Website: Email : Tel : 0918.775.368
Lời mở đầu
Tỉnh Hà Tây thuộc vùng châu thổ sông Hồng. Phía bắc giáp tỉnh Vĩnh
Phúc, phía tây giáp tỉnh Hoà Bình, Phú Thọ, phía đông giáp Hà Nội, Hưng
Yên, phía nam giáp Hà Nam. Địa hình của tỉnh tương đối đa dạng bao gồm
đồi, núi và đồng bằng. Hà Tây có diện tích là 2192 km, với dân số là 2452500
(theo năm 2002). Hà Tây là vùng đất trú nhự của một số dân tộc Việt, Mường,
Tày Dao.
Nơi đây có nhiều cảnh đẹp lý tưởng cho phát triển du lịch Chính vì vậy
mà Hà Tây đã dần định hình một thương hiệu du lịch làng nghề nổi tiếng ở
trong nước và ngoài nước. Năm nay, Hội du lịch làng nghề truyền thống lần
thứ ba của tỉnh sẽ diễn ra từ ngày 02 đến 04/12, tại oa thị xã Hà Ðông, với
nhiều hoạt động thiết thực nhằm tôn vinh, bảo tồn, phát triển các nghề thủ
công và quảng bá cho làng nghề Hà Tây.
Hiện nay, Hà Tây có 1.160 làng có nghề thủ công, trong đó 201 làng đã
được tỉnh công nhận danh hiệu làng nghề với nhiều nghề truyền thống có giá
trị như: sơn mài, khảm trai, điêu khắc, thêu ren, tơ lụa, điêu khắc đá, gỗ, hàng
song, mây, giang tre, nón lá, rèn, đúc, v.v.
Đến với Hà Tây ngoài việc tìm hiểu quy trình kỹ thuật làm ra các sản
phẩm, khách được thâm nhập vào cuộc sống cộng đồng ở nông thôn, lựa
chọn, mua các mặt hàng thủ công giá cả vừa phải, thưởng ngoạn cảnh quan
với vẻ đẹp đặc trưng của làng quê Bắc Bộ và nhiều sinh hoạt dân gian phong
phú, sôi động.
1
Website: Email : Tel : 0918.775.368
I. NghÒ thªu tay
1.1:lØch sö nghÒ thªu
Ở Việt Nam, nghề thêu là một ngành nghề thủ công truyền thống đã có
tự lâu đời. Lịch sử của ngành nghề truyền thống này vốn gắn liền với lịch sử
tâm linh của người phụ nữ Việt Nam trong quá khứ. Ngay từ thế kỷ thứ I, bên
cạnh lá cờ thêu “Đền nợ nước trả thù nhà” của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng,

1.2: TÝnh thiªng liªng cña nghÒ thªu.
Nghề thủ công nào cũng gắn liền với những kiến thức huyền bí được
truyền qua các thế hệ và bắt nguồn từ những khởi phát ban đầu. Công việc
của người thợ thủ công có tính chất thiêng liêng vì nó mô phỏng việc làm của
thượng đế, và bổ sung cho sáng tạo của Người.
Thật vậy, theo huyền thoại của dân tộc Việt Nam chúng ta dạy rằng sáng
tạo đấng tối cao chưa phải hoàn tất, và khi tạo ra trái đất, Người còn để lại
những việc làm chưa xong, để cho con người làm nốt hoặc thay đổi nhằm đưa
thiên nhiên tới chỗ hoàn thiện toàn mỹ. Hoạt động của người thợ thủ công khi
làm việc được coi như "lặp lại" bí quyết của sáng tạo. Hoạt động này vận
dụng tập trung một sức mạnh huyền bí, mà muốn tiếp cận sức mạnh đó bắt
buộc phải tuân theo những nghi thức đặc biệt.
