1
ĐẶT

VẤN

ĐỀ

Tr
ướ
c đây các nhà XHCN không t
ưở
ng ch
ỉ
có th
ể
nói v
ề

s
ự
bóc l
ộ
t c
ủ
a TBCN, ch
ỉ
m
ở
ra

ậ
t l
ị
ch s
ử
và "h
ọ
c
thuy
ế
t giá tr
ị
th
ặ
ng dư" mà XHCN t
ừ
không t
ưở
ng tr
ở
thành
hi
ệ
n th
ự
c. Chính nh
ờ
các h
ọ
c thuy

để
xây d
ự
ng m
ộ
t
nhà n
ướ
c XHCN
đầ
u tiên, không ph
ả
i là không t
ưở
ng, mà là
hi
ệ
n th
ự
c, m
ở
ra m
ộ
t th
ờ
i
đạ
i m
ớ
i, m

ử
a phong ki
ế
n.
Trong bài vi
ế
t này, ta ch
ỉ
gi
ả
i thích t
ạ
i sao nói r
ằ
ng nh
ờ

hai phát hi
ệ
n v
ĩ

đạ
i c
ủ
a Mác, Anghen duy v
ậ
t l
ị
ch s

2
G
IẢI

QUYẾT

VẤN

ĐỀ

Tr
ướ
c th
ờ
i k
ỳ
XHCN ra
đờ
i, x
ã
h
ộ
i luôn làm s
ự

đấ
u tranh
giai c
ấ
p,

ộ
t
đã
xu
ấ
t hi
ệ
n nh
ữ
ng tư t
ưở
ng mu
ố
n
ph
ủ

đị
nh x
ã
h
ộ
i đương th
ờ
i, nh
ữ
ng tư t
ưở
ng đó khát v
ọ

ng b
ì
nh
đẳ
ng,
bác ái, nhưng đó c
ũ
ng là m
ộ
t đi
ể
m sáng, m
ộ
t khát v
ọ
ng nh
ỏ

nhoi là nh
ữ
ng m
ớ
gi
ả
thuy
ế
t chưa th
ự
c t
ế

tư b
ả
n và t
ạ
o ra nh
ữ
ng
độ
i quân lao
độ
ng làm thuê, giai c
ấ
p tư s
ả
n dùng m
ọ
i bi
ệ
n
pháp
để
bóc l
ộ
t giá tr
ị
th
ặ
ng dư,
để
chi

ữ
ng ngu
ồ
n nhân công r
ẻ
m
ạ
t bi
ế
n
tài nguyên c
ủ
a n
ướ
c đó thành c
ủ
a m
ì
nh. Trong b
ố
i c
ả
nh l
ị
ch
s
ử
đó
đã
xu

p
nh
ữ
ng nguyên t
ắ
c c
ủ
a CN nhân
đạ
o v
ớ
i nguyên t
ắ
c c
ộ
ng
đồ
ng
d
ự
a theo l
ò
ng mong mu
ố
n và trí t
ưở
ng t
ượ
ng c
ủ

ế
t mang tính ch
ặ
t ch
ẽ
hơn,
đã
phê phán ngày càng sâu s
ắ
c nh
ữ
ng h
ạ
n ch
ế
c
ủ
a CNTB và
ph
ầ
n nào là ti
ế
ng nói c
ủ
a nh
ữ
ng ng
ườ
i lao
độ

ặ
t ch
ẽ
hơn mà sau này các nhà sáng l
ậ
p 3
CNXH - KH
đã
th
ừ
a k
ế
m
ộ
t cách có ch
ọ
n l
ọ
c và ch
ứ
ng minh
chúng trên cơ s
ở
khoa h
ọ
c v
ì

nêu
đượ
c nh
ữ
ng giá tr
ị
nhân
đạ
o, nhân văn, l
ò
ng yêu thương,
thông c
ả
m và bênh v
ự
c
đạ
i đa s
ố
ng
ườ
i lao
độ
ng, mu
ố
n giúp
đỡ
và gi
ả
i phóng h

