Sáng kiến kinh nghiệm môn quản trị kinh doanh – bài tập tâm lý và đạo đức

BÀI TẬP
TÂM LÝ VÀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH
Đề bài: Hãy phân tích phẩm chất, năng lực, và những kỹ năng cần có của một nhà
quản trị kinh doanh hiện đại. Nêu một ví dụ về nhà quản trị kinh doanh hiện đại
tiêu biểu.
1. 1. Kinh doanh, quản trị kinh doanh xưa và nay
Trước hết để có thể thấy sự khác nhau giữa kinh doanh hay quản trị kinh doanh
xưa và nay ta cần có biết khái niệm về kinh doanh cũng như quản trị kinh doanh.
Vậy thì, kinh doanh là gì? Hiểu một cách nôm na, có thể nói kinh doanh chính là
mua và bán, mua giá thấp hơn và bán lại với giá cao hơn. Đúng là như vậy nhưng
như thế là hoàn toàn chưa đủ để làm rõ khái niệm “kinh doanh”. Kinh doanh ko
phải là 1 họat động đơn thuần, nó là 1 quá trình có thể bao gồm cả thu mua nguyên
liệu, sản xuất, đóng gói, phân phối, tiêu thụ sản phẩm…. Trong khoản 2 điều 3
Luật doanh nghiệp Việt Nam 1999 có ghi rõ: “Kinh doanh” là việc thực hiện một,
một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ
sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi. Cũng từ
khái niệm này ta có thể hiểu quản trị kinh doanh là quản lý các khâu, các công
đoạn trong kinh doanh. Chủ thế của quá trình kinh doanh là nhà kinh doanh, còn
chủ thế của quá trình quản trị kinh doanh là nhà quản trị kinh doanh. Về cơ bản
nhà kinh doanh và nhà quản trị kinh doanh có chức năng nhiệm vụ khác nhau (nhà
kinh doanh chủ yếu hướng tới lợi nhuận, còn nhà quản trị kinh doanh thì hướng tới
các công cụ, các phương thức để giúp nhà kinh doanh đạt được lợi nhuận mong
muốn), nhưng trong thực tế, nhiều trường hợp một người có thể vừa làm chức
năng kinh doanh vừa làm chức năng quản lý. Nói rõ hơn về quản trị kinh doanh,
bản chất của quá trình này là sự tác động của chủ thế (các nhà quản trị kinh doanh)
tới các đối tượng (nhân viên, hệ thống doanh nghiệp, máy móc, cách làm việc…)
để khai thác, tận dụng mọi tiềm năng của các đối tượng đầu vào này nhằm cho ra
một kết quả đầu ra tốt nhất trong điều kiện có thế.
Vậy thì đâu là sự khác nhau giữa quản trị kinh doanh xưa và nay? Và đâu là lý do

kinh doanh. Doanh nhân xưa được cho là thành đạt khi có khả năng tạo ra nhiều
của cải cho bản thân, có lợi nhuận cao. Nhưng ngày nay một doanh nhân được
đánh giá cao không chỉ là một doanh nhân kiếm được nhiều tiền mà còn phải là
người có đóng góp nhiều cho sự phát triển chung của tòan xã hội. Chuẩn mực xã
hội có nhiều thay đổi, trong đó sự thay đổi trong ý thức cộng đồng được coi là một
thay đổi đáng kể và tích cực. Tổ hợp giáo dục PAEC đã và đang cho ra mắt bạn
đọc 1 bộ sách 25 cuốn được đặt tên là “ Đạo kinh doanh Việt nam và thế giới”
“với mong muốn chia sẻ rằng các doanh nhân là những người được sinh ra để thực
hiện điều mà PACE gọi là “phụng sự xã hội” bằng những hành động kinh doanh,
những hành động không phải chỉ để kiếm ra tiền, mà là tạo ra “nhiều giá trị hơn
cho xã hội” và làm cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn” (theo www.vietbao.vn ).
Từ những sự thay đổi đáng kể trên trong quan niệm về kinh doanh, quan niệm về
quản trị kinh doanh cũng có những đổi mới. Thứ nhất, quản trị kinh doanh không
chỉ còn là quản trị chủ yếu trong sản xuất vật chất mà giờ đây, quản trị trong sản
xuất dịch vụ cũng chiếm một phần khá lớn trong hệ thống ngành quản trị. Thứ hai,
nhà quản trị giờ đây thay vì phải giám sát kiểm tra bằng cách gặp mặt các nhân
viên thì họ có thể ngồi 1 chỗ, thậm chí còn không biết mặt nhân viên của mình mà
vẫn có thể quản lý cả hệ thống nhân viên hàng ngàn người (nhà quản trị kinh
doanh trong hình thức bán hàng đa cấp là một ví dụ điển hình). Thứ ba, nhà quản
trị hiện đại không chỉ lo mag lại nhiều tiền cho công ty mà còn phải quan tâm đến
các lợi ích xã hội khác, việc sử dụng nguồn lực sao cho hiệu quả không chỉ mang
ý nghĩa mang lại lợi nhuận cho công ty mà còn mang ý nghĩa thúc đẩy sản xuất và
tạo ra nhiều của cải cho xã hội, tối giảm giá thành sản phẩm, đem lại ngày càng
nhiều phúc lợi cho xã hội. Thật vậy, có thể nói điểm thay đổi thứ ba này là điểm
đổi mới đã và đang được tòan thế giới quan tâm. Nếu cho rằng đạo đức và trách
nhiệm xã hội là một gánh nặng cho mỗi doanh nghiệp thì quả là lạc hậu. Thời kì
của quan niệm đó đã qua từ rất lâu. Ngay từ đầu những thập niên 1990, Protect &
Gamble đã đi tiên phong và gặt hái không ít thành công trong chiến lược tiếp thị
loại bao bì không gây hại, thân thiện với môi trường. Các sản phẩm “xanh” đã
thành thời thượng ngay sau đó. Công ty 3M thậm chí đã khởi xướng chương trình

