PHẦN I:
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HẠCH TOÁN LƯU CHUYỂN HÀNG HOÁ
TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI
I. NỘI DUNG VÀ NHIỆM VỤ CỦA KẾ TOÁN LƯU CHUYỂN HÀNG HOÁ
1. Khái niệm lưu chuyển hàng hoá.
Lưu chuyển hàng hoá trong doanh nghiệp thương mại là tổng hợp các hoạt
động mua bán dự trữ hàng hoá. Hay nói cách khác, lưu chuyển hàng hoá là quá
trình đưa hàng hoá từ lĩnh vực sản xuất sang lĩnh vực tiêu dùng thông qua quan hệ
trao đổi hàng tiền.

2. Phân loại lưu chuyển hàng hoá.
2.1. Phân loại dựa vào nguời bán.
Lưu chuyển hàng hoá ban đầu: Là quá trình lưu chuyển trong đó người bán
chính là người sản xuất ra hàng hoá.
Lưu chuyển hàng hoá trung gian: Là quá trình lưu chuyển trong đó người bán
không phải là người sản xuất ra hàng hoá, mà là các doanh nghiệp thương mại lưu
chuyển hàng hoá trung gian biểu hiện hàng hoá mua đi bán lại lượng hàng hoá bị
tính trùng.
2.2. Phân loại dựa vào người mua
Lưu chuyển hàng hoá bán buôn: Là quá trình lưu chuyển hàng hoá trong đó
việc mua hàng nhằm mục đích để bán lại hoặc sản xuất, kết thúc quá trình này hàng

hoá vẩn còn nằm trong lĩnh vực lưu thông. Trong lưu chuyển hàng hoá bán buôn
thường số lượng lớn và việc mua bán hàng được thực hiện qua hợp đồng kinh tế.
Lưu chuyển hàng hoá bán lẽ: Là quá trình lưu chuyển hàng hoá trong đó mua
hàng nhằm mục đích cho việc tiêu dùng, kết thúc quá trình này hàng hoá đi vào lĩnh
vực tiêu dùng. Trong lưu chuyển hàng hoá bán lẽ thì khối lượng bán thường ít số
lần bán nhiều.
2.3. Phân loại hàng hoá dựa vào phạm vi lưu thông.

hoá, đảm bảo cho việc ghi sổ kế toán, tính toán các chỉ tiêu mua vào dự trữ và bán
ra.
Tổ chức xây dựng các danh mục hàng hoá theo yêu cầu quản lý, đảm bảo tính
thống nhất giữa các bộ phận kế toán, kinh doanh, kế hoạch, kho hàng
Thường xuyên kiểm tra việc thực hiện các hợp đồng mua bán, thanh toán tiền
hàng, kiểm tra việc chấp hành các nguyên tắc kế toán, chế độ về kế toán mua hàng.
Tổ chức thiết kế các mẩu sổ kế toán chi tiết để ghi chép nghiệp vụ mua bán và
dự trữ hàng hoá.

Tổ chức việc lập và phân tích báo cáo về nghiệp vụ kinh doanh hàng hoá nhằm
cung cấp các thông tinh cần thiết cho quản trị doanh nghiệp.
II. CÁC PHƯƠNG PHÁP HẠCH TOÁN HÀNG TỒN KHO VÀ TÍNH GIÁ
1. Các phương pháp hạch toán hàng tồn kho.
1.1. Phương pháp kê khai thường xuyên.
Phương pháp này theo giõi một cách thường xuyên, liên tục tình hình nhập
xuất tồn kho hàng hoá trong kỳ về mặt hạch toán. Trong phương pháp này người ta
sử dụng các tài khoản hàng tồn kho trong kỳ. Phương pháp này thường được áp
dụng trong nhưng doanh nghiệp kinh doanh ít mặt hàng và có giá trị tương đối lớn.
1.2. Phương pháp kiểm kê định kỳ.
Phương pháp này không theo giõi một cách thường xuyên liên tục tình hình
nhập xuất tồn kho vật tư hàng hoá giá trị vật tư hàng hoá mua vào và nhập kho
trong kỳ được kế toán theo dõi trên tài khoản “ mua hàng ” đến cuối kỳ trên cơ sở
kiểm kê số liệu vật tư số liệu tồn kho dựa vào mối quan hệ cân đối người ta tính ra
số lượng vật tư hàng hoá xuất kho trong kỳ. Phương pháp này thường được áp dụng
ở các đơn vị kinh doanh nhiều mặt hàng với giá trị tương đối thấp.
2. Tính giá hàng hoá.
2.1. Tính giá hàng hoá mua vào.
Theo nguyên tắc giá phí lịch sử, giá vốn của hàng hoá là giá thực tế của hàng
hoá mua vào bao gồm toàn bộ chi phí liên quan đến hàng hoá mua, giá thực tế của
hàng hoá mua vào được xác định tuỳ theo nguồn thu nhập.

Khi tính giá mua của hàng xuất kho sẽ căn cứ vào đơn giá mua của hàng nhập kho
gần lần xuất nhất. như vậy giá mua của hàng xuất kho là giá mua của hàng hoá mua
vào nhập kho sau.
+ Phương pháp thực tế đích danh.
Phương pháp này dựa trên cơ sở xuất kho hàng hoá thuộc lô nào thì lấy đúng
đơn giá của lô đó để tính giá mua của hàng xuất kho.
2.2.2. Phân bổ chi phí mua hàng cho hàng bán ra.
Chi phí mua hàng vừa liên quan đến hàng còn lại, vừa liên quan đến hàng đã
bán trong kỳ: Vì vậy, vào cuối kỳ hạch toán, kế toán cần phải tính toán phân bổ chi
phí mua hàng cho hàng còn lại và hàng bán ra trong kỳ theo tiêu thức phân bố thích
hợp để xác định chính xác kết quả tài chính cuối kỳ.

III. TỔ CHỨC HẠCH TOÁN LƯU CHUYỂN HÀNG HOÁ TRONG DOANH
NGHIỆP TƯƠNG MẠI

1. Hạch toán nghiệp vụ mua hàng.
1.1. Đặc điểm nghiệp vụ mua hàng.
Hàng mua là những sản phẩm, hàng hoá hưu hình mà doanh nghiệp mua về
nhằm mục đích để bán ra, thực hiện nghiệp vụ này, vốn của doanh nghiệp thương
Chi phí mua hàng Chi phí mua hàng
phân bổ hàng + phát sinh
Chi phí mua hàng tồn đầu kỳ trong kỳ Tiêu th
ức phân bổ
phân bổ cho hàng = * cho hàng bán ra
bán ra trong kỳ ∑Tiêu thức phân bổ cho hàng bán ra trong kỳ
và hàng tồn cuối kỳ

mại chuyển từ hình thái tiền tệ sang hình thái vật chất là hàng hoá. Trong thực tế
hàng hoá được coi là hàng mua của doanh nghiệp phải đảm bảo các điều kiện sau :
Phải thông qua mua bán và thanh toán tiền cho bên bán theo một phương thức

1.3. Hạch toán nghiệp vụ mua hàng.
1.3.1. Hạch toán nghiệp vụ mua hàng theo phương pháp kê khai thường
xuyên.
a> Tài khoản sử dụng.
Để hạch toán nghiệp vụ mua hàng theo phưong pháp kê khai thường xuyên kế
toán sử dụng tài khoản .151;156;133 và 331
TK 151 “ hàng hoá đang đi đường “ TK này phản ánh giá trị vật tư, hàng hoá
thuộc quyền sở hửu của doanh nghiệp nhưng cuối tháng hàng chưa về nhập kho.
TK 156 “ hàng hoá “ TK này phản ánh giá trị hiện có và tình hình biến động
của hàng hoá trong kho của doanh nghiệp.
TK 156 có hai loại: TK 1561 “ giá mua hàng hoá “
TK 1562 “ chi phí mua hàng “.

