Câu hỏi: Tính khoa học, cách mạng và nhân văn trong tư tưởng Hồ Chí
Minh?
Bài làm
“…Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta
được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, ai cũng có cơm ăn áo
mặc, ai cũng được học hành…”
Đó là tâm nguyện lớn nhất trong cuộc đời của Người – người cha già vĩ
đại của dân tộc Việt Nam. Trong tâm khảm của mọi người dân Việt Nam và
những người tiến bộ trên toàn thế giới, Chủ tịch Hồ Chí Minh là một lãnh tụ vĩ
đại, một nhà tư tưởng lớn, một anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn
hóa kiệt xuất. Cuộc đời hoạt động cách mạng của Người đã để lại dấu ấn
không thể phai mờ trong quá trình phát triển của nhân loại, góp phần vào cuộc
đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.
Đại hội Đảng lần thứ VII (6-1991) đã khẳng định: Đảng lấy chủ nghĩa
Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tường, kim chỉ nam
cho hành động. Đến đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX (4-2001) đã xác định
khá toàn diện và có hệ thống những vấn đề cốt yếu thuộc nội hàm khái niệm
tư tưởng Hồ Chí Minh. “ Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm
toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết
quả của sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện cụ thể của
nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp
thu văn hóa tinh hoa của nhân loại…”
~ 1 ~
1.Nguồn gốc, hoàn cảnh lịch sử hình thành tư tưởng Hồ Chí
Minh
Tư tưởng Hồ Chí Minh được thể hiện không phải ở một cuốn sách
chuyên biệt nào, mà chúng được cụ thể hóa một cách sính động trong các tác
phẩm, bài viết và đặc biệt là trong hành động, trong suy nghĩ, trong cách ứng
xử của Người đối với con người và đối với công việc. Tư tưởng bao giờ cũng
là cái phản ánh hiện thực, và trong khi phản ánh hiện thực, tư tưởng bao giờ
cũng kế thừa, phát triển những giá trị của các tư tưởng trước đó. Tư tưởng Hồ

cứu, khảo sát thực tiễn , luôn xuất phát từ thực tiễn và được thực tiễn kiểm
nghiệm. Thực tiễn là cơ sở của nhận thức, là tiêu chuẩn của chân lí, mà chân lí
là những tri thức khoa học phản ánh đúng đắn, chân thực hiện thực khách
quan. Đó là sự phản ánh sáng tạo, được khái quát hóa, hệ thống hóa trong hình
thức lí luận, vạch ra bản chất, xu hướng , quy luật vận động và phát triển của
thực tiễn cách mạng ở nước ta. Những quan điểm tư tưởng, lí luận chính trị
của Người đồng thời còn có ý nghĩa là phương pháp, gắn liền với phương
pháp cách mạng. Phương pháp ấy chính là phương pháp biện chứng duy vật
mácxit về phát triển, vạch ra biện chứng của phát triển xã hội ở Việt Nam.
Thống nhất lý luận và thực tiễn là nét nổi bật, đặc sắc thuộc về bản chất khoa
học của tư tưởng Hồ Chí Minh.
~ 3 ~
Mỗi luận điểm mà Người nêu ra đều thể hiện sinh động tinh thần và
phương pháp biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin, đều là những khái quát
lý luận từ thực tiễn chính trị - xã hội được Người cân nhắc một cách lịch sử -
cụ thể, toàn diện, hệ thống và chỉnh thể. Ai nấy đều biết đến những phát hiện
nổi tiếng của Người về chủ nghĩa tư bản thực dân như một con đỉa hai vòi,
một vòi hút máu mủ từ thuộc địa, một vòi hút máu mủ từ chính quốc. Muốn
tiêu diệt chủ nghĩa tư bản thực dân phải đồng thời cắt bỏ cả hai cái vòi ấy đi.