Vì vậy, người thợ thủ công truyền thống vừa làm vừa ngân nga những
bài ca nghi lễ, hay những câu kinh có nhịp điệu và điệu bộ cử chỉ của họ cũng
được coi như một thứ ngôn ngữ. Thật vậy, cũng theo cách tượng trưng riêng,
mỗi nghề phải sử dụng một điệu bộ miêu tả sự huyền bí của công việc sáng
tạo ban đầu gắn liền với sức mạnh lời nói linh thiêng, như đã trình bày ở trên
3
Website: Email : Tel : 0918.775.368
người ta thường nói: "Thợ thêu thêu lời nói, thợ rèn rèn lời nói, thợ dệt dệt lời
nói còn thợ giầy vuốt tấm da là vuốt cho lời nói trơn tru".
Ta hãy nhìn người thợ thêu thêu thành những tác phẩm của đời sống
thiên nhiên, mà nghề nghiệp gắn liền với biểu tượng coi lời nói sáng tạo là
một sức mạnh tỏa ra trong thời gian và không gian.
Người thợ thêu làm nghề của đẳng cấp mình, nắm được bí mật của
những kỹ thuật cơ bản nhất và áp dụng vào những chi tiết có ý nghĩa riêng.
Trước khi bắt tay vào khung thêu, người thợ phải sờ và nhìn lại từng mũi kim
trên tác phẩm và nói lên những lời, hay đọc bài kinh liên quan đến sức sống
mà tượng trưng cho tác phẩm. Đôi tay nâng lên hạ xuống đưa những mũi kim
là lặp lại nguyên thủy của lời nói sáng tạo, gắn liền với tính nhị nguyên của

hiện huyền bí của sự sáng tạo vĩnh cửu.
NHỊP ĐIỆU ĐÔI BÀN TAY
Người thợ thêu thông qua cơ thể của mình liên lạc được với vũ trụ, tiếp
xúc được với các năng lượng, các sức mạnh và dòng chảy trong vũ trụ.
Ngồi thêu không phải là rời bỏ các giác quan của mình, mà ngược lại
đang sử dụng các giác quan ấy một cách tinh tế, tiếp xúc được với các yếu tố
trong trời đất, với vật chất.
Người thợ đang thêu là một con người xác thịt bình thường nhưng mang
tính chất thụ động thường ngày cũng không ở trong một trạng thái căng thẳng
của một người đang cố sức giành lấy kỷ lục thể thao, mà là cầu nối giữa bên
trong và bên ngoài. Con người đang thêu như đang chịu lễ ban thánh thể,
chẳng đọ sức với bản thân, mà cũng chẳng đua tài với ai, vì thế giới thợ thêu
cần phải có sự hòa điệu, hòa âm mới thêu được. trong khi thêu, người thợ
khám phá ra được không gian với một niềm hưng phấn mạnh mẽ chẳng cách
xa mấy với sự hưng phấn của tâm hồn.
Tinh túy của động tác thêu là "Quý hồ tinh bất quý hồ đa" là chất lượng
chứ không phải là số lượng là ở chỗ thực tại mình là gì, chứ không phải là
mình có được cái gì.
5
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Con đường để đạt tới sự điêu luyện là sự lặp đi lặp lại lâu dài và rất tốn
công phu của mỗi động tác từ chỗ bình thường trở thành quý hiếm rồi rồi hóa
ra một động tác thêu.
Mong muốn được thành đạt trong nghệ thuật thêu luôn làm thôi thúc và
tạo sự hóa thân của người thợ thêu khiến mọi động tác của giới thực vật và
động vật đều được cô đọng, được tập trung vào con người mình. Người thợ
thêu là cái cây, bàn tay là rễ chuyển động, là con cá, con chim, một con đại
bàng trên trái đất, một con chuồn chuồn bay la đà, một chiếc lá chở đầy hoa
trôi theo dòng sông...v.v...
