Đề cương bài giảng Lịch sử thế giới cận đại 46
quý báu cho cách mạng Trung Quốc trong đó giai cấp công nhân Trung Quốc sẽ
nắm lấy sứ mệnh lịch sử của dân tộc
CHƯƠNG III

ẤN ĐỘ
1. CHỦ NGHĨA THỰC DÂN PHƯƠNG TÂY XÂM NHẬP ẤN ĐỘ
1.1. ẤN ĐỘ GIAI ĐOẠN ĐẦU BỊ CHỦ NGHĨA THỰC DÂN XÂM NHẬP
Trong phát kiến địa lý, từ thế kỷ XVI, chủ nghĩa thực dân phương Tây đã đến Ấn
Độ. Bồ Đào Nha chiếm một số vị trí ở vùng bờ biển phía Nam như Goa, Cancutta,
Calicut. Đến nửa sau thế kỷ XVII, Hà Lan cũng chiếm được một số căn cứ ở vùng bờ
biển phía Tây.
Thực dân Pháp, Đan Mạch, Thuỵ Điển, Áo – Hung, … cũng tới Ấn Độ vào giữa thế
kỷ XVII và lập ra các thương điếm ở đây. Thực dân Anh cũng tới Bắc Ấn và sau đó xây
dựng căn cứ ở Bom Bay.
Trong thế kỷ XVIII, các nước tư bản phương Tây mâu thuẫn và tranh giành quyền
lợi ở Ấn Độ, nổi bật nhất là cuộc cạnh tranh giữaAnh và Pháp nhưng ưu thế dần thuộc
Anh.
1.2. SỰ XÂM LƯỢC CỦA THỰC DÂN ANH
Từ thế kỷ XVIII, từ các căn cứ đã lập ra trên đất Ấn Độ, tư bản Anh bắt đầu bành
trướng mở rộng đất đai ra toàn Ấn Độ. Nhiều cuộc chiến tranh chống xâm lược của
nhân dân Ấn Độ đã nổ ra. Tiêu biểu là cuộc kháng chiến của nhân dân vùng Bengan vào
1757. Cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Anh do Công ty Đông Ấn Anh tiến
hành. Đến năm 1796, về cơ bản thực dân Anh đã hoàn thành việc xâm lược và xây dựng
một hệ thống chính quyền thuộc địa ở Ấn Độ. Cuộc đấu tranh của nhân dân Ấn Độ vẫn

khởi nghĩa mang tính dân tộc của Ấn Độ.
- Về giai cấp nông dân, thực dân Anh rào đất, cướp đất của nông dân lập đồn điền,
xây dựng đường giao thông, thay đổi cơ cấu cây trồng theo hướng thị trường, nhất
là việc xuất khẩu lúa gạo từ thị trường Ấn Độ mang lại nguồn lợi nhuận lớn cho tư
bản Anh làm cho đời sống của họ ngày càng cực khổ. Nạn mất mùa do hệ thống
thuỷ lợi bị điêu tàn, thuế má nặng nề, nạn đói sảy ra hết sức trầm trọng. Cuộc đấu
tranh của nông dân đã diễn ra mạnh mẽ, liên tục: 1831 khởi nghĩa nông dân ở Đông
Ấn, 1855 khởi nghĩa ở Bengan, …
- Thợ thủ công và thương nhân, là lực lượng có truyền thống kinh doanh buôn bán
các loại hàng hoá của Ấn Độ như đồ gốm, vải vóc, … Hàng hoá của Anh tràn vào
Ấn Độ đã phá vỡ nền kinh tế hàng hoá trong nước. Trong vòng 20 năm từ 1824 đến
1844, hàng hoá của Anh nhập vào Ấn Độ tăng lên 52 lần. Hàng loạt thợ thủ công và
thương nhân của Ấn Độ đã bị phá sản không lối thoát. Họ nổi dậy chống lại chính
quyền cai trị Anh.
- Lính Ấn được thực dân Anh xây dựng làm công cụ cho sự xâm lược của Anh ở An
Độ và các vùng xung quanh. Đây là lực lượng được trang bị khá hiện đại, có hàng
trăm trung đoàn là sự tập hợp từ nhiều đẳng cấp, tôn giáo nhưng đại đa số lại là
nông dân và có quan hệ với thợ thủ công và thương nhân. Họ bị phân biệt đối sử và
mâu thuẫn gay gắt với sĩ quan Anh. Họ sẽ là lực lượng tham gia cuộc khởi nghĩa
dân tộc.
- Lãnh chúa phong kiến Ấn Độ, mặc dù được thực dân Anh ban bố một số quyền lợi
về chính trị nhưng lại bị chèn ép về kinh tế và cạnh tranh về chính trị. Trong quá
trình khai thác thuộc địa Ấn Độ, thực dân Anh đã xây dựng các cong đường giao
thông nối liền các trung tâm công nghiệp đã xâm phạm trực tiếp vào ruộng đất của
lãnh chúa phong kiến. Họ bị đảy vào con đường chống lại thực dân Anh.
- Các tầng lớp khác, trí thức Ấn Độ được thực dân Anh tạo ra nhằm biến họ thành
công cụ thống trị mang lối sống Anh, nhưng họ lại rất nhạy cảm thấy được sự nhục
nhã của người dân mất nước đã quay lại chống Anh. Lực lượng tôn giáo bị xúc
phạm nên họ cũng nổi dậy chống Anh
Th.s. Bùi Văn Hùng Khoa Lịch Sử

