Xóa đói giảm nghèo bền vững bắt đầu từ trẻ em nghèo
Vũ Trùng Dương, Bộ LĐTB&XH
Hằng ngày, trên thế giới có gần 100 triệu trẻ em không có cái ăn, trên 100 triệu trẻ em vô
gia cư chỉ sống nhờ của bố thí hoặc sống dựa vào sự lao động quá sức, kể cả bằng các
nghề đặc biệt là móc túi, mại dâm; trên 50 triệu trẻ em làm việc trong những ngành có
hại; hàng trăm triệu trẻ em tuổi từ 6 – 11 không được cắp sách đến trường.
Trẻ em là nguồn hạnh phúc của gia đình, là tương lai của dân tộc, là lớp người kế tục sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành tình
cảm và sự quan tâm đặc biệt tới trẻ em. Sự quan tâm này xuất phát từ tầm nhìn xa, trông
rộng “vì lợi ích trăm năm phải trồng người”, từ tình thương yêu vô hạn đối với trẻ em,
Bác nói: “cái mầm có xanh thì cây mới vững, cái búp có xanh thì lá mới tươi, quả mới
tốt. Con trẻ có được nuôi dưỡng giáo dục hẳn hoi, thì dân tộc mới có thể tự cường tự
lập”.
Chính vì vậy, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm tới sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và giáo
dục trẻ em. Công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em được tăng cường theo hướng đảm bảo ngày
càng đầy đủ hơn các quyền cơ bản và nhu cầu của trẻ em, tạo môi trường bình đẳng, điều
kiện giáo dục, vui chơi giải trí cho trẻ em; nhiều trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được chăm
sóc, phục hồi chức năng và tái hòa nhập cộng đồng;ngân sách dành cho công tác bảo vệ,
chăm sóc trẻ em ngày càng được tăng cường.
Mặc dù công cuộc xoá đói, giảm nghèo đã có thành công nhất định, nhưng trên cả nước
vẫn còn một bộ phận trẻ em sống trong nghèo đói và không được đảm bảo các quyền
được chăm sóc, nuôi dưỡng và học tập. Theo Công ước quyền trẻ em mà Chính phủ đã
cam kết với cộng đồng quốc tế thì vấn đề nghèo đói đã làm ảnh hưởng tới các quyền sống
còn, bảo vệ, phát triển và tham gia của các em. Trẻ em nghèo đang gặp nhiều thiệt thòi,
thiếu sự bảo vệ để các em được sống và phát triển trong một môi trường an toàn và lành
mạnh. Trẻ em nghèo có nguy cơ cao bị suy dinh dưỡng, bị thất học và dễ trở thành nạn
nhân bị tai nạn thương tích, bị lạm dụng, bóc lột, bị buôn bán… Thực tế cho thấy, hiện
nay còn nhiều trẻ em đang sống trong các gia đình nghèo, cần được cung cấp, đáp ứng
những nhu cầu tối thiểu về ăn, mặc, ở, sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe, học tập, vui chơi
giải trí…
Trẻ em nghèo ở nước ta thường tập trung ở các tỉnh vùng núi cao, vùng sâu vùng xa,

những nhóm trẻ này dễ bị bóc lột, lạm dụng sức lao động; bị xâm hại về thể chất cũng
như tinh thần và dễ bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội, bị lợi dụng nhằm thực hiện các hành
vi vi phạm pháp luật. So với trẻ em ở nghèo ở thành phố thì trẻ em nghèo ở vùng nông
thôn, vùng sâu, vùng xa gặp nhiều bất lợi hơn nhất là cơ hội tiếp cận với các dịch vụ y tế
và giáo dục tốt hơn so với trẻ em nghèo ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa.