Sống hài hòa giữa đất trời, giữa vật chất và phi vật chất, giữa thấp với

1.4: Lµng Th¾ng Lîi
làng cổ của huyện Thường Tín, trước đây đời sống kinh tế của người dân
xã Thắng Lợi chỉ dựa vào sản xuất nông nghiệp. Khi nền kinh tế thị trường
phát triển, người dân trong xã đã phát huy lợi thế nghề thêu truyền thống của
cha ông để lại, đưa sản phẩm thêu của xã vươn tới những thị trường xuất khẩu
tiềm năn. Nhờ đógiá trị sản xuất tiểu thủ công nghiệp của xã tăng lên.
Theo các cụ cao niên kể lại thì nghề thêu ở đây đã có hàng trăm năm nay.
Đa số, người dân trong xã đều thành thạo kỹ thuật thêu. Sự khéo léo của đôi
tay người thợ đã tạo nên những tác phẩm đặc sắc như tranh thêu phong cảnh,
tranh chân dung, tranh tứ bình.
Bắt đầu từ năm 1986, nghề thêu chuyển mình theo hướng tích cực. Các
sản phẩm thêu không chỉ tiêu thụ ở thị trường trong nước mà đã vươn ra thị
trường nước ngoài như thị trường Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc và Đài Loan.Có
thể tự hào rằng, những bức tranh phong cảnh quê hương, đất nước, tranh tứ
7
Website: Email : Tel : 0918.775.368
bình…của người thợ nơi đây ngày càng đạt giá trị nghệ thuật cao và được thể
hiện với những nét hài hoà, tinh tế, làm hài lòng khách hàng trong nước và
quốc tế.
1.5:Lµng Xãm BÕn
Làng cổ nằm ven dòng sông Nhuệ, trước đây đời sống kinh tế của nhân
dân thôn Xóm Bến, xã Nguyễn Trãi, huyện Thường Tín chủ yếu hướng vào
sản xuất nông nghiệp. Những năm gần đây, khi nền kinh tế thị trường phát
triển, người dân trong thôn đã phát huy lợi thế nghề thêu truyền thống của cha
ông để lại chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng nhanh giá trị sản xuất tiểu thủ
công nghiệp, đưa sản phẩm thêu vươn tới thị trường xuất khẩu tiềm năng.
Không có lịch sử lâu đời như thêu Quất Động, Thắng Lợi, Dũng Tiến...
nghề thêu ở thôn Xóm Bến được du nhập vào khoảng gần 100 năm nay.
Trước năm 1986, đa số người dân trong thôn đều thành thạo kỹ thuật thêu và
có không ít những tay kim tài hoa với những tác phẩm đặc sắc, thổi hồn vào

II. Làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ
Xã Chuyên Mỹ, Phú Xuyên cách Hà Nội khoảng 46km có một làng tên
là Ngọ Hạ, còn gọi là Chuôn Ngọ, nơi có nghề khảm trai nổi tiếng từ lâu đời.
Theo truyền thuyết nghề khảm ở Chuyên Mỹ do Trương Công Thành một vị
tướng dưới thời Lý, truyền dạy cho dân. Nhớ tới công đức của ông, dân
Chuyên Mỹ tôn ông là tổ nghề khảm.
Từ những vỏ trai, vỏ ốc tưởng như vô dụng những người thợ khảm
Chuyên Mỹ với bàn tay tài hoa, khéo léo có thể tạo ra bất kỳ họa tiết nào dù
tinh vi phức tạp đến đâu. Trước đây, người thợ Chuyên Mỹ chủ yếu làm
hoành phi, câu đối và trang trí một số đồ gỗ sang trọng như sập gụ tủ chè.
Ngày nay theo nhu cầu của thị trường, các sản phẩm Chuyên Mỹ đa dạng với
9
Website: Email : Tel : 0918.775.368
chất lượng cao thoả mãn nhu cầu của thị trường trong nước cũng như quốc tế.
Du khách đến đây ngày một đông để chiêm ngưỡng những sản phẩm độc đáo.
III. Làng khảm trai Chuôn Ngọ
Làng nghề thủ công Chuôn Ngọ nằm ở phía Bắc tỉnh Hà Tây. Ðây là cái
nôi của một môn nghệ thuật tinh hoa của Việt nam: nghề khảm trai.
