Nghiên cứu tác dụng của Mật ong điều trị

tại chỗ vết thương bỏng sâu

Nguyễn Gia Tiến và CS*
Tóm tắt
Nghiên cứu 20 bệnh nhân (BN) bị bỏng sâu độ IV
do nhiệt, tuổi từ 16 đến 55, điều trị nội trú tại Viện
Bỏng quốc gia từ tháng 12-2004 đến 04-2005. Trên
một BN sau khi phẫu thuật cắt hoại tử chia thành 2
vùng nghiên cứu có diện tích và độ sâu mỗi vùng
tương đương. Vùng nghiên cứu đắp mật ong nguyên
chất, vùng đối chứng đắp silver sulfadiazine 1%
(SSD1%). Kết quả nghiên cứu cho thấy: vết thương
bỏng sau cắt hoại tử đắp mật ong nguyên chất làm
giảm tiết dịch, giảm phù viêm, thời gian tổ chức hạt
đỏ đẹp hoàn toàn cho phép ghép da (7,0
±
0,1 ngày)
ngắn hơn so với vết bỏng đắp SSD1% (7,9
±
0,1
ngày); với p < 0,05.
* Từ khoá: Bỏng sâu; Mật ong; Tác dụng điều trị
tại chỗ. Study of effect of honey on fullthickness burn

Nguyen Gia Tien
et al

Việt Nam chưa có công bố một nghiên cứu cụ thể nào
về tác dụng điều trị vết bỏng của mật ong trên vết
bỏng sâu. Do vậy chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên
cứu tác dụng điều trị tại chỗ của mật ong trên vết
bỏng sâu do nhiệt”.

*
Bệnh bỏng Quốc gia

Phản biện khoa học: GS.TS.Lê Năm

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

1. Đối tượng nghiên cứu.
- 20 BN bị bỏng sâu được cắt hoại tử sớm, tuổi từ
16-55, điều trị nội trú tại Viện Bỏng Quốc
gia từ tháng 12-2004 đến 04-2005.
2. Chất liệu nghiên cứu.
- Mật ong nguyên chất: do Công ty Ong Trung ư-
ơng cung cấp đạt TCVN số 5266/90-5271/90: hàm
lượng nước 22,6%; cacbonhydrat 74,5% (sacarosa
3,2%); acid 17mg/kg, pH 6.
- Thuốc đối chứng: silver sulfadiazine 1% (SSD
1%) do hãng Rapkatos (ấn Độ) sản xuất.
3. Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp thử nghiệm lâm sàng có đối chứng
so sánh.
- Nghiên cứu tiến hành trên cùng một BN: sau khi
cắt hoại tử, chia thành 2 vùng
có diện tích và độ sâu mỗi vùng tương đương: diện

đau sau đắp
thuốc
Không có cảm
giác đau, nóng rát
sau khi đắp thuốc
Không có cảm
giác đau, nóng rát
sau khi đắp thuốc

Dị ứng Không Không
Phù viêm, Viêm nề, xung Hiện tượng viêm
xung huyết huyết giảm nhanh
từ ngày thứ 2
nề giảm dần từ
ngày thứ 3 trở đi
1 2 3
Dịch tiết,
dịch mủ,
giả mạc
Dịch tiết, dịch mủ,
giả mạc giảm dần
từ ngày thứ 2, đặc
biệt dịch tiết giả
m
rất nhanh, nền tổn
thương khô sạch
Dịch tiết dịch mủ
tăng dầ
n trong
1-2 ngày đầu sau


6,5 ± 0,2
< 0,01

Thời gian TCH đỏ
đẹp
7,0 ± 0,1

7,9 ± 0,1
< 0,052. Kết quả cận lâm sàng.
Bảng 3: Tỷ lệ các loài vi khuẩn phân lập được trên
vết thương bỏng sâu sau cắt hoại tử theo phương
pháp tiếp tuyến.

Trước khi
cắt hoại tử
(N0)
Sau khi cắt
hoại tử và
đắp thuốc
(N1)
Trước khi
ghép da
(N2)
Vùn
g
nghi

nosa
10 47,6

7 41,
2
1 16,
7
S.
aureus
8 38,1

10 58,
8
5 83,
3
Acinet
obacte
r
3 14,3
Vùn
g A

Cộng 21 100

17 100

6 100

ở vết thương bỏng
sâu (x10
3
/cm
2
).
Loài
VK
Thời
gian
Vùng A Vùng B p
A/B
N0
79,3 ± 9,4
(n=7)
77,7 ± 9,0
(n=7)
> 0,05

N1
26,1 ± 4,2
(n=7)
48,8 ± 7,4
(n=7)
< 0,01
P.
aerugin

aureus
p p
1-3
< 0,05
N0
28 ± 7 31 ± 3
> 0,05

N1 0 0

Acineto
bacter
N2 0 0

Bảng 5: Diễn biến tế bào học trên tiêu bản áp vết
thương bỏng sâu.
Thời
gian/vù
ng
Vùng A (n=10) Vùng B (n=10)

P
Trước
khi
cắt hoại
tử
- Hình ảnh đám
tế bào hoại tử, rất
nhiều tế bào
viêm, chủ yếu là

