Tác hại của thuốc lá – thành
phần trong điếu thuốc lá Hàng năm thuốc lá, thuốc lào giết hại hàng triệu người trên thế giới. Hút thuốc là
nguyên nhân gây bệnh và tử vong có thể tránh được. Những năm gần đây người ta
ngày càng hiểu rõ các tác hại của hút thuốc lá, thuốc lào (gọi tắt là thuốc lá).
I. Thành phần, độc tính của thuốc lá
Trong khói thuốc lá chứa hơn 4000 loại hoá chất. Trong đó có hơn 200 loại có hại
cho sức khoẻ, bao gồm chất gây nghiện và các chất gây độc. Người ta chia ra 4
nhóm chính:
1. Nicotine:
Nicôtine là một chất không màu, chuyển thành màu nâu khi cháy và có mùi thuốc
khi tiếp xúc với không khí. nicôtine được hấp thụ qua da, miệng và niêm mạc mũi
hoặc hít vào phổi. Người hút thuốc trung bình đưa vào cơ thể 1 đến 2 mg nicôtin
mỗi điếu thuốc hút. Hút thuốc lá đưa nicôtin một cách nhanh chóng đến não, trong
vòng 10 giây sau khi hít vào.
Cơ quan Kiểm soát Dược và thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) xếp nicôtin vào nhóm các
chất có tính chất dược lý gây nghiện chủ yếu, tương tự như các chất ma tuý Heroin
và Cocain. Tác dụng gây nghiện của nicôtin chủ yếu là trên hệ thần kinh trung
ương với sự có mặt của các thụ thể nicotine trên các cấu trúc não. Chất alcaloide
này tác động lên các thụ thể ở hệ thống thần kinh với chất dẫn truyền thần kinh
dopamine. Dopamin là một hoá chất chính trong não điều chỉnh mong muốn sử
dụng các chất gây nghiện, gây bài tiết adrenaline (nhịp tim nhanh, co mạch ngoại
vi, ức chế co bóp và chế tiết dịch vị dạ dày). Tuy nhiên trong cơ thể nicôtin sẽ
nhanh chóng được chuyển hóa thành cotinin và thải trừ ra nước tiểu.
2. Monoxit carbon (khí CO)
Khí CO có nồng độ cao trong khói thuốc lá và sẽ được hấp thụ vào máu, gắn với
hemoglobine với ái lực mạnh hơn 20 lần oxy. Với người hút trung bình 1 bao
thuốc mỗi ngày thì hàm lượng hemoglobine khử có thể tới 7-8%. Sự tăng
hemoglobine khử làm chuyển dịch đường cong phân tách oxy-hemoglobin dẫn

loãng hơn thì kích thước các hạt trở nên nhỏ hơn. Vì kích thước các hạt trong dòng
khói phụ nhỏ hơn nên nó vào sâu hơn trong tổ chức phổi. (Theo như định nghĩa thì
kích thước các hạt trong môi trường khói thuốc cũng nhỏ hơn trong dòng khói
chính).
II. Các nguy cơ gây bệnh của hút thuốc lá
Vai trò gây bệnh của hút thuốc đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu trên thế
giới cũng như ở nước ta. Hút 01 điếu thuốc tức là đã tự mình làm mất đi 5,5 phút
cuộc sống. Tuổi thọ trung bình của người hút thuốc ngắn hơn so với người không
hút thuốc từ 05 đến 08 năm. Hút thuốc làm tăng tỷ lệ tử vong từ 30 đến 80%, chủ
yếu là do các bệnh ung thư (ung thư phổi), bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, các bệnh
tim mạch…. Mức độ tăng nguy cơ phụ thuộc vào tuổi bắt đầu hút (hút thuốc càng
sớm thì nguy cơ càng cao), số lượng thuốc hút trung bình với đơn vị là bao/năm
tính bằng cách lấy số bao thuốc hút trung bình hàng ngày nhân với số năm hút (số
lượng thuốc hút bao/năm càng lớn thì nguy cơ càng cao) và thời gian hút càng dài
thì nguy cơ cũng càng lớn.