Đến chiêm ngưỡng và khám phá cao
nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang)
.
Thâm trầm, tráng lệ như gợi nhớ về
một thời hoàng kim, phố cổ Đồng Văn,
Hà Giang nằm im lìm trong sương
sớm của vùng cao nguyên đá đầy
cuốn hút nơi miền biên ải, địa đầu Tổ
quốc.

Ngược lên cổng trời Quản Bạ, theo con đường Yên Minh - Mậu Duệ, qua đèo Cán
Tỷ hiểm trở, đi trên những cánh rừng thông đại ngàn, những con dốc quanh co,
uốn lượn như những dải lụa lên cao nguyên đá, đến phố cổ Đồng Văn - Hà Giang
du khách sẽ được khám phá những bất ngờ

Phố cổ trên cao nguyên đá

Phố cổ Đồng Văn hình thành và được xây dựng vào đầu thế kỷ 20. Thời
gian đầu khi mới hình thành, cư dân ở khu phố này chủ yếu là người Tày
và người Hoa. Đến thập niên 40, 50 có thêm người Kinh, người Dao,
Nùng chuyển đến cư ngụ.

Khu phố cổ gồm khu chợ và hai xóm Quyết Tiến, Đồng Tâm với khoảng
40 hộ dân và 18 ngôi nhà cổ được xây dựng cách đây ngót 100 năm. Nếu
so sánh với phố cổ Hội An, Hà Nội, làng cổ Đường Lâm thì phố cổ Đồng
Văn không phải là cổ nhất, về quy mô cũng không lớn nhưng có những
sắc thái riêng biệt, độc đáo của cư dân vùng cao nguyên đá biên cương
Tổ quốc duy nhất ở Việt Nam. Các công trình kiến trúc độc đáo này được
tạo nên từ những phiến đá tạc, đẽo công phu.

Đối diện khu chợ là dãy nhà dân san sát, nối tiếp nhau hợp thành một

nguyên như một nét chấm phá đầy ấn tượng. Công trình chợ Đồng Văn
với kết cấu hình chữ U tráng lệ, thâm trầm lối kiến trúc trên đá được xây
dựng trong khoảng thời gian từ 1925 - 1928.

Cổ và đẹp nhất ở phố cổ Đồng Văn hiện nay là nhà của bà Tân đang cư
trú ở thôn Quyết Tiến (xã Đồng Văn). Chính dòng họ Lương người Tày,
đứng đầu là thổ ty Lương Trung Nhân nức tiếng một thời đã đứng ra thuê
thợ từ Tứ Xuyên (Trung Quốc) về thiết kế ngôi nhà này năm 1890. Dù bị
xuống cấp rất nhiều ở phần tường hậu, nhưng vẻ mềm mại, cổ kính của
nó thì vẫn còn nguyên.

Đèn lồng phố cổ

Từ khi UBND huyện Đồng Văn có văn bản quyết định tổ chức đêm phố cổ
Đồng Văn hằng tháng và cấp cho chủ mỗi ngôi nhà cổ vài chiếc đèn lồng
đỏ treo để thắp trước nhà, ngôi nhà của thổ ty Lương Trung Nhân (bà Tân
đang sử dụng) lại có thêm một vẻ đẹp mới.

Cách biệt thự trình đất và nhà gồm nhiều viên đá tảng của Lương Trung
Nhân không xa là biệt phủ của thổ ty người Tày Nguyễn Đình Cương
(1865-1928) và dòng họ Nguyễn. Ông đã sang tận Tứ Xuyên mời một
đoàn thợ về xây một tòa nhà lớn vào năm 1920.

Sau này, dinh thự ấy cũng được con trai thổ ty tên là Nguyễn Chánh Quay
sử dụng, rồi về sau bán cho Nhà nước vào năm 1958. Tiếp đó, toà biệt
thự cổ trở thành Trường cấp 1 xã Đồng Văn (1960-1978), rồi làm trụ sở
UBND xã (1979-1984).

Ngôi nhà xây năm 1925, do một chức sắc địa phương là Tạ Hổ Thần cai
quản trong nhiều thập kỷ, hiện nay bà Phạm Thị Thư đang sử dụng và còn