm giữ quyền kiểm soát tuyệt
đối đối với toàn bộ dân cư và sở hữu mọi vùng đất trên đảo. Vào cuối thế kỷ thứ
18, khi những người châu Âu phát hiện ra các đảo này, môi trường khí hậu ôn hòa
ở đây đã giúp cho dân số tăng lên tới khoảng 300.000 người.
Vào năm 1778, người châu Âu đầu tiên đến quần đảo Hawaii, mà ông gọi đùa là
đảo Sandwich, là thuyền trưởng James Cook. Thuyền trưởng Cook đã bị giết chết
ngay trên bờ biển của Big Island, nhưng những tin tức về phát hiện của ông đã
nhanh chóng lan rộng khi được truyền về tới châu Âu và Bắc Mỹ; người ta nhanh
chóng nhận ra rằng những hòn đảo này là những vị trí tốt nhất để đặt những trạm
trung chuyển trên con đường khai thác sự phát triển thương mại giữa Bắc Mỹ và
châu á.
Khái quát về địa lý nước Mỹ
Vào những năm 1820, ngành công nghiệp đánh bắt cá voi chuyển về Bắc Thái
Bình Dương và trong nửa thế kỷ tiếp theo những hòn đảo này trở thành trung tâm
chính phục vụ việc nghỉ ngơi và tái cung cấp cho những người đánh bắt cá voi.
Trong cùng thời gian, những nhà truyền giáo đạo Tin lành cũng tới Hawaii. Cũng
giống như những người đánh bắt cá voi, họ đều tới từ Đông Bắc Hoa Kỳ. Những
nhà truyền giáo này đã rất thành công trong sự nghiệp truyền đạo và gây một ảnh
hưởng rất lớn đối với dân cư trên đảo.
Đồn điền sản xuất mía đường đầu tiên của Hawaii được thiết lập vào năm 1837
mặc dù cho tới giữa thế kỷ hòn đảo này còn chưa trở thành một nơi sản xuất
đường đáng kể. Kể từ đó cho đến cuối thế kỷ XIX, Hawaii đã vươn lên thành một
trong những nơi xuất khẩu đường lớn trên thế giới.
Sự phát triển này dẫn đến một nhu cầu về lao động nông nghiệp. Những người
Hawaii bản xứ được sử dụng cho mục đích này trong một thời gian, nhưng do số
dân này ngày càng giảm đã không cung cấp được lượng lao động cần thiết. Vì vậy,
từ năm 1852 cho tới năm 1930, các chủ sở hữu đồn điền mía đường đã đưa
400.000 lao động nông nghiệp, chủ yếu là người châu á đến Hawaii. Vào năm
1852, những thổ dân Hawaii chiếm 95% dân số của các hòn đảo. Đến năm 1900,
họ chỉ còn 150.000 người, chưa tới 15% dân số trong khi 75% dân số còn lại là

Vào thời điểm sáp nhập, không có điều khoản nào được đưa ra về việc Hawaii sẽ
trở thành một bang của Mỹ, và mãi cho tới năm 1959, sau khi Alaska được chấp
nhận vào liên bang, Hawaii mới trở thành bang thứ 50 của Hoa Kỳ.
Nền kinh tế Hawaii
Khái quát về địa lý nước Mỹ
Gần một nửa đất đai của Hawaii thuộc về sở hữu của Chính quyền. Chính quyền
bang chứ không phải là Liên bang sở hữu tới 80% đất đó. Hầu hết đó là đất ít thích
hợp cho canh tác và là đất rừng cũng như các khu vực bảo tồn. Đất của chính
quyền liên bang chủ yếu tập trung tại các công viên quốc gia tại Big Island và
Mauri hoặc các căn cứ quân sự tại Oahu và Kahoolawe.
Bảy phần tám đất thuộc sở hữu tư nhân tại Hawaii tập trung trong tay 39 chủ sở
hữu đất, mỗi người có khoảng 2.000 hecta hoặc hơn. Sáu chủ đất khác, mỗi người
kiểm soát hơn 40.000 hecta trong tổng diện tích 1.040.000 hecta toàn bang. Sở
hữu đất tư nhân với những đơn vị nhỏ hơn phổ biến nhất ở Oahu, nhưng ở đây
những chủ đất lớn hơn cũng kiểm soát tới hơn 2/3 đất tư nhân. Hai trong số các
đảo là Lanai và Niihau, mỗi đảo hầu như hoàn toàn do một chủ đất duy nhất quản
lý, và tất cả các đảo khác (trừ Oahu) những chủ đất lớn đều kiểm soát tới 90% đất
tư nhân.
