

Luận văn
Đề tài " duy vật lịch sử và học thuyết giá trị thặng dư "

1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trước đây các nhà XHCN không tưởng chỉ có thể nói về
sự bóc lột của TBCN, chỉ mở ra được một xã hội mà hầu như
mọi cái chưa thực tế, nhưng khi Mác và Anghen cho ra đời
hai phát triển vĩ đại là "Chủ nghĩa duy vật lịch sử và "học
thuyết giá trị thặng dư" mà XHCN từ không tưởng trở thành

sử đó đã xuất hiện những nhà nước XHCN không tưởng, các
ông cho rằng phải có một xã hội thực sự bác ái, phải kết hợp
những nguyên tắc của CN nhân đạo với nguyên tắc cộng đồng
dựa theo lòng mong muốn và trí tưởng tượng của mình.
Những tư tưởng ở thời kỳ này tuy vẫn chỉ là ước mơ nhưng đã
được kết tinh thành những học thuyết mang tính chặt chẽ hơn,
đã phê phán ngày càng sâu sắc những hạn chế của CNTB và
phần nào là tiếng nói của những người lao động trước tình
trạng bị áp bức bóc lột ngày càng nặng nề.
Tuy nhiên, những tư tưởng, những học thuyết này ngày
càng mang tính chặt chẽ hơn mà sau này các nhà sáng lập

3
CNXH - KH đã thừa kế một cách có chọn lọc và chứng minh
chúng trên cơ sở khoa học vì đã nêu được những luận điểm có
giá trị về sự phát triển của xã hội trong tương lai. Hơn nữa, đã
nêu được những giá trị nhân đạo, nhân văn, lòng yêu thương,
thông cảm và bênh vực đại đa số người lao động, muốn giúp
đỡ và giải phóng họ trong các tác phẩm và hành động của
mình. Ngoài ra, nó cũng góp phần làm thức tỉnh tinh thần đấu
tranh của giai cấp bị bóc lột.
Tuy vật, CNXH không tưởng còn có những hạn chế của
nó là chưa khai phá ra hết bản chất và quy luật vận động của
CNTB, chưa phát hiện ra vai trò lịch sử của giai cấp công
nhân - một lực lượng xã hội có đủ khả năng xoá bỏ CNTB để
xây dựng thành công CNXH. Lênin từng viết: "CNXH không
tưởng không thể vạch ra được lối thoát thực sự. Nó không thể
giải thích được bản chất của chế độ nô lệ làm thuê trong
XHCNTB, cũng không phát hiện ra những quy luật phát triển
của chế độ TBCN và cùng không tìm thấy lực lượng xã hội có

luận điểm này của Mác, Anghen đã cho rằng "Theo quan điểm
duy vật lịch sử, nhân tố quyết định trong lịch sử, xét đến cùng
là sự sản xuất và tái sản xuất ra đời sống hiện thực. Do đó,
nếu ai coi kinh tế là nhân tố quyết định duy nhất trong lịch
sử, khiến cho nó có nghĩa là nhân tố quyết định duy nhất thì
như vậy là họ đã biến thành một câu nói trống rỗng, trìu
tượng và vô nghĩa. Tình hình kinh tế là cơ sở nhưng mọi yếu
tố khác của thượng tầng kiến trúc, sự phát triển về mặt chính
trị, pháp luật, triết học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật... là dựa
trên sự phát triển kinh tế. Hoàn toàn điều kiện kinh tế không
phải là nguyên nhân duy nhất chủ động, còn mọi thứ khác chỉ

5
có tác dụng thụ động". Mác đã nhìn thấy động lực của lịch sử
do hoạt động thực tiễn của con người dưới tác động của các
quy luật khách quan. Trong học thuyết của mình Mác đã bác
bỏ cách miêu tả một xã hội nói chung một xã hội cấu thành
chỉ bởi con người. Quan điểm phi lịch sử về xã hội phải
nhường chỗ cho quan điểm lịch sử. Mác đã làm nổi bật những
quan hệ xã hội vật chất, tức là quan hệ hình thành mà không
thông qua ý thức. Đó là quan hệ sản xuất mà Mác đã coi
những quan hệ cơ bản ban đầu và quyết định mọi quan hệ
khác. Mác đã đánh đổ mọi quan niệm cho rằng xã hội là một
tổ hợp có tính chất máy móc, có thể tuỳ ý kiến thay đổi theo
đủ kiểu, một tổ hợp sinh ra và biến hoá một cách ngẫu nhiên.
Như vậy, quá trình lịch sử tự nhiên của sự phát triển xã
hội chẳng diễn ra bằng con đường phát triển tuần tự mà còn
bao hàm cả trường hợp bỏ qua một hình thái kinh tế xã hội
nhất định trong những hoàn cảnh lịch sử cụ thể nhất định. Vì
vậy những quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử đã làm