ộ
t.
Tuy v
ậ
t, CNXH không t
ưở
ng c
ò
n có nh
ữ
ng h
ạ
n ch
ế
c
ủ
a
nó là chưa khai phá ra h
ế
t b
ả
n ch
ấ
t và quy lu
ậ
t v
ậ
n
độ
ng c

ỏ
CNTB
để

xây d
ự
ng thành công CNXH. Lênin t
ừ
ng vi
ế
t: "CNXH không
t
ưở
ng không th
ể
v
ạ
ch ra
đượ
c l
ố
i thoát th
ự
c s
ự
. Nó không th
ể

gi
ả


độ
TBCN và cùng không t
ì
m th
ấ
y l
ự
c l
ượ
ng x
ã
h
ộ
i có
kh
ả
năng tr
ở
thành ng
ườ
i sáng t
ạ
o x
ã
h
ộ
i m
ớ
i".

t
ừ
không tư
ở
ng tr
ở
thành hi
ệ
n th
ự
c. Ta l
ầ
n l
ượ
t xét hai phát
ki
ế
n đó:
Ch
ủ
ngh
ĩ
a duy v
ậ
t l
ị
ch s
ử
.
D

c
ủ
a m
ì
nh.
Mác
đã
t
ừ
ng vi
ế
t :"Nh
ữ
ng quan h
ệ
x
ã
h
ộ
i
đề
u g
ắ
n li
ề
n v
ớ
i
nh
ữ

ủ
a m
ì
nh và do thay 4
đổ
i các phương th
ứ
c s
ả
n xu
ấ
t, cách ki
ế
m s
ố
ng c
ủ
a m
ì
nh, loài
ng
ườ
i thay
đổ
i t
ấ
t c

ạ
y b
ằ
ng hơi n
ướ
c đưa l
ạ
i x
ã
h
ộ
i có nhà tư b
ả
n công
nghi
ệ
p".
Mác
đã
dùng m
ộ
t t
ổ
ng th
ể
các quan h
ệ
s
ả
n xu

ế
p phân bi
ệ
t nh
ữ
ng h
ì
nh
thái khác nhau c
ủ
a x
ã
h
ộ
i. V
ề
sau Anghen vi
ế
t:"Trong m
ỗ
i
th
ờ
i
đạ
i l
ị
ch s
ử
, phương th

nh
đã
c
ấ
u thành cơ s
ở
cho l
ị
ch s
ử
chính tr
ị
c
ủ
a th
ờ
i
đạ
i và l
ị
ch s
ử

phát tri
ể
n trí tu
ệ
c
ủ
a th

ủ
a m
ì
nh, Mác
đã
nh
ấ
n m
ạ
nh vai tr
ò

quy
ế
t
đị
nh c
ủ
a nhân t
ố
kinh t
ế
, song không bao gi
ờ
coi kinh
t
ế
là nhân t
ố
quy

ử
, nhân t
ố
quy
ế
t
đị
nh trong l
ị
ch s
ử
, xét
đế
n cùng
là s
ự
s
ả
n xu
ấ
t và tái s
ả
n xu
ấ
t ra
đờ
i s
ố
ng hi
ệ

nh duy nh
ấ
t th
ì

như v
ậ
y là h
ọ

đã
bi
ế
n thành m
ộ
t câu nói tr
ố
ng r
ỗ
ng, tr
ì
u
t
ượ
ng và vô ngh
ĩ
a. T
ì
nh h
ì

