TRIÏËT HỔC, SƯË 8 (219), THẤNG 8 - 2009
h tõch Hưì Chđ Minh tûâng khùèng
àõnh: “Mën xêy dûång ch nghơa xậ
hưåi, trûúác hïët cêìn nhûäng con ngûúâi
xậ hưåi ch nghơa”(1). Con ngûúâi xậ hưåi ch
nghơa, theo quan àiïím ca Ngûúâi, phẫi lâ
con ngûúâi cố nùng lûåc lâm ch; cố àẩo àûác
cêìn kiïåm, liïm chđnh, chđ cưng, vư tû; cố
kiïën thûác khoa hổc – k thåt, nhẩy bến
vúái cấi múái; cố tinh thê
ìn sấng tẩo, dấm
nghơ, dấm lâm… Nhûäng con ngûúâi vúái àêìy
à cấc phêím chêët àố lâ ngìn lûåc quan
trổng nhêët àïí xêy dûång thânh cưng ch
nghơa xậ hưåi.
Con ngûúâi xậ hưåi ch nghơa phẫi lâ con
ngûúâi vển toân cẫ àûác lêỵn tâi. Theo quan
niïåm truìn thưëng, àûác – tâi lâ thïí thưëng
nhê
ët khưng thïí tấch rúâi, àố chđnh lâ
nhûäng phêím chêët cêìn vâ à ca con ngûúâi.
Trong àố, àûác àûúåc hiïíu lâ phêím giấ lâm
ngûúâi, lâ nhûäng tònh cẫm mâ con ngûúâi
phẫi àưëi xûã vúái nhau trong cåc sưëng; tâi
àûúåc coi lâ trđ tụå, hổc vêën, trđ thưng minh,
nùng lûåc quