CT 2
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Phát sinh là hệ quả của các thay đổi xẩy
ra trong quá trình thực hiện dự án. Thay đổi
được hiểu là thay đổi một quyết định này bằng
một quyết định khác do hậu quả của sự thay
đổi của các yếu tố bên trong hoặc bên ngoài
trong quá trình lập và thực hiện dự án. Các
thay đổi có thể được đưa vào các bộ phận
khác nhau của dự án. Người đưa ra ý tưởng về
các thay đổi có thể là Chủ đầu tư, Đơn vị giám
sát, Nhà tài trợ, Nhà thiết kế hoặc nhà thầu
xây dựng. Chủ đầu tư thường đưa ra thay đổi
nâng cao đặc tính kinh tế - kỹ thuật cuối cùng
của dự án. Nhà thiết kế có thể đưa ra các thay
đổi trong tài liệu thiết kế, dự toán ban đầu, về
quy cách sản phẩm. Nhà thầu trong quá trình
thực hiện dự án có thể đưa ra các thay đổi
trong kế hoạch thỏi gian, các phương pháp và
công nghệ thực hiện công việc, trình tự (về
công nghệ, không gian) xây dựng công trình.
Nguyên nhân đưa ra các thay đổi thông
thường là sự thiếu khả năng nhìn thấy trước
các vấn đề trong quá trình lập dự án. Các vấn
đề đó có thể là các quyết định thiết kế mới, sử
dụng nguyên liệu, công nghệ hiệu quả hơn.
Cũng có thể là sự chậm trễ so với kế hoạch
trong tiến trình thực hiện dự án về thời gian
cũng như về khối lượng công việc do những
tình huống không lường trước.

thiết kế, thay đổi kế hoạch tiến độ, thay đổi điều kiện thi công, thay đổi quy phạm và tiêu
chuẩn kỹ thuật, thay đổi trình tự thi công, thay
đổi số lượng công trình, sửa chữa và bổ sung
điều khoản hợp đồng và văn bản mời thầu,
điều khoản hợp đồng hạng mục công trình mà
tuy không thay đổi nội dung công việc nhưng
có tăng hoặc giảm khối lượng.
Thường gặp các loại chi phí phát sinh sau
đây trong các dự án đầu tư xây dựng.
1. Chi phí phát sinh trong quá trình
định hướng và quy hoạch
Việc định hướng đúng có ý nghĩa rất
quan trọng đối với hiệu quả kinh tế, hiệu quả
xã hội của dự án đầu tư. Định hướng sai
không những dẫn đến đầu tư không có hiệu
quả hoặc hiệu quả kém thậm chí còn dẫn đến
hậu quả khó lường, cản trở đến phát triển kinh
tế, xã hội của một vùng, một khu vực như bố
trí địa điểm xây dựng nhà máy xi măng, nhà
máy đường xá vùng nguyên liệu… làm cho
chi phí sản xuất sản phẩm tăng cao, khi nhà
máy đi vào khai thác sử dụng, càng hoạt động
càng lỗ… Vì vậy cần nhận thấy sai lầm về
định hướng sẽ gây ra phát sinh lãng phí ở
những nội dung cụ thể sau:
CT 2
- Đầu tư không có quy hoạch, không theo

gây ra sơ hở dẫn đến phát sinh trong hoạt
động đầu tư. Ở khâu này cần phân tích đánh
giá xem xét theo các tiêu chí sau:
- Khối lượng từng loại công việc theo
thiết kế kỹ thuật, thiết kế tổ chức thi công.
Đánh giá khối lượng thực tế theo thiết kế,
đánh giá tính hợp lý của khối lượng thiết kế so
với yêu cầu về kỹ thuật, công nghệ… Qua đó
rút ra những nhận xét và lượng hoá những
phát sinh do khâu thiết kế gây ra: Kê khống
khối lượng, thiết kế sai dẫn đến phải phá bỏ
khối lượng đã làm để làm lại theo thiết kế điều
chỉnh hoặc bổ sung, tính toán khối lượng sai
quy phạm, quy chuẩn.
- Sử dụng sai định mức kinh tế kỹ thuật
của Nhà nước ban hành cho từng loại công
trình theo quy phạm và quy chuẩn.
- Áp dụng sai giá cả theo từng loại vật tư
đã được Sở Tài chính vật giá thông báo theo
thực tế tại thời điểm tính toán, nghiệm thu thanh toán.
- Áp dụng sai hoặc do tính toán sai về
khối lượng định mức, giá cả dẫn đến tính toán
sai về các loại chi phí theo định mức.
Nhìn chung phát sinh trong khâu quản lý
chi phí và giá khá lớn. Vì vậy phát sinh có thể
xẩy ra do khâu lập dự toán, quản lý giá và chi
phí trong hoạt động đầu tư XDCB.