, pháp lu
ậ
t, tri
ế
t h
ọ
c, tôn giáo, văn h
ọ
c, ngh
ệ
thu
ậ
t là d
ự
a
trên s
ự
phát tri
ể
n kinh t
ế
. Hoàn toàn đi
ề
u ki
ệ
n kinh t
ế
không
ph
ả

y
độ
ng l
ự
c c
ủ
a l
ị
ch s
ử

do ho
ạ
t
độ
ng th
ự
c ti
ễ
n c
ủ
a con ng
ườ
i d
ướ
i tác
độ
ng c
ủ
a các

ấ
u thành
ch
ỉ
b
ở
i con ng
ườ
i. Quan đi
ể
m phi l
ị
ch s
ử
v
ề
x
ã
h
ộ
i ph
ả
i
nh
ườ
ng ch
ỗ
cho quan đi
ể
m l

ý
th
ứ
c. Đó là quan h
ệ
s
ả
n xu
ấ
t mà Mác
đã
coi
nh
ữ
ng quan h
ệ
cơ b
ả
n ban
đầ
u và quy
ế
t
đị
nh m
ọ
i quan h
ệ

khác. Mác

n thay
đổ
i theo
đủ
ki
ể
u, m
ộ
t t
ổ
h
ợ
p sinh ra và bi
ế
n hoá m
ộ
t cách ng
ẫ
u nhiên.
Như v
ậ
y, quá tr
ì
nh l
ị
ch s
ử
t
ự
nhiên c

ườ
ng h
ợ
p b
ỏ
qua m
ộ
t h
ì
nh thái kinh t
ế
x
ã
h
ộ
i
nh
ấ
t
đị
nh trong nh
ữ
ng hoàn c
ả
nh l
ị
ch s
ử
c
ụ

sáng t
ỏ
tính ch
ấ
t l
ị
ch s
ử
c
ủ
a h
ì
nh thái kinh t
ế
x
ã
h
ộ
i TBCN,
tính t
ấ
t y
ế
u và nh
ữ
ng ti
ề
n
đề
khách quan, ch

nh thái t
ế
bào c
ủ
a x
ã
h
ộ
i
CNTB, t
ứ
c là h
ì
nh thái hàng hoá, Mác
đã
nói r
õ
lên
đờ
i s
ố
ng
kinh t
ế
- x
ã
h
ộ
i c
ủ

ng. Gi
ả
i thích tính hai m
ặ
t này, Mác
đã
nêu
ra mâu thu
ẫ
n cơ b
ả
n c
ủ
a s
ả
n xu
ấ
t hàng hoá (là mâu thu
ẫ
n gi
ữ
a
lao
độ
ng tư nhân v
ớ
i lao
độ
ng x
ã

ả
i
đò
i h
ỏ
i có ba nhân t
ố
ch
ủ
y
ế
u là lao
độ
ng có m
ụ
c đích
cu
ả
con ng
ườ
i,
đố
i t
ượ
ng lao
độ
ng và công c
ụ
s
ả

a công c
ụ
s
ả
n xu
ấ
t, Mác nói r
ằ
ng công c
ụ

s
ả
n xu
ấ
t không t
ạ
o ra giá tr
ị
mà ch
ỉ
là phương ti
ệ
n m
ạ
nh m
ẽ

nh
ấ

ng dư và c
ủ
a ch
ế

độ
tư b
ả
n.
Mác nói "Tư b
ả
n là lao
độ
ng ch
ế
t, nó gi
ố
ng như con qu
ỷ
hút
máu, ch
ỉ
s
ố
ng nh
ờ
hút
đượ
c lao
độ

ề
m
ặ
t k
ế
t qu
ả

c
ủ
a nó, t
ứ
c là
đứ
ng v
ề
m
ặ
t s
ả
n ph
ẩ
m mà xét toàn b
ộ
quá tr
ì
nh
th
ì
c

n thân lao
độ
ng th
ì
bi
ể
u hi
ệ
n ra là
lao
độ
ng s
ả
n xu
ấ
t".
Mác
đã

đề
c
ậ
p
đế
n vai tr
ò
c
ủ
a lao
độ

t x
ã
h
ộ
i hoá
đượ
c ví như m
ộ
t dàn h
ợ
p x
ướ
ng, n
ế
u dàn h
ợ
p
x
ướ
ng c
ầ
n ph
ả
i có vai tr
ò
đi
ề
u khi
ể
n c

ả
n l
ý
th
ì
lao
độ
ng c
ủ
a h
ọ

tr
ự
c ti
ế
p t
ạ
o ra giá tr
ị
th
ặ
ng dư, thu nh
ậ
p c
ủ
a h
ọ
t
ừ

n không tr
ự
c ti
ế
p qu
ả
n l
ý
s
ả
n xu
ấ
t nhưng
v
ẫ
n có thu nh
ậ
p cao trong khi nh
ữ
ng ng
ườ
i công nhân tr
ự
c
ti
ế
p t
ạ
o ra c
ủ

ậ
y, h
ọ
c thuy
ế
t giá tr
ị
th
ặ
ng dư nh
ằ
m nghiên c
ứ
u
quy lu
ậ
t v
ậ
n
độ
ng c
ủ
a x
ã
h
ộ
i tư b
ả
n, nó có
ý

giai c
ấ
p công nhân và giai c
ấ
p tư s
ả
n là mâu thu
ẫ
n
đố
i kháng,
không th
ể
đi
ề
u hoà. 8
K
ẾT
THÚC
VẤN

ĐỀNh
ờ
hai phát ki


độ
Nga hoàng
và m
ở
ra m
ộ
t th
ờ
i k
ỳ
m
ớ
i, m
ộ
t k
ỷ
nguyên m
ớ
i, m
ộ
t h
ì
nh thái
x
ã
h
ộ
i m
ớ


đạ
i c
ủ
a Mác - Anghen là ch
ủ
ngh
ĩ
a
duy v
ậ
t l
ị
ch s
ử
và h
ọ
c thuy
ế
t giá tr
ị
th
ặ
ng dư.9
M
Ở


i s
ự
phát tri
ể
n c
ủ
a x
ã
h
ộ
i và Anghen ch
ỉ
r
õ
"Theo quan đi
ể
m
duy v
ậ
t th
ì
nhân t
ố
quy
ế
t
đị
nh trong l
ị
ch s

nhưng b
ả
n thân nó lai có hai lo
ạ
i:
Lo
ạ
i m
ộ
t: S
ả
n xu
ấ
t ra s
ả
n ph
ẩ
m tiêu dùng, lo
ạ
i hai là s
ả
n xu
ấ
t ra
ngay con ng
ườ
i và là t
ồ
n t
ạ

c
ủ
a C
ố
T
ổ
ng bí thư Lê Du
ẩ
n c
ũ
ng vi
ế
t "Gia
đì
nh là m
ộ
t t
ế
bào t
ự
nhiên
c
ủ
a x
ã
h
ộ
i là m
ộ
t h

i không th
ể
t
ồ
n t
ạ
i và phát tri
ể
n
đượ
c.
V
ì
nh
ữ
ng l
ý
do trên c
ộ
ng v
ớ
i m
ố
i liên h
ệ
c
ủ
a chính b
ả
n thân xét

ã
h
ộ
i". 10
N
ỘI
DUNG

Trong các ch
ế

độ
khác nhau, v
ị
trí gia
đì
nh có các bi
ể
u hi
ệ
n khác
nhau.
ở
x
ã
h
ộ

ụ
ng kích ho
ạ
t x
ã
h
ộ
i
phát tri
ể
n.
I. M
ố
i quan h
ệ
cá nhân và gia
đì
nh x
ã
h
ộ
i.
Và trong l
ị
ch gia
đì
nh và các h
ì
nh th
ứ

,
đồ
ng th
ờ
i gia
đì
nh c
ò
n ch
ị
u tác
độ
ng m
ạ
nh c
ủ
a chính tr
ị
, văn hoá,
đạ
o
đứ
c, tôn giáo.
Mác ch
ỉ
r
õ
tôn giáo gia
đì
nh nhà n