Nếu chỉ cắt một vòi thôi thì nó tiếp tục mọc ra. Vì thế cuộc cách mạng giải
phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, chống chủ nghĩa tư bản thực dân phải có
sự phối hợp giữa phong trào cách mạng ở các nước thuộc địa với phong trào
đấu tranh của công nhân và lao động ở chính quốc, trên quê hương của chủ
nghĩa tư bản thực dân. Nó giống như một con chim hai cánh, một cánh vỗ ở
thuộc địa, một cánh vỗ ở chính quốc. Không như vậy không thể đưa được
cách mạng tới thắng lợi được.
Nhận thức ấy đã đưa đến kết luận quan trọng về sự đoàn kết, phối hợp
giữa hai giai cấp công nhân và các dân tộc ở tất cả các nước, bởi chủ nghĩa tư
bản, thực dân, đế quốc chính là kẻ thù chung của các dân tộc. Đó cũng là cơ sở
để giáo dục ý thức cách mạng cho quần chúng, gắn liền dân tộc với quốc tế,

những đặc điểm của nước ta. Có như thế, chúng ta mới có thể dần dần hiểu
được quy luật phát triển của cách mạng Việt Nam, định ra đường lối, phương
châm, bước đi cụ thể của cách mạng xã hội chủ nghĩa thích hợp với tình hình
nước ta. Như thế là phải học tập lý luận, phải nâng cao trình độ lý luận chung
của Đảng, trước hết là cán bộ cốt cán của Đảng. Đây là một trong những luận
~ 5 ~
điểm tiêu biểu của Người cho thấy thái độ, quan điểm và phương pháp khoa
học của Người đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Bản
chất khoa học trong tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh như đã nói trên, là dùng
lý luận khoa học để soi đường chỉ dẫn cho hoạt động thực tiễn rồi từ thực tiễn
và kinh nghiệm mà nảy sinh hiểu biết, nâng hiểu biết đó tới trình độ lý luận rồi
đem lý luận áp dụng vào cuộc sống, không lý luận suông mà cũng không rơi
vào thực tiễn mù quáng. Người viết:
“Thực hành sinh ra hiểu biết
Hiểu biết tiến lên lý luận
Lý luận lãnh đạo thực hành”.
b. Tính cách mạng
Là cách mạng bởi tư tưởng chính trị của Người thể hiện sâu sắc tính triệt
để, không dừng lại ở nhận thức mà đẩy tới hành động, cải tạo xã hội cũ, xây
dựng xã hội mới bằng cách mạng, mà đã làm cách mạng thì phải làm cho đến
nơi theo gương cách mạng Nga.
Tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh thể hiện lập trường cách mạng của giai
cấp công nhân, thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, đó là tư
tưởng về sự giải phóng, bao gồm giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội và giải
phóng con người. Cách mạng là sáng tạo vì chân lý là cụ thể. Sáng tạo của Hồ
Chí Minh là sáng tạo khoa học dựa vững chắc trên những nguyên tắc và
phương pháp cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin. Từ điều kiện và hoàn
cảnh lịch sử của Việt Nam, Người đề xướng vấn đề giải phóng dân tộc, nhất là
khi tình hình cách mạng biến chuyển ở giai đoạn bước ngoặt, giải phóng dân
tộc trở thành yêu cầu bức xúc hàng đầu. Vấn đề là ở chỗ, Người đã đặt ra yêu

dân lao động, làm cách mạng để đánh đuổi đế quốc phong kiến, thực hiện giải
phóng giai cấp, dân tộc và xã hội để giải phóng con người. Xây dựng chế độ
chính trị dân chủ, phát triển kinh tế và văn hóa cũng không ngoài mục đích
đem lại cuộc sống tự do ấm no và hạnh phúc, công bằng và bình đẳng cho tất
cả mọi người.
