Hình 60
-Hiện nay, độ chênh lệch giữa điểm cận nhật P và điểm đơng chí υ là 11o8’.
nằm giữa đông
chí ν và xuân phân γ

Năm 6500 điểm cận
nhật P
trùng điểm
xuân phân γ

H,
γ
Ω
νP
γν
H
Ω
A
P
A
H
ν
Pγ
Mùa xuân
180
o
Ω
Đ
ườn
g

p

C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o

r
a
c
k
.
c
o
m

a) Ở địa cực bắc: φ = 90o, vòng nhật động song song xích đạo, do xích đạo trùng với
đường chân trời nên vòng nhật động của Mặt trời song song với đường chân trời. Từ xuân
phân (21/III) đến thu phân (23/IX) Mặt trời có xích vĩ dương (δ>0). Thỏa mãn điều kiện
không lặn: δ > 90o - 90o. Do đó suốt 6 tháng này là ban ngày. Hay ở địa cực ngày dài 6
tháng. Độ cao cực đại của Mặt trời vào ngày Hạ chí (23/VI) là h = δ = 23o27’. Ngày xuân
phân, thu phân Mặt trời ở ngay trên chân trời h = δ = 0o nên không lặn, không mọc, ngày
đêm không phân biệt. Nửa n
ăm còn lại là đêm (δ< 0) (từ thu phân đến xuân phân). Hình 62


trời chỉ tiếp xúc với đường chân trời, không lặn hẳn hoặc mọc hẳn, ban đêm vẫn có ánh
sáng Mặt trời. Còn những ngày gần đó (trước và sau hạ chí) xích vĩ Mặt trời chưa biến đổi
bao nhiêu nên có đêm trắng. Mặt trời luôn qua kinh tuyến trên ở phía nam thiên đỉnh.
-Ở Nam cự
c khuyên: φ = -66o33’ tương tự, nhưng mùa ngược lại.
d) Từ bắc cực khuyên đến bắc chí tuyến có: Ngày, đêm rõ rệt.
B
P(Z)
Q
Q’
N
δ
=-23
o
27’
δ
=23
o
27’
B
P(Z)
Q
Q’
N
δ
=-23
o
27’
δ
=23

o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w

Hỡnh 64
f) T Bc chớ tuyn n xớch o:
Xớch v Mt tri tha món i

u kin cú
ln ( cú mc nờn cú ngy ờm

y
khong 365 ln trong nm. di ngy,
ờm thay i theo mựa. Mt tri qua kinh
tuyn trờn lỳc nam, lỳc bc thiờn nh.
Nú ỳng thiờn nh (trũn búng) hai l

n
trong nm vo nhng ngy xớch v

Mt tri
bng v a lý ni quan sỏt.

3. Cỏc i khớ hu.
Ta thy nhit lng ỏnh
sỏng thu c mt ni Trỏi
t ph thuc vo xớch v

Mt
tri v v ni quan sỏt:
E = Eocosi. Do vy cựng mt
ngy nhit lng cỏc ni trờn
Trỏi t thu c khỏc nhau,
to nờn nhng i khớ hu
khỏc nhau.

Hỡnh 67
Vớ d : Xột ngy thu phõn = 0o
E = E
o
cos
a cc = 90o E = 0
xớch o = 0o E = Eo
Do vy xớch o núng hn a cc.

Haứn ủụựi
66
o
33
On ủụựi
+
(23
o
27)
-
(-23
o
27)
Haứn ủụựi
-66
o
33
On ủụựi
XCH ẹAẽO
B
Z
P
Q
N
Q

Click to buy NOW!
P
D
F

c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u

đất quanh Mặt trời.
- Với đơn vị cơ bản nhỏ hơn người ta dựa vào sự nhật động của bầu trời tức dựa vào
qui luật tự quay của Trái đất. Trong thiên văn người ta thường qui ước 3 loại ngày khác
nhau:
* Ngày sao: Dựa vào nhật động của sao.
* Ngày Mặt trời thực: Dựa vào sự nhật động của Mặt trời.
* Ngày Mặt trời trung bình: Tính đến cả sự
chuyển động của Trái đất quanh Mặt
trời.
1. Ngày sao.
- Ngày sao có độ dài bằng khoảng thời gian giữa 2 lần liên tiếp xuân phân γ qua kinh
tuyến trên tại nơi quan sát (có kinh độ xác định λ).
- Qui ước: Ngày sao bắt đầu lúc 0h sao, lúc điểm xuân phân γ qua kinh tuyến trên tại
nơi quan sát. Do nhật động góc giờ t của điểm γ tăng dần, đạt một vòng 360
0
(trở lại kinh
tuyến trên) thì một ngày sao (24
h
) đã trôi qua.
- Giờ sao của một nơi có giá trị bằng góc giờ của điểm xuân phân tại nơi đó (s).
1 ngày sao = 24 giờ sao = 24x 60 phút sao
= 24 x 60 x 60 giây sao
(chú ý : có thể viết giờ là h, giây là s)
- Vì γ là điểm tưởng tượng nên không quan sát trực tiếp được trên thiên cầu. Ta xét
gián tiếp qua một ngôi sao S nào đó, từ hình 68 ta có :
Giờ sao s của một nơi có giá
trị bằng cung γQ’.
Mà :γQ’ = γS’=S’Q’

s = α
Hình 68
Z
P
S
Z
t
s
Q’
Z
γ
0
α
s
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c

chu kỳ tự quay của Trái đất. Còn ngày Mặt trời thực dài hơn chu kỳ tự quay của Trái đất.
Giả sử ở vị trí (1) người quan sát ở A thấy Mặt trời qua kinh tuyến trên. Sau đó Trái đất
quay một vòng đến vị trí (2). Lúc này phương thẳng đứng ở A đã trở lại song song với
phương cũ ở vị trí (1), tức hướng đến ngôi sao cũ S, t
ức một ngày sao đã kết thúc. Nhưng
so với Mặt trời nó còn lệch một góc a (gần 1o). Trái đất phải quay thêm một góc a nữa mất
3ph56giây thì điểm A mới hướng tới Mặt trời, tức một ngày Mặt trời thực mới hoàn tất.
Vậy ngày Mặt trời thực dài hơn ngày sao 3ph56giây.
3. Ngày Mặt trời trung bình.
So sánh những ngày Mặt trời thực trong một năm người ta thấy chúng không bằng
nhau. Đó là vì những lý do sau :
-Trái đất chuyển động quanh Mặt trời với vận tốc không đều, nhanh ở cận điểm, chậm
ở viễn điểm. Do đó góc a mà Trái đất phải quay thêm hằng ngày không đều nhau, dẫn đến
ngày Mặt trời thực có độ dài khác nhau.
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e

n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m