ữ
ng qui lu
ậ
t chung c
ủ
a s
ả
n xu
ấ
t.
Cá nhân, gia
đì
nh và x
ã
h
ộ
i có m
ố
i quan h
ệ
h
ữ
u cơ và gia
đì
nh là
khâu trung gian, cá nhân là thành viên c
ủ
a x
ã
h

, và giáo d
ụ
c, gia
đì
nh, g
ầ
n v
ớ
i
đờ
i s
ố
ng h
ạ
nh phúc c
ủ
a cá nhân và là đơn v
ị
nh
ỏ
nh
ấ
t c
ủ
a x
ã
h
ộ
i và là
h

ẹ
, ng
ườ
i cha và nh
ữ
ng thành viên khác v
ì

v
ậ
y x
ấ
u, t
ố
t m
ộ
t ph
ầ
n
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a t
ừ
ng gia
đì
nh, khi m
ớ

t
đượ
c nh
ữ
ng đi
ề
u hay ho
ặ
c xu
ấ
t r
ấ
t nhanh, t
ỉ
l
ệ
cao cho nh
ữ
ng
gia
đì
nh có s
ự
giáo d
ụ
c t
ố
t.
D
ướ

ấ
t và c
ả
3 có m
ố
i quan h
ệ
bi
ệ
n ch
ứ
ng thúc
đẩ
y
nhau cùng tương h
ỗ

để
phát tri
ể
n, xây d
ự
ng đúng
đắ
n m
ố
i quan h
ệ
gi
ữ

nh là
bi
ể
u hi
ệ
n c
ủ
a ch
ủ
ngh
ĩ
a cá nhân là ti
ể
u tư s
ả
n Nhưng c
ũ
ng tránh t
ì
nh
tr
ạ
ng v
ì
l
ợ
i ích c
ủ
a gia
đì

ớ
i cho x
ã
h
ộ
i.
Gia
đì
nh có nhi
ệ
m v
ụ
tái s
ả
n xu
ấ
t ra con ng
ườ
i đó là ngu
ồ
n lao
độ
ng m
ớ
i
để
xây d
ự
ng và phát tri
ể

đì
nh mưu c
ầ
u
đượ
c nuôi d
ưỡ
ng, có ki
ế
n th
ứ
c, có s
ứ
c
kho
ẻ
,
đạ
o
đứ
c
để
tr
ưở
ng thành là nh
ữ
ng ng
ườ
i có ích cho x
ã

- tiêu dùng lâu dài g
ắ
n bó m
ậ
t thi
ế
t
v
ớ
i x
ã
h
ộ
i. Xu
ấ
t phát t
ừ
m
ụ
c đích XHCN nhà n
ướ
c chuyên chính vô s
ả
n
tu
ỳ
theo tr
ì
nh
độ

đờ
i s
ố
ng ng
ườ
i lao
độ
ng.
Gia
đì
nh ph
ả
i có nhi
ệ
m v
ụ
t
ổ
ch
ứ
c t
ố
t
đờ
i s
ố
ng cho m
ỗ
i thành viên
trong gia

ưỡ
ng và giáo d
ụ
c con cái theo yêu c
ầ
u c
ủ
a ch
ế

độ
m
ớ
i c
ũ
ng
như là m
ộ
t ch
ứ
c năng quan tr
ọ
ng c
ủ
a gia
đì
nh d
ướ
i ch
ế

i".
Trong th
ờ
i gian tr
ẻ
nh
ỏ
ph
ầ
n l
ớ
n th
ờ
i gian s
ố
ng trong gia
đì
nh ch
ị
u
ả
nh h
ưở
ng n
ế
p s
ố
ng và s
ự
giáo d