Trẻ em ở những vùng kinh tế khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc… ít có cơ hội
tiếp cận thông tin dẫn đến nghèo đói về văn hoá, thông tin và những vấn đề dịch vụ xã
hội khác. Ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc, đường đi học quá xa, nguy hiểm, dẫn tới
việc trẻ sẽ không đi học hoặc bỏ học giữa chừng. Trẻ em sống ở những vùng này cũng ít
có cơ hội tiếp cận với các thông tin sách báo, phát thanh, truyền hình và các phương tiện
truyền thông khác… Do những hoàn cảnh bất lợi về địa lý, trẻ em tiếp cận với các dịch
vụ xã hội bị hạn chế, người lớn ít có cơ hội được học hỏi và tiếp cận với khoa học kỹ
thuật để tự thay đổi, nâng cao cuộc sống của mình.
Xoá đói và giảm nghèo bền vững phải được giải quyết từ nhiều khía cạnh: Từ việc nâng
cao nhận thức, cung cấp dịch vụ xã hội cơ bản, đến việc tạo cơ hội công ăn việc làm, khả
năng vay vốn tín dụng nhỏ…. Bên cạnh đó, cần có sự hỗ trợ đặc biệt cho trẻ em không có
nguồn nuôi dưỡng, cho các bậc cha mẹ mất sức lao động, cũng như các cơ sở, các dịch vụ
chăm sóc trẻ em nghèo, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Do đó, đòi hỏi chúng ta
phải xây dựng các chính sách ưu tiên cho trẻ em thông qua đầu tư giáo dục và đào tạo
nhằm tạo cơ hội để vượt qua thách thức của cơ chế thị trường, toàn cầu hoá. Các mục tiêu
chương trình vì trẻ em của quốc gia cũng như của địa phương phải bao gồm cả việc giảm
thiểu sự khác biệt giữa trẻ em trai và trẻ em gái, trẻ em nông thôn và trẻ em thành thị, trẻ
em con nhà nghèo với trẻ em con nhà khá giả, trẻ em bình thường với trẻ em khuyết tật.
Trẻ em nghèo, trẻ em ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn hầu như không có
điều kiện tham gia vào các hoạt động vui chơi, giải trí và ít có cơ hội thụ hưởng các dịch
vụ chăm sóc, giáo dục tốt hơn. Nhiều địa phương chưa quan tâm đến việc giành quỹ đất
đầu tư điểm vui chơi cho trẻ em.
Nghèo đói ảnh hưởng đến nhiều người, nhiều lĩnh vực, kìm hãm sự phát triển chung của
đất nước. Riêng với trẻ em, hậu quả của đói nghèo còn gây tổn thương lớn, ảnh hưởng
đến sức khỏe, đến sự phát triển nhân cách, trí tuệ … đeo đuổi, ám ảnh suốt cuộc đời các

trường pháp lý, để trẻ em nghèo có cơ hội phát triển như những trẻ em khác; tăng trưởng
kinh tế bền vững đi đôi với tiến bộ, công bằng xã hội, trong đó tập trung vào: xoá đói
giảm nghèo; rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển kinh tế xã hội giữa các vùng
miền và các nhóm dân cư, để mọi người dân, đặc biệt là mọi trẻ em nhất là trẻ em nghèo,
được hưởng những thành quả của sự tăng trưởng kinh tế.
Việc xây dựng “xã, phường phù hợp với trẻ em” là một trong những biện pháp chiến
lược, lâu dài và toàn diện đối với trẻ em. Trong đó ưu tiên các dịch vụ chăm sóc y tế, giáo
dục và cuộc sống tinh thần cho trẻ em, tạo điều kiện tốt nhất cho trẻ em được chăm sóc
và phát triển. Một yếu tố rất quan trọng đó là đa dạng hóa nguồn lực, bao gồm ngân sách
Nhà nước, huy động cộng đồng, vận động quốc tế, lồng ghép các chương trình dự án
khác nhau để hỗ trợ phát triển bền vững cho các gia đình nghèo và gia đình có trẻ em
nghèo. Bảo vệ, chăm sóc trẻ em là trách nhiệm của Nhà nước, cộng đồng và gia đình.
Đầu tư cho công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em nói chung và trẻ em nghèo nói riêng đóng
vai trò quan trọng trong công cuộc xóa đói giảm nghèo bền vững và phải luôn xác định,
đặt trong hệ thống kế hoạch phát triển./.