Đối với Hồ Chí Minh, chính trị không chỉ là vấn đề quyền lực và cầm
quyền mà còn là đạo đức, lối sống, là thái độ và hành vi ứng xử của người
lãnh đạo, người cầm quyền đối với dân chúng, là lòng trung thành, tận tụy
phục vụ nhân dân của mọi cán bộ đảng viên của Đảng và công chức nhà nước.
Tư tưởng vể quyền lực của nhân dân, mục tiêu của mọi hoạt động chính trị
đều hướng tới thực hiện quyền lực và lợi ích của dân, khẳng định vai trò của
dân là chủ thể gốc của quyền lực, dân ủy quyền cho nhà nước và nhà nước
thực thi sự ủy quyền đó của dân để mưu cầu hạnh phúc cho dân chúng – đó là
tính nhân dân sâu sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Điều đó nói lên chiều sâu
và tầm tư tưởng rộng lớn của chính trị Hồ Chí Minh, một kiểu chính trị nhân
văn, lấy giá trị con người làm cốt lõi, lấy phát triển con người và xã hội làm
mục tiêu và động lực.
Chất nhân văn trong chính trị Hồ Chí Minh thuộc về chủ nghĩa nhân đạo
và nhân văn cộng sản, thể hiện bản chất của giai cấp công nhân cách mạng,
của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Nhờ đó, chính trị và quyền lực
chính trị không chỉ dựa trên cơ sở kinh tế, do kinh tế chi phối mà còn được
đảm bảo bởi sức mạnh của đạo đức và văn hóa. Người đặc biệt nhấn mạnh tới
đạo đức, coi đạo đức cách mạng là gốc của người cách mạng. Đạo đức ấy là
cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Ra sức trau dồi, rèn luyện và thực hành
~ 8 ~
đạo đức cách mạng để có đủ sức mạnh và bản lĩnh chiến thắng chủ nghĩa cá
nhân, như một kẻ thù nguy hiểm nhất, một thứ giặc nội xâm, một căn bệnh mẹ
đẻ ra mọi thứ bệnh con làm hư hỏng cán bộ, thoái hóa tổ chức và dẫn tới sự đổ
vỡ, thất bại của phong trào cách mạng, sự nghiệp cách mạng.
Người còn khẳng định, không đánh bại chủ nghĩa cá nhân thì không thể

Nhà máy cũng rất cần có thêm, có sớm, nhưng cần hơn là con người, là sự
phấn khởi của quần chúng nhân dân. Làm tất cả cho con người. Làm cho quần
chúng hiểu chủ nghĩa xã hội đúng hơn”. Quan tâm sâu sắc và thiết thực tới
cuộc sống của dân như vậy nên Người đặc biệt đề cao tinh thần tiết kiệm, coi
đó là quốc sách, tiết kiệm vì thương dân, tiết kiệm để lo cái ăn, cái mặc cho
dân. Người căn dặn cán bộ: mỗi đồng tiền, bát gạo mà chúng ta tiêu dùng đều
là mồ hôi nước mắt của dân làm ra. Lãng phí là không thương dân, tham ô là
có tội với dân, là một tội ác phải nghiêm trị.
Phải biết quý trọng sức người, không để lãng phí sức người, sức của.
Phải biết tôn trọng nhân cách của từng người. Phê bình công việc chứ không
xúc phạm con người.
Đó là những biểu hiện cao quý của đạo đức cách mạng, của văn hóa,
thấm nhuần giá trị nhân văn trong chính trị Hồ Chí Minh.
~ 10 ~
Người còn nói: Đạo nghĩa là chính sách của Chính phủ đối với dân
chúng. Phải thi hành một nền chính trị liêm khiết như cải thiện đời sống nhân
dân, cứu tế thất nghiệp, sửa đổi chế độ, phát triển kinh tế, văn hóa.
Đoàn kết, liêm khiết, thanh khiết, từ việc nhỏ tới việc lớn, đó là chính trị,
một kiểu chính trị nhân văn của Hồ Chí Minh.
~ 11 ~