TK 133 “ thuế GTGT được khấu trừ “ TK này dùng để phản ánh số thuế
GTGT đầu vào được khấu trừ, đã khấu trừ và còn được khấu trừ. TK này được sử
dụng ở các doanh nghiệp nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ.
TK này có hai TK cấp 2: TK 1331 “ thuế GTGT được khấu trừ của hàng hoá “
TK 1332 “ thuế GTGT được khấu trừ của TSCĐ “
TK 331 “ phải trả người bán “ TK này phản ánh tình hình thanh toán về các
khoản nợ phải trả của doanh nghiệp cho người bán hàng hoá, người cung cấp lao
vụ, dịch vụ, người nhận khâu xây dựng cơ bản.
b> Hạch toán nghiệp vụ mua hàng.
Hạch toán hàng hoá mua hàng:
+ Trường hợp hàng mua và hoá đơn cùng về, căn cứ vào hoá đơn doanh nghiệp làm
thủ tục kiểm nghiệm hàng hoá, kế toán ghi.
Nợ TK 156 ( 1561 ) giá mua hàng hoá.
Nợ TK 133 thuế GTGT được khấu trừ.
Có TK 111, 112, 331 tổng giá thanh toán.
Đồng thời phản ánh chi phí vận chuyển bốc sếp…hàng mua.
Nợ TK 156 ( 1562 ) chi phí mua hàng.

Nợ TK 632 “giá vốn hàng bán”
Có TK 151 hàng mua đang đi đường
 Hạch toán hàng nhận từ gia công.
Khi hàng hoá mua về không đủ điều kiện về quy cách chất lượng…để phục vụ
cho việc bán ra, doanh nghiệp tiến hành đem hàng hoá đi gia công. Sau quá trình
gia công, giá trị hàng hoá tăng thêm một lượng bằng toàn bộ chi phí của quá trình
gia công.
Khi xuất kho hàng hoá đưa đi gia công kế toán ghi.
Nợ TK 154
Có TK 156 ( 1561 )
Các chi phí liên quan đến quá trình gia công.
Nợ TK 154
Nợ TK 133
Có TK 111, 112, 331
Khi gia công xong, nhập lại kho hàng hoá kế toán ghi.
Nợ TK 156 ( 1561 )
Có TK 154

 Hạch toán mua hàng có phát sinh thừa thiếu.
Trường hợp nhập hàng mua thừa thiếu so với hoá đơn, kế toán cần lập biên
bản và căn cứ vào tính chất thừa thiếu xác định nguyên nhân cụ thể.
Nợ TK 642 “ thiếu trong định mức”
Nợ TK 138 ( 1381 ) giá trị hàng thiếu chờ xử lý
Nợ 138 ( 1388 ) hàng thiếu bắt bồi thường
Có 331 phải trả nhà cung cấp
Đối với hàng thiếu chờ xử lý, khi có quyết định kế toán ghi sổ.
Nếu xử lý bắt bồi thường ghi.
Nợ TK 1388 “hàng thiếu bắt bồi thường”
Có TK 1381 tài sản thiếu chờ xử lý.
Nếu chưa tìm ra nguyên nhân ghi.

TK 6111 mua nguyên vật liệu.
TK 6112 mua hàng hoá.
TK151, 156, 157 các tài khoản này chỉ dùng để phản ánh trị giá hàng tồn đầu
kỳ và hàng tồn cuối kỳ.

b> Hạch toán một số trường hợp chủ yếu.
Đầu kỳ hạch toán, kế toán kết chuyển giá trị hàng tồn đầu kỳ.
Nợ TK 611 (6112)
Có TK 151, 156, 157
Đồng thời kết chuyển chi phí mua của hàng tồn đầu kỳ.
Nợ TK 611 (6112)
Có TK 156 (1562)
Trong kỳ hạch toán, kế toán căn cứ vào các chứng từ liên quan đến hàng mua,
kế toán ghi.
Nợ TK 611 (6112) giá mua hàng hoá.
Nợ TK 133 thuế GTGT được khấu trừ.
Có TK 111, 331 tổng giá thanh toán.
Đồng thời phản ánh chi phí mua.
Nợ TK 611 (6112)
Có TK 111, 112
Các khoản chiết khấu hàng mua kế toán ghi.
Nợ TK 111, 112, 331
Có TK 611 (6112)