có tác dụng quy tụ lực lượng, nhưng do thái độ thoả hiệp của họ, tình trạng phân tán
dời dạc thiếu thống nhất, so sánh tương quan lực lượng, vũ khí, … làm cho cuộc
khởi nghĩa thất bại. Mặt khác cuộc khởi nổ rtrong lúc chủ nghĩa tư bản đang trên
đường phát triển và chế độ phong kiến đã khủng khoảng suy tàn cũng là một nguyên
nhân mang tính thời đại làm cho nó thất bại.
- Ý nghĩa lịch sử: Đây là sự quật khởi của dân tộc Ấn Độ trong cuộc đấu tranh chống
xâm lược. Nó kết thúc một giai đoạn cũ và mở đầu một giai đoạn đấu tranh mới do
giai cấp mới lãnh đạo. Mặc dù thất bại nhưng đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến phong
trào dân tộc của nhân dân các nước phương Đông chống lại ách thống trị của chủ
nghĩa thực dân phương Tây.
Th.s. Bùi Văn Hùng Khoa Lịch Sử
Đề cương bài giảng Lịch sử thế giới cận đại 49
3. PHONG TRÀO DÂN TỘC ẤN ĐỘ TƯ SẢN
3.1. NỀN THỐNG TRỊ CỦA ANH
Trước cuộc khởi nghĩa dân tộc Ấn Độ, ngày 1/11/1858, chính phủ Anh đã ra săc
lệnh giải tán hoàn toàn công ty Đông Ấn Anh và lập ra một chính phủ thuộc địa Ấn Độ.
Tức là đặt Ấn Độ dưới sự cai trị trực tiếp của chính phủ Anh. Đứng đầu chính phủ Anh
ở Ấn Độ là một phó vương và một hội đồng gồm 5 uỷ viên làm bộ trưởng. Chính phủ
Anh cũng ban bố một số quyền lợi cho lãnh chúa phong kiến Ấn Độ nhưng có sự giám
sát chặt chẽ của người anh, tăng cường tỷ lệ lính Anh trong quân đội. Năm 1877, nghị
viện Anh đã tôn Nữ hoàng Victoria làm Nữ hoàng Ấn Độ.
Song song với chính sách đó, thực dân Anh ban bố hàng loạt các chính sách khác
nhằm hợp pháp hoá chế độ đẳng cấp và các tàn dư phong kiến để dễ bề cai trị Ấn Độ.
Tư bản Anh tiến hành đầu tư tư bản một cách triệt để. Năm 1891, Anh đã xây dựng
được 27 ngàn km đường sắt và nhiều cơ sở kinh tế khác trong mọi lĩnh vực. Chính sách
khai thác thuộc điạ của Anh đã làm cho đời sống của nhân dân Ấn Độ vô cùng cực khổ,
trong thế kỷ XIX, đã có gần 30 triệu người bị chết đói, nạn đói năm 1919, đã cướp đi 15
triệu sinh mạng. Đồng thời đã hình thành tầng lớp tư sản nhất là tư sản thương nghiệp
và đồn điền, họ sẽ nắm lấy ngọn cờ dân tộc.
3.2. PHONG TRÀO ĐẤU TRANH GIẢI PHÓNG DÂN TỘC CỦA NHÂN DÂN ẤN ĐỘ