ắ
n v
ớ
i b
ướ
c phát tri
ể
n c
ủ
a s
ự
c
ả
i t
ạ
o
XHCN.
D
ướ
i XHCN gia
đì
nh m
ậ
t thi
ế
t v
ớ
i x
ã
h

n
li
ề
n v
ớ
i công cu
ộ
c c
ả
i t
ạ
o XHCN và xây d
ự
ng XHCN, s
ự
phát tri
ể
n c
ủ
a
m
ộ
t giai đo
ạ
n l
ị
ch s
ử
là nhân t
ố

ế
t ph
ả
i
đẩ
y m
ạ
nh công cu
ộ
c c
ả
i
t
ạ
o các thành ph
ầ
n kinh t
ế
cá th
ể
, làm cho gia
đì
nh không c
ò
n là đơn v
ị

kinh t
ế
riêng l

ho
ặ
c ch
ồ
ng gi
ữ
a b
ố
và m
ẹ
và con cái
trong gia
đì
nh c
ò
n là nơi
ẩ
n náu nh
ữ
ng tiêu c
ự
c ích k
ỷ
h
ẹ
p h
ò
i c
ả
n tr

ộ
c xây
d
ự
ng và phát tri
ể
n n
ề
n công nghi
ệ
p, xây d
ự
ng cơ s
ở
v
ậ
t ch
ấ
t v
ì
s
ả
n
xu
ấ
t có phát tri
ể
n m
ớ
i có đi

ự
c hi
ệ
n tri
ệ
t
để
s
ự

nghi
ệ
p gi
ả
i phóng ng
ườ
i ph
ụ
n
ữ

để
cho m
ố
i quan h
ệ

đượ
c b
ì

t ch
ẽ
v
ớ
i cu
ộ
c cách m
ạ
ng v
ề
tư t
ưở
ng và văn hoá,
ý
th
ứ
c tư
t
ưở
ng v
ố
n mang tính b
ả
o th
ủ
so v
ớ
i s
ự
phát tri

o và phát tri
ể
n
kinh t
ế
ph
ả
i coi tr
ọ
ng công tác tư t
ưở
ng, công tác phát tri
ể
n văn hoá
ch
ố
ng nh
ữ
ng tư t
ưở
ng c
ũ
v
ề
lu
ậ
t hôn nhân và gia
đì
nh.
Ở

ữ
ng ng
ườ
i c
ộ
ng
s
ả
n quant âm
đế
n vi
ệ
c xây d
ự
ng h
ạ
nh phúc gia
đì
nh làm cho toàn dân v
ì

đó c
ũ
ng là m
ụ
c đích
đấ
u tranh v
ì
l

ng m
ộ
t x
ã
h
ộ
i t
ố
t.
H
ồ
Ch
ủ
T
ị
ch nói "R
ấ
t quan tâm
đế
n gia
đì
nh là đúng, v
ì
nhi
ề
u gia
đì
nh
c
ộ

Gia
đì
nh coi là t
ế
bào c
ủ
a x
ã
h
ộ
i nó là nhân t
ố
tích c
ự
c thúc
đẩ
y s
ự

phát tri
ể
n c
ủ
a x
ã
h
ộ
i thông qua vi
ệ
c th

ỗ
i gia
đì
nh và x
ã
h
ộ
i, hơn th
ế
n
ữ
a gia
đì
nh c
ò
n phát huy
và truy
ề
n th
ụ
giá tr
ị
b
ả
n s
ắ
c dân t
ộ
c tinh th
ầ

TÀI
LIỆU
THAM
KHẢO1. Các Mác, Ănghen: tuy
ể
n t
ậ
p t
ậ
p II Nhà n
ướ
c b
ả
n s
ự
th
ậ
t, Hà N
ộ
i
1971.
2. Lê Du
ẩ
n vai tr
ò
nhi
ệ

3. Các Mác b
ả
n th
ả
o kinh t
ế
- tri
ế
t h
ọ
c năm 1844, Nhà xu
ấ
t b
ả
n s
ự

th
ậ
t Hà N
ộ
i 1962.
4. H
ồ
Chí Minh tuy
ể
n t
ậ
p, Nhà xu
ấ