2. Hạch toán nghiệp vụ bán hàng.
2.1. Đặc điểm nghiệp vụ bán hàng.
Bán hàng là khâu cuối cùng của sản xuất kinh doanh, thông qua bán hàng giá
trị và giá trị sử dụng của hàng hoá được thực hiện, doanh nghiệp thu hồi được vốn

bỏ ra. Đẩy mạnh tốc độ bán hàng sẽ góp phần tăng lên tốc độ luân chuyển vốn nói

b> TK 152 “doanh thu bán hàng nội bộ” tài khoản này phản ánh doanh thu của
số sản phẩm hàng hoá dịch vụ tiêu thụ trong nội bộ.
c> TK 157 “ hàng gửi khi bán” tài khoản này phản ánh giá trị hàng hoá sản
phẩm của doanh nghiệp đã gửi cho khách hàng, hàng hoá nhờ bán đại lý, ký
gửi…nhưng chưa được xác định tiêu thụ.
d> TK 632 “giá vốn hàng bán” tài khoản này dùng để phản ánh giá vốn của
hàng hoá thành phẩm lao vụ dịch vụ đã xuất bán trong kỳ.
e> TK 3331 “thuế GTGT phải nộp” tài khoản này phản ánh số thuế GTGT đầu
ra, số thuế GTGT phải nộp, đã nộp và còn phải nộp vào ngân sách nhà nước.
TK 3331 có 2 tài khoản cấp ba:
TK 33311 “ thuế GTGT đầu ra”
TK 33312 “ thuế GTGT hàng nhập khẩu”
f> TK 131 “phải thu của khách hàng” tài khoản này phản ánh số tiền phải thu
của khách hàng về số hàng hoá đã cung cấp nhưng chưa thu tiền, đồng thời phản
ánh số tiền tạm ứng của khách hàng nhưng doanh nghiệp chưa giao hàng hoá.

2.3.2. Hạch toán một số nghiệp vụ bán hàng.
a>Hạch toán nghiệp vụ bán buôn hàng hoá.
 Hạch toán bán hàng qua kho.
nếu bán hàng theo hình thức giao hàng trực tiếp.
khi xuất hàng giao cho bên mua, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng và thanh
toán tiền mua hàng hoặc chấp nhận nợ, kế toán ghi.
Nợ TK 111, 112, 131 tổng giá thanh toán.
Có TK 511 doanh thu bán hàng.
Có TK 3331 thuế GTGT phải nộp.
đồng thời phản ánh trị giá hàng mua của hàng xuất kho.
Nợ TK 632 “ giá vốn hàng hoá”
Có TK 156 (1561) hàng hoá.
Nếu bán theo hình thức chuyển hàng.
Khi xuất kho hàng hoá chuyển đến cho bên mua, kế toán ghi.

Căn cứ vào hoá đơn của doanh nghiệp lập, kế toán ghi.
Nợ TK 131 “phải thu của khách hàng”
Có TK 511 doanh thu bán hàng.

Có TK 3331 thuế GTGT phải nộp.
Đồng thời kế toán phản ánh giá mua hàng bán, kế toán ghi.
Nợ TK 632 “giá vốn hàng bán”
Có TK 156 (1561) giá mua hàng hoá.
 Hạch toán bán hàng có phát sinh thừa thiếu ( trong trường hợp gửi hàng đi
bán )
Trường hợp thiếu hàng: Số hàng thực nhập nhỏ hơn số hàng ghi trên hoá đơn.
Doanh nghiệp hạch toán doanh thu và giá mua hàng thực nhập.
Nợ TK 111, 112, 131 tổng tiền thanh toán hàng thực giao.
Có TK 511 doanh thu bán hàng.
Có TK 3331 thuế GTGT đầu ra hàng thực giao.
Đồng thời phản ánh giá mua của hàng thực giao.
Nợ TK 632 “giá vốn hàng bán”
Có TK 157 hàng gửi khi bán.
Đối với số hàng thiếu, tuỳ trường hợp mà kế toán ghi sổ.
Nợ TK 641 “giá trị hàng thiếu trong định mức”
Nợ TK 138 (1388) bắt bồi thường.
Nợ TK 138 (1381) hàng thiếu chưa xác định nguyên nhân.
Có TK 157 giá thực tế hàng thiếu.
Khi xử lý số hàng thiếu, tuỳ kết quả xử lý mà kế toán ghi sổ.
Nếu do doanh nghiệp xuất thiếu, kế toán điều chỉnh lại sổ sách.
Nợ TK 1561 “ giá mua hàng hoá”
Có TK 1381 tài sản thiếu thừa chờ xử lý.

