VĂN THƯ NGOẠI GIAO TRẦN NHÂN TÔNG
4
Tờ biểu năm Chí Nguyên thứ 29
Năm Chí Nguyên thứ 29 (1292), thế tử An Nam Trần dâng biểu nói, vi thần sáu
thước, xưa nhờ cha dạy về việc thần sự thiên triều, không được bỏ phế một việc
hằng năm cống hiến. Kíp kíp mãi ghi ở lòng. Sở dĩ là sợ tội tiếm thiết, nên đặc biệt
sai bọn trung lượng đại phu Nghiêm Trọng Duy, hữu vũ đại phu Trần Tử Trường
vào tháng 9 năm Chí Nguyên thứ 27 (1290) phụng đem vật cống đến cửa khuyết
dâng hiến, trên để tỏ hết lòng thành thờ trời, dưới để nối chí tổ tiên. Kịp đến tháng
2 năm nay, thiên sứ chính nghị đại phu Trương Hiển Khanh, phụng thuận đại phu
Bất Nhã Tiết Mục Nhi vâng đem chiếu trời và vật ban cùng Nghiêm Trọng Duy
trở về tới tiểu quốc. Tông tộc, quan lại, bá tính kỳ lão cả nước hớn hở bảo nhau
rằng: “Thánh thiên tử đem lòng nhân mà thương vi thần, dùng trung thứ mà đãi
người, thì chắc chắn đám sinh linh chúng ta thoát khỏi cảnh đồ thán.”
( )
Thần và bá tính tiểu quốc khôn xiết kinh sợ. Việc đó, cha thần ngày còn sống, đã
thường khiến sứ tâu lên, đúng vào lúc thần chưa dự vào chính sự, nên đó vốn là
chỗ thần không biết, chớ không phải riêng dám qui lỗi cho cha thần, lại để tìm
cách tự mình lại được khỏi tội. Vạn nhất mà thiên triều riêng rủ lòng khoan tha, thì
đó là một điều may mắn cho thần. Nếu không thì đó là tội của thần đáng bị giết đi
không xiết.
Đến việc bảo thần phải tự mình tới cửa khuyết, thánh thiên tử không tiếc vương
tước phù ấn, lại phong đất đai như cũ, thì thần với tôn tộc quan lại của tiểu quốc,
hồn kinh sống lại, vía chết lại yên, vì cho rằng thiên triều, nếu không nghĩ tới, há
có thể giải đáp giống như thế ư? Cha ông của thần thời còn sống, thiên triều khen
có lòng trung thành, thương chỗ xa xôi, bỏ ra ngoài mà không tính tới. Cho nên,
năm Trung Thống thứ 12 (1269) đã có chiếu phong làm tước vương, ban cho phù
ấn, riêng ra lệnh: “Quân ta không vào nước ngươi, áo mũ lễ nhạc, không đổi tục
cũ”. Tổ phụ của thần nhờ thế mà giữ được đầu cổ cho đến chết. Sinh linh đến nay
nhận ơn không ít.
Đến đời cha thần, không may biên cương gây họa, nhưng việc thờ trên vẫn một

bề tôi chấp chính của bản quốc là Lê Khắc Phục ra tới biên cương xa đón. Đến ở
trong nước, lễ tiếp được khiến dàn bày, tới ngày những mong rủ xuống những lời
giáo huấn. Sơn lam chướng khí, e chẳng phải đất để có thể ở lâu dài. Nghĩ mong
sớm được có lời bảo ít nhiều để an ủi lòng ngóng trông đau đáu. Kính đưa thư đáp
này, rất mong xét nghĩ, khôn nói xiết hết.
Thư ngày 21 tháng 2 năm Chí Nguyên thứ 30 (1293)
Cô tử viết thư lại cho thiên sứ đại tướng công các hạ. Cô thẹn được bút hoa của
ngài đáp lại, rủ xuống tấm lòng hết sức dạy dỗ yêu thương. Thật cảm kích, thật
cảm kích. Cô là bề tôi thờ tiên triều từ ông nội đến nay đã hơn 30 năm, tuế cống
không dứt, tuy hai lần gặp binh hỏa, vẫn thủy chung một lòng. Việc phải đắc tội
chỉ là không thể đền chầu mà thôi. Cô há không biết lễ là nếu có lệnh vua đòi thì
không được lần lữa. Nhưng như tình thường tham sống sợ chết, sao như chim bay
cao cá lặn sâu, chỉ có lòng muốn sống mà thôi, huống nữa là con người ư. Nếu
thiên hạ không nơi bất tử và xưa nay không có người bất tử, kẻ hiểu lẽ đó, chỉ có
Phật mà thôi. Còn con người ai có thể làm được. Tệ ấp của cô cách xa thiên triều
quan san vạn dặm. Tướng công thực đã biết đủ rồi. Giá như cô đem cái thân yếu
đuối bé nhỏ này, gắng gượng mà ra đi đợt này thì việc không tử vong trên đường
sá là hiếm lắm. Mà việc tử vong của cô đây cố nhiên là không đáng xót. Song nó
không làm thương tổn được lòng nhân yêu người, yêu vật của thánh triều ư ? Sách
nói, vua là trời. Việc thờ vua của cô đây còn hơn cả việc thờ trời. Trời không có
bực mà lên, nhưng còn có thể nhờ sớm tối để mà đối so. Vua không có bực để mà
gần, nhưng có thể nhờ sớm tối mà hướng mộ. Cô nếu không tự lượng lực mà ra đi,
thì còn muốn cầu đối so hướng mộ được ư ? Cô mượn lẽ của người xưa, nói năng
không kiêng kỡ, lòng dạ như đã giãi bày, mong nhờ tướng công tạm vì cô mà nghĩ
kỹ cho muôn một, chớ tiếp lời dại. Thư không hết lời.
Thư ngày 25 tháng 2 năm Chí Nguyên thứ 30 (1293).
Cô tử viết thư đáp lại thiên sứ đại tướng quân các hạ. Cô bất tiếu, cúi mong không
bị chê quê, nhiều lần được ban thơ từ, tình nhiều, thương lắm. Nhiều lần nhọc
nhằn ban thơ, lời lẽ phong phú, tình nghĩa dạt dào, thương yêu quá hơn cốt nhục,
thân thiết như cố nhân. Ý khăng khăng, dám không phơi hết lòng dạ để tỏ tình