Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
đại học quốc gia Hà Nội
Viện Việt Nam học & KHPT
---------------
tiểu luận
nguồn lực phát triển kt-xh vùng đồng
bằng
sông Hồng và đồng bằng sông cửu
long
(Chuyên đề: Địa lý kinh tế - x hội Việt Nam)ã
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
MỞ ĐẦU
Nguồn lực của một quốc gia là tổng thể các điều kiện tự nhiên và tài
nguyên thiên nhiên, hệ thống tài sản quốc dân, dân cư nguồn lao động cùng
với các đường lối chính sách liên quan đến việc phát triển kinh tế - xã hội
của quốc gia đó. Nguồn lực được chia thành hai nhóm: nguồn lực bên trong
(nội lực) và nguồn lực bên ngoài (ngoại lực), trong đó nội lực có vai trò
quyết định. Các nguồn lực có mối quan hệ mật thiết với nhau, không tách
rời nhau. Đến lượt mình, mỗi nguồn lực lại có vai trò riêng đối với việc
phát triển kinh tế - xã hội. Phân tích và so sánh nguồn lực phát triển kinh tế
xã hội giữa các vùng kinh tế với nhau sẽ giúp chúng ta có thấy được những
điểm tương đồng và khác biệt, đồng thời qua đó sẽ phần nào lý giải và tìm
ra nguyên nhân của sự khác biệt đó. Trong khuôn khổ của tiểu luận này, tôi
xin đi vào phân tích và so sánh nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội của hai
vùng đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long. Đây là hai vựa
lúa lớn nhất của cả nước, mang lại nguồn lương thực chính phục vụ cho
nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Mỗi vùng đồng bằng mang trong mình
những đặc trưng riêng dễ phân biệt, những đặc trưng đó đã tạo ra hướng đi
riêng cho mỗi vùng đồng bằng. Sự khác biệt này bắt nguồn từ những nguồn
lợi phát triẻn cơ bản từ nguồn lực về tự nhiên cho đến những nguồn lực về

3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
thế hệ nhưng nếu so với lịch sử của một vùng đất thì là quá trẻ. Mọi thứ
đều có hai mặt của nó, và lịch sử hình thành của vùng đất này cũng vậy,
yếu tố trẻ vừa mang lại những thuận lợi nhưng đồng thời cũng có những
khó khăn.
Theo giáo sư Lê Bá Thảo: lịch sử chinh phục đồng bằng châu thổ
sông Hồng đã kiến tạo nên ở đây “nền văn minh sông Hồng” mà mọi
người đều biết, gắn liền với bao truyện cổ tích và đời sống của dân tộc
Việt.
Trải qua hàng nghìn năm, đồng bằng châu thổ này đã luôn là địa bàn
cư trú chủ yếu của con người ngay sau khi người Việt cổ rời khỏi vùng đất
cao Phong Châu và Mê Linh để khai phá vùng đồng bằng lúc đó còn lầy
lội. Rừng ngập nước nhiệt đới, lau sậy và cỏ dại bao chiếm những diện
tích rộng lớn…, một phần còn sót lại của cảnh quan đó còn thấy có ở thế
kỷ XVII khi Phan Huy Chú mô tả đầm Dạ Trạch trong cuốn Lịch triều
hiến chương loại chí của ông. Để sinh sống trong đồng bằng lúc đó còn lầy
lội, con người ngay từ đầu đã phải tiến hành mở rộng dần các khu vực đất
cao trong đồng bằng bằng cách phát quang các rừng rậm, san lấp các ao hồ
và đầm lầy. Hoạt động nông nghiệp và đánh bắt thủy hải sản được tiến
hành từ rất sớm.
Thế nhưng cuộc sống trong đồng bằng hàng năm bị lũ lụt đe dọa và
để tự bảo vệ mình, nhân dân thành thành Thăng Long ngay từ thế kỷ XI đã
đắp đê Cơ Xá, và trong các triều đại tiếp theo đã đắp nên một công trình đê
khổng lồ kéo dài từ đỉnh châu thổ đến biển.
Và con người đã dần dần biến châu thổ sông Hồng thành một vựa lúa
lớn “Phù sa sông Hồng, ánh nắng mặt trời, một hệ thống thủy lợi chằng
chịt và cuối cùng là sự lao động cần cù của con người từ thế hệ này sang
thế hệ khác đã tạo cho đồng bằng bộ mặt trù phú như hiện nay.
4

Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
tây bắc – đông nam, qua huyện tự trị Nguyên Giang của người Thái, Di,
Cáp Nê trước khi sang Việt Nam ở thị trấn Hà Khẩu (Trung Quốc), giáp
với thành phố Lào Cai của Việt Nam, rồi chảy qua phía đông thủ đô Hà
Nội trước khi đổ ra biển đông ở cửa Ba Lạt (ranh giới giữa hai tỉnh Thái
Bình và Nam Định. Đồng bằng sông Hồng nằm ở vị trí trung tâm Bắc Bộ
và là cầu nối giữa các vùng Đông Bắc, Tây Bắc, Bắc Trung Bộ (những
vùng có nhiều tài nguyên khoáng sản, tài nguyên nông, lâm, nghiệp). Phía
đông của đồng bằng giáp vịnh Bắc Bộ, đây là điều kiện thuận lợi cho sự
phát triển kinh tế biển. Đồng bằng sông Hồng gần như nằm trong địa bàn
kinh tế trọng điểm phía Bắc. Vị trí địa lý của đồng bằng sông Hồng là điều
kiện để cho vùng này phát triển kinh tế.
Không chỉ có vị trí địa lý thuận lợi, đồng bằng sông Hồng còn có
một lợi thế là có nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng phong phú.
Trước hết là tài nguyên đất đai, là sản phẩm bồi tụ của hệ thống sông
lớn là sông Hồng và sông Thái Bình, đồng bằng này đã có một nguồn tài
nguyên lớn và cơ bản là đất nông nghiệp. Theo số liệu thống kê, diện tích
đất nông nghiệp hiện nay của vùng đồng bằng sông Hồng là 1,03 triệu ha
(5,5% đất nông nghiệp của cả nước). Đây không phải là con số quá lớn
nhưng là nền tảng cơ bản và thuận lợi cho sự phát triển kinh tế nông nghiệp
của vùng. Hiện nay diện tích cây lương thực đạt 1,3 triệu ha. Thêm vào đó
cùng với việc thường xuyên cải tạo đất, người dân còn đẩy mạnh hoạt động
“quai đê lấn biển”, hoạt động này đã làm cho diện tích của đồng bằng tiếp
tục được mở rộng, có thể thêm 137 nghìn ha nữa.
Khí hậu của vùng đồng bằng sông Hồng là nhiệt đới và cận nhiệt
đới, chịu ảnh hưởng của gió mùa đông bắc. Nhiệt độ không khí trung bình
năm khoảng 22,5-23,5
o
C và lượng mưa trung bình năm 1400-2000mm.
Đặc trưng của khí hậu vùng đồng bằng sông Hồng là có một mùa đông

phong phú. Cho đến nay đã phát hiện được 307 mỏ và điểm quặng. Đáng
kể nhất là đất sét trắng ở Hải Dương, dải đá vôi từ Thủy Nguyên đến Kinh
Môn, dải đá vôi từ Hà Tây đến Ninh Bình chiếm 25,4% trữ lượng của cả
nước. Đó là nguồn nguyên liệu phục vụ cho công nghiệp vật liệu xây dựng.
7