trị. Kỹ năng quản lý bao gồm cả quản lý công việc chung của doanh nghiệp và
công việc của riêng cá nhân. Quản lý công việc của doanh nghiệp không đơn
thuần là giám sát mọi nhân viên cấp dưới làm việc, nó còn đòi hỏi mỗi nhà quản
trị phải có đầu óc, phải có tầm nhìn để hoạch định chiến lược cho doanh nghiệp.
Hoạch định bản thân nó cũng có 2 loại là hoạch định xa và gần. Để hoạch định xa,
mỗi nhà quản trị phải tự đặt ra cho mình câu hỏi “Thị trường trong 5, 10, hay 15
năm tới sẽ như thế nào? Doanh nghiệp sẽ ở đâu trên thị trường đó?”. Tuy nhiên
không thể trả lời câu hỏi này 1 cách đơn giản trong phạm vi một ngành, một quốc
gia, mà phải đặt nó trong bối cảnh cạnh tranh và hợp tác toàn cầu. Hoạch định gần
là xây dựng những kế hoạch của từng tháng, từng quý, từng năm. Một thực tế là có
rất nhiều doanh nghiệp xây dựng các kế hoạch ngắn hạn như một công cụ để
hoạch định nhưng đa phần đều chỉ là hình thức, các kế hoạch kinh doanh đó bị rơi
vào quên lãng. Chính vì vậy, nhà quản trị không chỉ là người có khả năng xây
dựng kế hoạch mà còn phải có trách nhiệm giám sát, theo dõi, thực hiện, hoàn
thành kế hoạch đó. Tức là nhà quản trị không chỉ đóng vai trò người hoạch định
chiến lược mà còn phải đóng vai trò tổ chức và điều hành. Tuy nhiên, công việc
chung của doanh nghiệp sẽ không thể được quản lý tốt nếu công việc riêng của
bản thân nhà quản trị không được tổ chức hiệu quả. Nhà quản trị hiện đại cần biết
cách phân bổ hợp lý nguồn lực cá nhân vào công việc quản lý, học tập, thư giãn…
Điều này sẽ góp phần không nhỏ giúp nhà quản lý nâng cao năng suất làm việc.
2.2.2 Lãnh đạo
Một nhà quản trị lãnh đạo tốt là một người có khả năng nhận trách nhiệm, đương
đầu thử thách, thay đổi. Họ phải biết động viên nhân viên (bằng các hình thức như
tăng lương, thưởng, cấp giấy khen…), phải biết thưởng phạt phân minh, rõ ràng.
Thực tế có rất nhiều nhà quản trị không làm được điều này hoặc làm nhưng không
trọn vẹn vì bị tình cảm riêng ảnh hưởng hay không thể vượt qua được bản thân.
Lựa chọn, hướng dẫn, giúp nhân viên tiến bộ, biết cách giao việc cho đúng người
là những điều không thể thiếu ở mỗi nhà lãnh đạo. Không ai có thể tự mình làm tất
cả mọi việc, vì thế biết cách phân quyền, giao việc cho người khác là một kĩ năng
không thể thiếu ở mỗi quản trị viên.