Sau khi
cắt hoại
tử và
đắp
thuốc
-Số lượng tế bào
viêm giảm, chủ
yếu là bạch cầu
đa nhân trung
tính và rải rác các
đại thực bào.
- SLTB: 7,2 ±
1,3/ĐVDT
- Số lượng tế
bào viêm giả
m
chủ yếu là các
bạch cầu đa
nhân lẫn đại
thực bào.
- SLTB: 7,5 ±
1,3/ĐVDT

p >
0,05
Trước
khi
ghép da

- Số lượng tế bào

sâu thấy có 3 loài vi khuẩn, trong đó tỷ lệ P. aeruginosa
(47,6%), S. aureus (38,1%) và Acinetobacter (14,3%)
(bảng 3).
* Số lượng vi khuẩn/cm
2
diện tích bỏng ở hai vùng
nghiên cứu:
Trên các vết bỏng sâu, chúng tôi nhận thấy trước khi
cắt hoại tử số lượng vi khuẩn P. aeruginosa tăng cao tới
77,7- 79,3 x 10
3
vi khuẩn/cm
2
và S. aureus 70,8- 75,5 x
10
3
/cm
2
. Nhưng sau khi cắt hoại tử và đắp thuốc số
lượng vi khuẩn P. aeruginosa và S. aureus tại các vết
bỏng sâu đã giảm đi đáng kể. ở các vết bỏng sâu đắp
mật ong sau khi cắt hoại tử và đắp thuốc, số lượng vi
khuẩn P. aeruginosa giảm xuống còn 26,2 x 10
3
/cm
2
và
S. aureus 45,6 x 10
3
/cm

3
/cm
2
trước
khi ghép da (bảng 4), sự biến đổi có ý nghĩa thống kê
với p < 0,05. Đặc biệt số lượng P. aeruginosa ở vết
bỏng đắp mật ong giảm hẳn so với vết bỏng đắp
SSD1%, sự khác biệt có ý nghĩa với p < 0,01 (bảng 4).
Điều này cũng phù hợp với nghiên cứu của một số tác
giả nước ngoài về tác dụng kháng khuẩn của mật ong
trên vết bỏng: mật ong có tác dụng ức chế sự phát triển
vi khuẩn tại vết bỏng đặc biệt với P. aeruginosa [5, 7].
Như vậy, mật ong có tác dụng kháng khuẩn là do: mật
ong là dung dịch đường bão hoà quá mức với áp lực
thẩm thấu cao (0,5- 0,6) và hoạt tính nước thấp nên có ít
nước để hỗ trợ cho vi khuẩn phát triển. Hơn nữa, mật
ong còn các antioxydant như phenolic, acid ascorbic,
các enzym: glucose oxidase, catalase, peroxidase góp
phần vào hoạt tính kháng khuẩn của mật ong [6].
2. Tác dụng chống viêm của mật ong.
T¹p chÝ y d-îc häc qu©n sù sè 1-2007
166

* Diễn biến lâm sàng tại chỗ:
Trên các vết bỏng sâu sau cắt hoại tử và đắp mật ong
hiện tượng viêm nề, xung huyết giảm nhanh. Dịch tiết,
dịch mủ, giả mạc giảm dần từ ngày thứ hai, nền tổn
thương khô sạch, mô hạt phẳng, hồng, rớm máu, trong
khi vết bỏng sâu đắp SSD1% dịch tiết tăng dần trong 1 -
2 ngày đầu sau đó mới giảm xuống và mô hạt lẫn ít giả

quá trình viêm bị ức chế thông qua việc làm sạch gốc tự
do nhờ antioxydan của mật ong, tính acid hoạt hoá bạch
cầu trung tính, bổ trợ hoạt động của đại thực bào, cung
cấp năng lượng bởi glucose, tăng dinh dưỡng cho mô do
bổ sung các protein quan trọng.
T¹p chÝ y d-îc häc qu©n sù sè 1-2007
168

3. Tác dụng kích thích biểu mô hoá tại vết thương
bỏng của mật ong.
Chúng tôi nhận thấy thời gian bắt đầu có mô hạt ở các
vết bỏng đắp mật ong (5,6 ± 0,2 ngày) sớm hơn so với
các vết bỏng đắp SSD1% (6,5 ± 0,2 ngày), (p < 0 ,01).
Thời gian cho phép ghép da ở vùng có sự chênh lệch
nhiều (7,0 ± 0,1 ngày) ở vết bỏng đắp mật ong và 7,9 ±
0,1 ngày ở vết bỏng đắp SSD1%), (p < 0,05) (bảng 2).
Điều này là do mật ong có tác dụng làm giảm phù nề,
bảo vệ mức ATP ở tế bào và làm tăng hàm lượng
supeoxide dismutase, một enzym quan trọng nhất trong
hệ thống enzym chống oxy hoá đã góp phần làm tăng
nhanh quá trình biểu mô hóa vết thương [1, 7].
Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cũng phù hợp với
kết quả nghiên cứu của một số tác giả nước ngoài cho
rằng mật ong có tác dụng kích thích biểu mô hoá vết
thương bỏng, do trong mật ong có chứa một hàm lượng
các hoá thực vật mà điển hình là các antioxydan, một
chất chống oxy hoá có tác dụng làm sạch các gốc tự do,
giảm nguy cơ oxy hoá mô. Đồng thời chứa một lượng
T¹p chÝ y d-îc häc qu©n sù sè 1-2007
169

dressing: a prospective randomized trial. Burns, 1993,
25, pp. 729- 731.
5. Zaghlou A. A. El- Shattawy H. H., Kassem A. A. et
al. , Honey, a prospective antibiotic extraction,
formulation, and stability, Pharmacie, 2001, 56 (8), pp.
643- 647.
6. Zumla A., Lulat A. Honey – a remedy rediscovered.
J. R. Soc. Med., 1989, 83, pp. 384- 385.
7.
Willix D. J. Molan P. C., Harfoot C. G. , A comparison
of the sensitivity of wound – infecting species to the
T¹p chÝ y d-îc häc qu©n sù sè 1-2007
171

antibacterial activity of Manuka honey and other honey.
J. Appl. Bacterial., 1992, 73, pp. 388- 394.