Sự tinh tế và lòng say mê nghề đã trở thành nguồn cảm hứng vô tận của
người dân nơi đây và được truyền từ đời này qua đời khác. Ông Trương Công
Thành chính là ông tổ của nghề này.
Dưới triều Lý, ông là một người có văn võ song toàn và từng tham gia
vào độị quân của Lý Thường Kiệt đánh đuổi quân xâm lược và nhiều lần
được phong thưởng. Sau khi dời quân đội, ông đã dành cả phần đời còn lại để
nghiên cứu, tìm hiểu và học nghề khảm trai. Gia tài mà Trương Công Thành
để lại và còn tồn tại đến ngày nay đó là nghề khảm trai ở làng Chuôn Ngọ.
Sản phẩm của ba nghệ nhân của làng Chuôn Ngọ đã được trao huy
chương vàng. Họ là những nghệ nhân có đôi bàn tay khéo léo, con mắt mỹ
thuật tinh tế và bộ óc đầy sáng tạo. Họ là hiện thân của câu nói: "Những nghệ
nhân khảm trai dường như nhập hồn mình vào trong mỗi tác phẩm".

lẽ lưu giữ một nghề truyền thống có một không hai của dân tộc – nghề nặn tò
he. Đã có một thời gian dài nghề nặn tò he tưởng như đã bị mai một. Nhưng
11
Website: Email : Tel : 0918.775.368
trong những tháng năm thăng trầm, khó khăn đó, người dân Xuân La vẫn âm
thầm lặng lẽ “thổi hồn” vào những con giống tò he, để lưu giữ và phục hồi
một nét văn hóa đặc sắc của dân tộc.
Nghề nặn Tò he xuất hiện và tồn tại lâu đến độ, cái tên Tò he cho đến
nay không ai trong làng có thể giải thích hết được đầy đủ ý nghĩa của nó. Chỉ
biết rằng chữ ấy, đơn giản là Tò he, đơn giản như chính những sản phẩm của
nghề được làm ra bởi đôi bàn tay tài hoa của những người trong làng. Đó là
những con giống, con vật gần gũi, gắn bó với người dân: 12 con Giáp: chó,
mèo, lợn, gà,.. các loài hoa: hoa hồng, hoa cúc, hướng dương… cho đến
những hình mẫu là sản phẩm của trí tưởng tượng dân gian: Long, Ly, Quy,
Phượng…
Những con giống đơn giản đó được tạo, tác qua một quá trình phức tạp,
kết hợp nhiều công đoạn cùng với bàn tay tài hoa và khối óc sáng tạo của
người thợ. Tò he được làm từ bột gạo nếp. Bột phải được nghiền từ thứ gạo
nếp dẻo mà trắng, tròn mà thơm. Gạo được nhặt sạch sạn, thóc… sau đó đem
nghiền mịn đến độ vê trên tay mà tay không có cảm giác. Thứ bột ấy sau đó
được cho vào nồi luộc chín. Luộc bột cũng đòi hỏi kĩ thuật và kinh nghiệm.
Phải “canh” thời gian, sức lửa cho bột vừa chín tới. Nếu bột chín quá thì
thành ra ướt, nhão. Sống quá thì khô, nặn sẽ nứt. Bột sau khi luộc chín sẽ
được trộn đều với phẩm màu. Mầu được chế từ thực vật nhằm tránh độc hại
cho trẻ những khi chúng đem ăn.
Qua những con giống rất đỗi bình dị được làm ra từ nguyên liệu cũng
bình dị, nhưng nó lưu giữ trong bản thân những giá trị văn hoá vật chất và
tinh thần truyền thống đặc sắc.
Nặn tò he là cả một nghệ thuật. Nghệ thuật tò he có tác dụng giáo dục
trẻ em sâu sắc, hướng thiện con người, hướng con người tìm về với những