tự đánh giá công việc của mình tốt ở đâu, chưa tốt ở điểm nào, để tự công nhận
bản hay sửa chữa để tiến bộ. “Mình đã cố gắng hết mình cho công việc chưa? Đã
thật lòng với mọi người chưa?”, đôi khi câu trả lời chỉ có bản thân mỗi nhà quản
trị biết được, hay nói cách khác thước đo, chuẩn mực nằm ngay chính ở bản thân
nhà quản trị. Đúng, sai thik phi rất khó đo lường. Nhà quản trị giỏi phải biết kết
hợp thước đo của bản thân với chuẩn mực của xã hội. Họ phải biết đặt ra những
tiêu chuẩn, mục tiêu cao để phấn đấu theo đuổi, nhưng nếu chưa đạt được chúng
thì cũng không bi quan.
2.2.7. Kiến thức chuyên môn/nghề nghiệp
Có hai khối kiến thức mà mỗi nhà quản lý cần phải có. Một là kiến thức/kỹ năng
chuyên môn cụ thể về nghề nghiệp. Hai là kiến thức tổng quát về doanh nghiệp,
ngành, các hoạt động liên quan, kiến thức về môi trường kinh doanh, pháp lý,
chính trị, kinh tế và xã hội, các kiến thức về môi trường kinh doanh quốc tế và các
xu hướng phát triển chủ đạo. Cần lưu ý kiến thức là khái niệm động, nó luôn thay
đổi, do đó nhà quản lý phải liên tục cập nhật và chủ động trong tích lũy kiến thức.
“Học tập suốt đời” đã trở thành một phẩm chất quan trọng của mỗi nhà quản lý.
Học tập không nhất thiết từ nhà trường mà có thể từ tất cả mọi nơi như tự học, học
từ bạn bè, học từ kinh nghiệm, học từ các khóa huấn luyện ngắn hạn… Hiện nay,
văn hóa học tập trong các doanh nghiệp và doanh nhân ở VN ta chưa mạnh. Một
số thì thiên về khoa cử bằng cấp, một số lớn khác thì chạy theo sự vụ hằng ngày
mà bỏ bê việc tích lũy kiến thức.
2.2.8. Xử lý thông tin và năng lực tư duy
Tiếp nhận và xử lý thông tin một cách hiệu quả để có thể đưa ra những quyết định
chính xác. Có bốn thành phần chính. Đầu tiên là kỹ năng phân tích vấn đề và ra
quyết định. Nó bao gồm nhận dạng vấn đề, triệu chứng, nguyên nhân và xử lý các
thông tin để đưa ra giải pháp chính xác trong thời gian ngắn nhất. Thứ hai là kỹ
năng phân tích tài chính và định lượng. Các nhà quản lý phải có thể làm việc với
các con số tài chính và có khả năng phân tích các con số này để phục vụ quá trình
quản lý. Thứ ba là nhà quản lý phải có khả năng phát triển và sáng tạo các phương
pháp giải quyết vấn đề mới cho chính mình và doanh nghiệp. Sáng tạo là phẩm

gọi đây là hiện tượng đầu thế kỉ XXI. Năm 2005, Trung Nguyên khánh thành đồng
thời cả 2 nhà máy cà phê ở Buôn ma Thuột và cà phê hòa tan ở Bình Dương với số
vốn đầu tư lên tới hàng chục triệu đô.
Đi hết từ thành công này sang thành công khác, nhưng Trung Nguyên không bao
giờ ngừng vươn lên hướng tớ giấc mơ toàn cầu. Đặng Lê Nguyên Vũ nói: “Trung
Nguyên mới đi qua 2 trong 5 bậc thang chiến lược. Hai bậc đầu là gây dựng công
ty, hoàn thiện hệ thống phân phối, đưa văn hoá và sự đồng nhất vào sản phẩm. Bậc
cuối cùng là đi đến toàn cầu. Hai bậc giữa đang bước chân lên nên chưa tiết lộ”.
Nếu nói về Đặng Lê Nguyên Vũ, điểm nổi bật nhất về anh là quyết tâm vượt qua
mọi khó khăn thử thách, đặt ra mục tiêu và phấn đầu hết mình để đạt được mục
tiêu đó. “Tôi nghĩ ai cũng vậy, một khi đã đặt ra mục tiêu và có ý chí quyết tâm thì
sẽ thành công.” – Vũ quả quyết khi trả lời phỏng vấn báo điện tử Thanh Niên
Online.
Nhưng Vũ không chỉ là một doanh nhân theo đuổi những mục đích lợi nhuận đơn
thuần, cái anh hướng tới là một hình ảnh Việt Nam, một thương hiệu Việt trên
trường thế giới. Đặng Lê Nguyên Vũ cũng được coi là một doanh nhân hiện đại
bởi tinh thần cộng đồng của anh. Khi được hỏi về việc bỏ ra 20 tỷ đồng để xây
dựng một trại nuôi bò trên Đăk Lăk : “Huyện Mađrak là nơi tôi lớn lên, người dân
nơi này vẫn nghèo nên tôi nghĩ phải làm gì đó để giúp họ. Dự án nuôi bò của tôi
đang được triển khai tại đây với sự hợp tác, hỗ trợ của một số nhà khoa học như
Giáo sư Nguyễn Thiện, nguyên Viện trưởng Viện Chăn nuôi. Một tháng rưỡi nữa
những phần cơ bản của dự án như hệ thống điện, nước tưới, đồng cỏ, chuồng
trại… sẽ xong. Vài trăm hécta đồng cỏ nơi đây sẽ giúp bà con phát triển đàn bò,
cừu, dê. Không lâu nữa bạn sẽ thấy thương hiệu bò Mađrak. Với dự án này tôi
không đặt mục tiêu kinh doanh, vì phải đến trên 10 năm mới mong hoàn lại được
số vốn lớn đó.” Tôi xin lấy tinh thần này của Đặng Lê Nguyên Vũ thay lời kết cho
câu chuyện về một doanh nhân Việt Nam hiện đại.
1. 4. Lời kết
Kinh doanh nói chung và quản trị kinh doanh nói riêng là một đề tài hết sức rộng
lớn. Trong giới hạn của tiểu luận này tôi chỉ mới đề cập tới một vài nét tiêu biểu