Phân tích bài Tỏ lòng của Phạm Ngũ Lão Đất nước ta đã trải qua mấy nghìn thu chiến đấu và đổi
mới, nay đã được bình yên, nhân dân ấm no, bở cõi vững
vàng. Có được như thế là nhờ công lao của người đời
trước. Mà trong đó, tiêu biểu là danh tướng Phạm Ngũ
Lão.”Tỏ Lòng” là một trong hai bài thơ còn lại của Phạm
Ngũ Lão nêu bật khí chất Đông A mạnh mẽ ấy.

Trở ngược dòng thời gian về cuộc kháng chiến lần hai
chống quân Nguyên lần hai, Phạm Ngũ Lão cho ra đời bài
thơ “Tỏ Lòng” với lời thơ hùng hồn của nước Việt ta và
tấm lòng quân tử nặng nợ tình.

Hoành sóc giang sơn kháp kỉ thu
Tam quân tì hổ khí thôn ngưu
Nam nhi vị liễu công danh trái
Tu thính nhân gian thuyết Vũ Hầu.

Bước vào thời đại chiến tranh ấy, cái thời mà lửa từ trong
tim trào ra như suối như thác. Quyết lòng diệt tan kẻ thù
xâm lăng bờ cõi, khẳng định lại một lần nữa:”Nam quốc
sơn hà Nam Đế cư”! Và khi đó, xuất hiện tư thế hiên ngan
của người anh hùng đất Việt “hoành sóc giang sơn kháp
kỉ thu”. Tại sao lại không cầm “dọc” ngọn giáo mà lại cầm
“ngang” chứ? Bởi đó chính là tư thế hiên ngang, hùng
dũng của một người anh hùng đang sẵn sàng ra trận
chiến đấu. Đó chính là tư thế ưỡn ngực tự hào mà rằng
mình là dân đất Việt và mình sẵn sàng hy sinh để bảo vệ
bờ cõi Việt, bảo vệ nhân dân Việt, bảo vệ non sông gấm

trả hết, đó là nợ công danh. “Nam nhi vị liễu công danh
trái”. Một món nợ mà chỉ có người nam nhi, quân tử mới
cảm thấy rằng mình không bao giờ trả đủ. Là tại sao vậy?
Tại sao lại chiến đấu hết mình, bất chấp hy sinh… mà vẫn
cảm thấy không sao trả hết nợ? Đó là bởi vì đất nước
chưa hết mối lo, nhân dân chưa hết đói khổ, vậy thì sao
có thể yên vị mà vui chơi được! Vậy nên món nơ ngàn đời
này vẫn phải trả, trả đến khi nào không thể trả nữa thôi.
Tác giả đã trải lòng mình theo bài thơ, đã tâm sự, đã
truyền đạt hết những gì ấp ủ trong lòng. Phía sau cái hào
khí vững mạnh ấy, là một con người còn nặng nợ công
danh, nặng tình, nặng nghĩa. Luôn suy nghĩ, đắng đo vì
nước vì dân. Bởi thân “làm trai cho đáng nên trai”, cho
đáng với đất nước ngàn thu này! Cho đáng với Vũ Hầu
Gia Cát Lượng! Để không phải “thẹn” khi nghe chuyện vũ
Hầu nữa. Để những chiến tích còn có thể lưu vang ngàn
đời, để người đời sau còn nhớ về một người anh hùng hết
mình hy sinh vì nước vì dân.

Cả bài thơ là một giọng điệu oai hùng, dũng mãnh ào ào
khí thế ra trận. Với nghệ thuật dùng từ ngữ giàu hình ảnh,
mang đậm khí chất Đông A.

Lại trở về với hiện tại, bước ra khỏi màn sương lịch sử, ta
đã làm gì cho đất nước này chưa? Ta đã có giữ lại khí thế
Đông A ấy không? Ta đã hy sinh gì cho đất nước này?
Vẫn chưa…món nợ ấy ta vẫn chưa trả…chưa trả hết
đâu…