án, có thể khi đó người ta chưa đánh giá hết
và lường hết được sự xuất hiện của dự án sẽ ra
sao, nhưng đến khi dự án được đưa vào xây
dựng mới biết được sự không hợp lý của nó.
Bên cạnh các nguyên nhân gây phát sinh
trong quá trình thi công xây dựng dự án trên
ta còn nhận thấy các nguyên nhân khác gây
nên phát sinh chi quá trình thi công trong
chính bản thân của quá trình này:
+ Sai lệch đồ án về vị trí, cao trình, mức
độ, quy mô.
+ Thi công sai công nghệ thiết bị.
+ Thi công không đúng dây chuyền thi
công, biện pháp thi công.
Các nguyên nhân trên chỉ ra rằng:
- Các yếu tố gây ảnh hưởng và tạo chi phí
phát sinh trên diễn ra ngay hiện tại, kiểm tra
kiểm duyệt được vấn đề, quá trình và diễn
biến.
- Sửa chữa được và buộc phải sửa ngay.
- Cập nhật thay thế được.
- Xu thế không gia tăng vì các nguyên
nhân đều gắn liền với lợi ích bản thân đối
tượng trực tiếp hành động (nhà thầu).
- Tỷ lệ thuận với kinh phí, trách nhiệm
nhà thầu (về một mặt nào đó chúng ta đã có
một lực lượng thực hiện công tác kiểm tra
kiểm duyệt và hạn chế do chính nhà thầu vì
nếu các nguyên nhân trên gia tăng đồng nghĩa
với việc họ sẽ thua lỗ) xong cho dù chi phí đó

nên, do đó việc giải quyết và tổ chức quản lý
sẽ hết sức phức tạp và đòi hỏi nhiều cơ quan
ban hành, nhiều tổ chức cá nhân trong xã hội
tham gia. Vấn đề phân tích đánh giá và các
hướng giải quyết các chi phí này có ý nghĩa
vô cùng quan trọng.
6. Chi phí phát sinh trong quá trình
khai thác sử dụng
Chi phí phát sinh trong quá trình khai
thác sử dụng thường là nhỏ và mức độ không
lớn, chỉ bao gồm các chi phí thay thế làm mới,
hoặc biến đổi chi tiết bộ phận công trình trong
quá trình khai thác sử dụng.
+ Chi phí do các bộ phận hay chi tiết
công trình hỏng hóc trong thời gian đầu sẽ là
chi phí do nhà thầu đảm nhận và xử lý.
+ Chi phí làm mới hay bổ sung chi tiết bộ
phận cho phù hợp có xuất hiện nhưng không
nhiều vì bản thân các yếu tố đó cũng đã được
sửa chữa, bổ sung trong quá trình thi công khi
mà công trình đã hiện hữu. Bên cạnh đó công
trình xây dựng giao thông có đặc điểm là sản
phẩm đơn chiếc, nằm ngoài thực tế hiện
trường, quá trình xây dựng kéo dài vừa xây
dựng vừa sử dụng do đó nếu có sự không
đồng bộ hay không phù hợp với thực tế thì
điều đó đã được điều chỉnh và bổ sung trong
giai đoạn công trình.
+ Khi các chi phí tiếp theo xuất hiện thì
chi phí đó được tính vào chi phí duy trì sửa