XOI TRONG MAM CUOI NGUOI TAY
Ví như: canh củ đao, nộm hoa chuối rừng, canh hoa chuối, măng cuốn, măng nhồi… biểu
trưng cho âm dương và một món nữa không thể thiếu trong cỗ cưới của đồng bào người
Tày đó chính là xôi.
Xôi được chia thành hai loại chính theo màu gồm xôi đơn sắc và đa sắc. Xôi đơn sắc là
xôi chỉ có một màu như: xôi đen, xôi đỏ, xôi trắng, xôi hồng… còn xôi đa sắc là xôi có
nhiều màu sắc khác nhau trộn lại trong một chõ đồ. Làm xôi trong đám cưới người Tày
cũng không ít công phu, ngoài việc chọn gạo nếp nương mới, thơm và dẻo, người ta còn
phải cất công vào tận rừng sâu kiếm tìm các loại lá cây để tạo màu cho xôi. Mỗi một màu
là một loại lá, lá được hái rồi đem chế biến thành nước màu, nước ấy được đồng bào đem
ngâm gạo từ tối hôm trước cho đến sáng hôm sau đợi ngấm màu rồi bỏ vào chõ được làm
bằng thân gỗ hương để đồ. Tuy nhiên, không phải đám cướinào cũng có xôi đa sắc bởi
xôi đơn sắc hay đa sắc phản ánh sự trong trắng của cô dâu trước ngày về nhà chồng, và
cũng chính vì vậy làm loại xôi nào còn tùy thuộc vào từng tiệc cưới.
Trước khi được đem lên mâm cỗ, xôi được bày trang trọng trên bàn thờ với thủ lợn, con
gà rồi thầy cúng đọc bài khấn trình với gia tiên, liệt tổ liệt tông cùng các linh hồn trong
họ tộc mời đến chứng giám cho ngày vui con trẻ. Sau bài khấn, sau khi hết một tuần
hương, xôi mới lấy trong chõ ra, được những đôi bàn tay sơn nữ khéo léo gói lại bằng lá
dong rừng và đặt lên các mâm cỗ. Người đến dự tiệc dùng đũa hay lá b
ẻ từng góc xôi cho
vào bát mình. Và có lẽ trong đám cưới người Tàythì xôi là món ăn được ưa chuộng hơn
cả.
Đám cưới của đồng bào người Tày, xôi đa sắc chỉ được làm trong những cỗ cưới khi cô
dâu đã trót có mang. Đó là một nét văn hóa độc đáo. Chính bởi vậy khi đem xôi trình tổ
tiên ngoài việc xin được chứng giám cho niềm vui lứa đôi, xin được đón nhận thành viên

Trước kình thưa tổ tiên cha mẹ
Sau kính thưa họ hàng nội ngoại, người ơi

Giờ tốt lành đã tới
Đã đén giờ phúc mới vào cửa
mời họ hàng hãy ra nhận lễ
Cho phượng hoàng kết nghĩa chim công
Dôi trẻ như tơ hồng se chắc
Số càn khôn đã hợp đôi bên
Thửa nuôi con từng bữa quên ăn
Với con mười tám xuân mẹ nhớ
Từ buổi mẹ thấy có trong người
Da dẻ bỗng kém tươi xuân sắc
Chân tay thấy rời rạc nặ
g nề
Đường kim chỉ đôi khi biêng ngó
Chín tháng trơìi mới biết mặt con
Bên ướt mẹ để nằm
Bên khô dành con ngủ
Công đẻ nuôi nhọc khó biết bao
Nuôi cơm từng bữa quên ăn
Sợ con khóc trên lưng mẹ địu
Mõi buổi con tập tạy bước đi
Lời cha mẹ vỗ về sớm tối
Lời anh em nội ngoại dạy khôn
Lớn lên học văn chương phép tắc
Mườ
i lăm tuổi mới biết làm duyên
Mười tám tuổi có người kết bạn
Cha mẹ mừng gả gán cho con…

khừn vằn dú đâư thoá tung gia
lục hảy mè lại tứn tia da
Mì lúc nằng inh pha hác đắc
Đảy khuốp noọng chắng ch
ắc tấn pây
pó mé chắng son đay cằn cạ
học hạnh đỷ thông lụ mọi tàng
pó mé dạy gia môn phép tắc
síp hả noọng chắng chắc chướng đang
Síp pét mì cần sam thâng thoá
pó mé chẳng khai khá mính nàng
mong tốc lườn giàu sang phú túc
đắc vinh thêm dắc lộc đa đathi

giờ đây vàn hẩư cần oóc mà thu xếp

Thu xếp au lệ vật khẩư mừa
Xuân họ đảy cầm khua sông bưởng mà thôi”)

Xuân họ đáp lễ, nhận vải của nhà trai vào trao cho mẹ cô dâu cất dành khi có cháu ,cho bà vãi
may tã, may địu tặng cháu yêu.”" Hoàng Tương Lai.

Việc hát quan làng trong ngày cưới là một nét văn hoá tinh thần đặc sắc của đân tộc Tày cũng
như các dân tộc khác góp phần vào sự hình thành và ra đời các bản trường ca dân tộc còn tồn
tại đến ngày nay rất cần được gìn giữ.
Thịt nấu đông