Ca dao than thân,yêu thƯƠng,tình nghĨa I /TÌM HIỂU CHUNG VỀ CA DAO

1/. Nội dung: Ca dao là tiếng nói của tình cảm gia đình,
quê hương đất nước, tình yêu lứa đôi và nhiều mối quan
hệ khác

-Ca dao cổ truyền còn là tiếng hát than thân, những lời ca
yêu thương, tình nghĩa cất lên từ cuộc đời còn nhiều xót
xa cay đắng nhưng đằm thắm ân nghĩa bên gốc đa, giếng
nước, sân đình. Bên cạnh còn là lời ca hài hước thể hiện
tinh thần lạc quan của người lao động.

2/. Nghệ thuật: Ca dao thường ngắn gọn, giàu hình ảnh
so sánh, ẩn dụ, biểu tượng truyền thống, hình thức lặp lại,
đối đáp mang đậm sắc thái dân gian.

II/ĐỌC-HIỂU :
A. Tiếng hát than thân
1-Bài 1 và 2:

a) Nét chung :

+ Hai bài ca dao mở đầu bằng “Thân em như . . .” ( hình
thức lặp lại) => khẳng định đây lời than thân ngậm ngùi,
xót xa của người phụ nữ: thân phận bị phụ thuộc, nhỏ bé,
không tự quyết định được số phận đời mình.

+ NT: Hình ảnh so sánh ẩn dụ và câu miêu tả bổ sung


- “Trèo lên cây khế nửa ngày . . .” -> lối nói đưa đẩy, gợi
cảm hứng thể hiện nỗi chua xót vì lỡ duyên. Cách mở bài
này thường gặp trong ca dao như:
Trèo lên cây bưởi hái hoa . . .
Trèo lên cây gạo cao cao . . .

- “Ai” là đại từ phiếm chỉ : chàng trai , cô gái , cha mẹ ép
duyên mà chia cắt mối tình của họ hay đối tượng nào đó,
phải chăng là cái XHPK xưa tưìng ngăn cách, làm tan vỡ
biết bao mối tình. Lời than gợi sự trách móc, oán giận,
nghe chua xót(NT chơi chữ : khế (chua) cay đắng.

- Mặc dầu lỡ duyên nhưng tình nghĩa con người vẫn bền
vững thuỷ chung.

- Hệ thống so sánh ẩn dụ ; “trời”, “trăng”, “sao” trong bài
ca dao đã khẳng định điều đó.
“Mặt trăng sánh với mặt trời
Sao Hôm sánh với sao Mai chằng chằng”

=> “Sánh với láy lại 2 lần, lại thêm chằng chằng nhấn
mạnh ở cuối câu khẳng định : Đôi ta dù cách xa nhau
(như mặt trăng với mặt trời, sao Hôm với sao Mai) nhưng
đôi ta vẫn xứng với nhau, vẫn đẹp đôi vừa lứa.

- Tác giả dân gian lấy hình ảnh thiên nhiên, vũ trụ là cái to
lớn, vĩnh hằng không thể đổi khác để khẳng định lòng
người bền vững, thuỷ chung.



Hình ảnh vận động của chiếc khăn diễn tả tâm trạng ngổn
ngang trăm mối “nhớ ai bổi hổi…như ngồi đống than”. Và
nỗi nhớ ấy đã dẫn đến cảnh khóc thầm “khăn chùi nước
mắt” như biết bao cô gái trong cd thuở xưa“nhớ ai em
những…đầm đầm như mưa”.

a) Biểu tượng “Khăn”:

Cái khăn thường là vật trao duyên:

“Gửi khăn, gửi áo, gửi lời
Gửi đôi chàng mạng cho người đàng xa”.
“Nhớ khi khăn mở trầu trao
Miệng chỉ cười nụ biết bao nhiêu tình”

Hình ảnh vận động của chiếc khăn diễn tả tâm trạng ngổn
ngang trăm mối “nhớ ai bổi hổi…như ngồi đống than”. Và
nỗi nhớ ấy đã dẫn đến cảnh khóc thầm “khăn chùi nước
mắt” như biết bao cô gái trong cd thuở xưa“nhớ ai em
những…đầm đầm như mưa”.

+ Khăn thương nhớ ai:
rơi xuống đất
vắt lên vai
chùi nước mắt

- Nghệ thuật điệp từ, điệp ngữ, nhân hoá thể hiện nỗi nhớ
triền miên, da diết.


Còn Hồ Xuân Hương :

“Đêm khuya văng vẳng trốn canh dồn
Trơ cái hồng nhan với nước non”

c). Biểu tượng “Đôi mắt”:

- Mắt ngủ không yên -> hình ảnh hoán dụ, diễntả nỗi nhớ
trằn trọc ưu tư nặng trĩu trong cả tiềm thức.

=> Nỗi nhớ trải dài từ không gian đến thời gian và cuối
cùng bộc lộ trực tiếp : nhớ cả trong tiềm thức.

Cô gái hỏi khăn, hỏi đèn, hỏi mắt chính là cô tự hỏi lòng
mình. Nỗi nhớ được nói đến liên tiếp dồn dập trong 10 câu
thơ 4chữ (thể vãn 4). Cô chỉ hỏi mà không có lời đáp.
Nhưng chính câu trả lời đã được khẳng định từ trong điệp
khúc “thương nhớ ai” vang lên, xoáy sâu vào lòng ta một
niềm khắc khoải.

Ngoài tâm trạng nhớ nhung ra, cô gái trong bài cd còn có
một tâm sự khác: tâm trạng lo lắng xuất phát từ thân phận
bấp bênh :

3.2 Nỗi lo phiền:

- Lo phiền một nỗi, không yên một bề -> nhớ thương
người yêu nhưng vẫn lo lắng cho số phận của mình, cho
duyên phận đôi lứa với hạnh phúc bấp bênh .



= >Đó là những cái cầu không có thực, được dệt nên
bằng ước mơ táo bạo của con người. Nhưng chính những
cái cầu ảo đó lại đem đến một vẻ đẹp rất dân gian, rất
đồng quê mà chỉ có cd mới có được.

- Hình ảnh : sông chỉ rộng một gang, chiếc cầu dải yếm
tưởng chừng như phi lí nhưng lại rất hợp lí . Bởi nó là cầu
nối tình yêu, là máu thịt, là trái tim rạo rực yêu đương của
người con gái.

=> Ước muốn táo bạo, mãnh liệt mà đằm thắm,đầy nữ
tính.

5. Bài ca dao 6: Tình nghĩa thủy chung

Muối và gừng là những gia vị trong bữa ăn của nhân dân
ta,là vị thuốc của những người lao động nghèo trong lúc
đau ốm.Sự gắn bó tự nhiên của các hình ảnh đó tượng
trưng cho tình nghĩa con người gắn bó thủy chung:

- Tay bưng chén muối đĩa gừng
Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau.

- Muối càng mặn, gừng càng cay
Đôi ta tình nghĩa nặng dày em ơi.

-“Muối mặn” – “gừng cay” => hương vị, nghĩa tình con
người => biểu trưng cho sự gắn bó thủy chung của con
người. Tình người có trải qua mặn mà,cay đắng thì mới