nên đã bị thất bại.

CHƯƠNG V

MỸ LA TINH
1. MỸ LA TINH ĐẦU THỜI KỲ CẬN ĐẠI
1.1. VỀ ĐỊA LÝ VÀ DÂN CƯ
Mỹ La Tinh là tên gọi chỉ vùng đất từ Mêhicô tới cực Nam của châu Mỹ với chiều
dài 12000 km, diện tích khoảng 21 triệu km
2
, nằm giữa Thái Bình Dương và Đại Tây
Dương. Đây là vùng đất được thiên nhiên ưu đãi, cây cối tươi tốt, tài nguyên phong phú

Giai cấp địa chủ tư sản Criôlô (người Tây Ban Nha sinh ra ở Mỹ La Tinh) mặc dù
có một số ít quyền lợi nhưng cũng bị phân biệt đối sử. Họ bị gạt ra ngoài những công
việc của chính quyền và bị giáo hội thiên chúa giáo không chế. Đây chính là lực lượng
nhạy bén với tình hình chính trị, họ đòi thủ tiêu chế độ thuộc địa, truyền bá các tác
phẩm của các nhà khai sáng Pháp.
Quần chúng nhân dân lao động gồm người da đỏ, nông dân và nô lệ da đen đã
không ngừng nổi dậy khởi nghĩa. Năm 1780, cuộc khởi nghĩa của người da đỏ đã diễn
ra ở Pêru và tuyên bố thiết lập chính quyền của người Inca. Cuộc đấu tranh đã diễn ra
trong suốt 2 năm và bị đàn áp dã man. Năm 1789, 1793 nổ ra các cuộc khởi nghĩa của
nô lệ da đen ở quần đảo Ăngti và Haiti, và đến năm 1803 thì tuyên bố thành lập nước
cộng hòa da đen đầu tiên ở Mỹ La Tinh. Năm 1810, phong trào đấu tranh đòi độc lập đã
diễn ra ở hầu hết các nước thuộc địa Tây Ban Nha như Mêhicô, Chilê, Achentina,
Côlômbia. Lớn nhất là cuộc khởi nghĩa của linh mục Mixen Hiđangô ở Mêhicô (1810 -
1811). Mặc dù bị thất bại nhưng đến năm 1813, Mêhicô tuyên bố độc lập và thông qua
hiến pháp của nước cộng hòa (1813 – 1815). Ở Vênêxuêla, Miranđa tuyên bố thành lập
nền cộng hòa độc lập vào ngày 5/7/1811. Người kế tục ông là Ximôn Bôliva tiếp tục
đấu tranh để giải phóng các dân tộc Mỹ La Tinh. Tên ông đã được đặt cho một vùng đất
ở Mỹ La Tinh mà ngày nay gọi là Bôlivia. Cuộc đấu tranh dành độc lập ở LaPlata cũng
diễn ra mạnh mẽ. Năm 1813, paragoay tuyên bố độc lập, năm 1816, Achentina tuyên bố
độc lập. Năm 1819, Ximôn Bôliva tuyên bố thành lập nước cộng hòa Côlômbia. Năm
1823, nước cộng hòa Mêhicô tái lập. Năm 1818, Chi Lê tuyên bố độc lập. Năm 1821,
Pêru tuyên bố độc lập. Năm 1822, Braxin tuyên bố độc lập. Như vậy, đến đầu thế kỷ
XIX phần lớn Mỹ La Tinh đã thành lập các nền cộng hòa làm cơ sở cho sự ra đời của
các quốc gia độc lập ở đây.
Th.s. Bùi Văn Hùng Khoa Lịch Sử
Đề cương bài giảng Lịch sử thế giới cận đại 52
3. MỸ LA TINH THẾ KỶ XIX, ĐẦU THẾ KỶ XX
Các cuộc cánh mạng tư sản châu Au và Bắc Mỹ thành công đã thiết lập nên hệ
thống các nước tư bản chủ nghĩa. Các nước tư bản châu Au, Bắc Mỹ đã không ngừng
ảnh hưởng ở Mỹ La Tinh, mà đi đầu là Mỹ. Năm 1823, Tổng thống Mỹ Mơnrô nêu ra