Nếu xử lý bắt bồi thường .
Nợ TK 1388 “hàng thiếu bắt bồi thường”.

Có TK 531 hàng bán bị trả lại.
Các chi phí liên quan đến hàng bán bị trả lại (nếu có) kế toán ghi.
Nợ TK 641
Có TK 111, 112, 334, 141…
b>Hạch toán nghiệp vụ bán lẻ hàng hoá.
 Trường hợp bán lẻ trực tiếp.
Căn cứ vào báo cáo bán hàng và giấy nộp tiền của nhân viên bán hàng, kế toán
ghi.
Nợ TK 111, 112, 131 tổng giá thanh toán.
Có TK 511 doanh thu bán hàng.
Có TK 3331 thuế GTGT phải nộp.
Đồng thời phản ánh giá vốn kế toán ghi.
Nợ TK 632 “giá vốn hàng bán”
Có TK 156 giá mua hàng bán.

Trường hợp có phát sinh thừa thiếu hàng hoá thì hạch toán số tiền thừa thiếu
trên vào TK 1381 và TK 3381.
 Trường hợp bán hàng trả góp.
Kế toán xác định doanh thu bán hàng.
Kế toán xác định doanh thu bán hàng là giá bán trả một lần chưa có thuế
GTGT, kế toán ghi.
Nợ TK 111,112 số tiền khách hàng trả trước.
Nợ TK 131 số tiền khách hàng còn nợ.
Có TK 511 doanh thu bán hàng.
Có TK 3331 thuế GTGT phải nộp.
Có TK 711 lãi bán hàng trả chậm.

Nguồn vốn của hàng tiêu thụ.
Nợ TK 632 “giá vốn hàng hoá”
Có TK 156 hàng hoá.

3.2. Hạch toán chi tiết hàng tồn kho.
3.2.1. Phương pháp thẻ song song.

Nguyên tắc hạch toán: ở kho chi phí ghi chép về số lượng còn, phòng kế toán
ghi chép về số lượng và giá trị từng loại hàng hoá.
Trình tự ghi chép:
Ở phòng kế toán: Phòng kế toán mở thẻ chi tiết hàng tồn cho từng mặt hàng
và từng địa điểm để hàng. Để phản ánh ghi chép số hiện có và tình hình biến động
của từng mặt hàng trên cơ sở các chứng từ nhập - xuất.
Ở kho hàng, quầy hàng: Mở thẻ kho, thẻ hàng từng mặt hàng để ghi chép
nghiệp vụ và phản ánh số hiện có và tình hình biến động của số hàng hoá ở từng
kho hàng, quầy hàng, trên cơ sở chứng từ nhập - xuất hàng. Cuối tháng đối chiếu số
liệu, kế toán chi tiết với số liệu hạch toán nghiệp vụ hàng hoá tồn kho phù hợp. Sau
đó kế toán lập bảng kế toán chi tiết số phát sinh TK 156 để đối chiếu với số liệu của
kế toán tổng hợp TK 1561.
Sơ đồ hạch toán chi tiết hàng tồn kho theo phương pháp thẻ song
song.

Ghi chú: Ghi hàng ngày
Quan hệ đối chiếu
Ghi cuối tháng

3.2.2. Phương pháp sổ số dư.
Phiếu nhập kho
Phiếu xuất kho
Thẻ hoặc số chi tiết
hàng hoá

Bảng tổng hợp
nh

Trích đoạn ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA ĐƠN VỊ TÌNH HÌNH HẠCH TOÁN NGHIỆP VỤ HÀNG HOÁ TỒN KHO TẠI CÔNG

---