Hầu hết những ruộng đất tư nhân lớn này đều được thiết lập trong thời kỳ khai
thác tự do trên quần đảo vào thế kỷ XIX. Trước đây đất đai hoàn toàn thuộc quyền
sở hữu của các nền quân chủ. Đất được chuyển sang tay những chủ sở hữu tư nhân
không phải là người Hawaii trong thời kỳ sa sút về chính trị của chế độ quân chủ.
Cùng với cái chết của nhiều chủ đất cũ, hầu hết các ruộng đất tư nhân đều được tín
thác quản trị chứ không chuyển trực tiếp cho những người thừa kế. Điều này khiến
cho người ta rất khó phá bỏ các hình mẫu sở hữu, vì vậy giá đất cao và mật độ dân
số cao.
Mía đường và sau đó là dứa đã là động lực thúc đẩy nền kinh tế Hawaii trong
nhiều thập kỷ sau những năm 1860. Nền kinh tế vẫn chủ yếu là nông nghiệp cho
tới cuối những năm 1940. Trong những thập kỷ gần đây, nông nghiệp vẫn tiếp tục
cho thấy những mức thu nhập khiêm tốn, nhưng tầm quan trọng của nó đã suy

Hawaii, hay còn gọi là Big Island, so với các đảo khác thì gây ấn tượng về một
không gian và khoảng cách tương đối, với những nông trại lớn, những núi lửa cao
nằm lặng im và một miền đất trải dài hầu như không có cỏ cây. Vùng đất này bị
thống trị bởi năm ngọn núi lửa hình lá chắn khổng lồ. Mía đường, chăn nuôi đại
gia súc và du lịch là những ngành chính ở đây.
Kauai, đôi khi còn gọi là đảo vườn do có thảm thực vật nhiệt đới lộng lẫy, bị xói
mòn tạo thành một phong cảnh ngoạn mục với những ngọn núi, khe nước, vách đá
và thác nước. Kauai ngày càng trở nên quen thuộc đối với du khách nhờ môi
trường tự nhiên đặc sắc nơi đây. Đảo Niihau gần đó là thuộc sở hữu tư nhân và
được điều hành bởi Niihau Ranch Company. Phần lớn trong số vài trăm cư dân
của đảo đều là người bản xứ Hawaii.
Maui, hòn đảo lớn thứ hai trong quần đảo là sự tương phản giữa những đồn điền
của vùng đất thấp trung tâm và những dãy núi lởm chởm bao quanh. Sự phát triển
của ngành du lịch, tập trung vào dải bờ biển phía tây, đã diễn ra rất nhanh chóng
và kết quả là Maui có tốc độ tăng trưởng dân số nhanh nhất trong số tất cả các hòn
đảo trong thời gian những năm 1970 và những năm 1980. Tuy nhiên, rất nhiều
phần còn lại của hòn đảo này hầu như không thay đổi và có mật độ dân cư thưa
thớt.
Molokai có một nửa là đất trang trại, một nửa là những dãy núi nhấp nhô. Bờ biển
phía bắc của đảo này nổi bật với những vách đá ven biển ngoạn mục cao tới 1.100
m trong khi bờ biển phía nam rộng lớn lại hoàn toàn bằng phẳng. Có lẽ đây là nơi
có mức độ phát triển kinh tế thấp nhất trong số những hòn đảo có dân cư sinh sống
của quần đảo Hawaii.
Lanai và Kahoolawe đều là vùng đất cao hơn Maui rất nhiều. Chính vì vậy mà cả
hai đều khô hạn. Cả hai đảo này đều không có một dòng suối vĩnh viễn nào. Sản
Khái quát về địa lý nước Mỹ
xuất dứa là ngành kinh tế duy nhất trên đảo Lanai. Hải quân Mỹ quản lý
Kahoolawe và sử dụng đảo này cho những cuộc tập trận.