da đen, một bộ phận là người da trắng và cách mầu da khác đó là kết quả của một quá
trình giao tiếp văn minh và chế độ thống trị của thực dân châu Au.
1.2. THỰC DÂN PHƯƠNG TÂY BƯỚC ĐẦU XÂM NHẬP CHÂU PHI
Từ đầu thế kỷ XVI thực dân Bồ Đào Nha đã thành lập ở Tây Phi thuộc địa Ghinê và
Angôla, ở Đông Phi thuộc địa Môdambich. Cuối thế kỷ XVII, Hà Lan chiếm phần cực
Nam châu Phi thành lập hai nước cộng hòa thực dân là Tơrăngxvan và Orăngiơ. Đầu thế
kỷ XIX, thực dân Anh xâm chiếm thuộc địa Cáp và Natan. Cùng thời gian đó, Pháp
xâm lược vùng biển Bắc Phi và chiếm được Angieri. Trong khi đó Mỹ cũng mua vùng
đất Libêria để chuẩn bị chia phần ở Châu Phi. Trong quá trình thống trị thực dân
phương Tây đã khai thác và vơ vét tài nguyên thiên nhiên và đàn áp dã man đối với
nhân dân châu Phi.
1.3. TƯ BẢN PHƯƠNG TÂY MỞ RỘNG PHẠM VI THỐNG TRỊ CHÂU PHI
Thực dân Anh tăng cường mở rộng việc xâm chiếm châu Phi (xem mục chính sách
đối ngoại của Anh – chương II, phần 2). Thực dân Pháp và các nước đế quốc khác cũng
tăng cường thôn tính châu Phi (chương II, phần 2). Cho đến cuối thế kỷ XIX, toàn bộ
đất đai châu Phi đã trở thành thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc: Anh chiếm Ai Cập, Đông
Xuđăng, Tây Nigiêria, Bờ biển Vàng, Gambia, Siera, Lêôna, thành lập Đông Phi thuộc
Anh, chiếm Nam Rôđêdi, Cáp, Natan và Xômali; Pháp chiếm Tây Phi, Anhgiêri,
Tuynidi, Sahara, Tây Xuđan, Sênêgan, Cônggô, Mađagaxca, một phần Xômali; Đức
chiếm Tây Nam Phi, Đông Phi, Camơrun và Tôgô; Bồ Đào Nha chiếm Môdămbich,
Angôla, Ghinê; Bỉ chiếm phần lớn Côngô; Tây Ban Nha chiếm một phần Ghinê,…
2. PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CỦA NHÂN DÂN CHÂU PHI
Trước sự thống trị tàn bào của chủ nghĩa thực dân phương Tây, phong trào đấu tranh
dành độc lập của nhân dân châu Phi đã diễn ra mạnh mẽ. Đó là những cuộc đấu tranh
của nhân dân Angiêri chống Pháp; Ai Cập, Xuđăng chống Anh; Etiôpi chốngÝ; …
Cuộc đấu tranh của nhân dân châu Phi còn kéo dài mãi đến giữa thế kỷ XX mới bước
đầu dành được nền độc lập và kết liễu chủ nghĩa thực dân cũ.

Th.s. Bùi Văn Hùng Khoa Lịch Sử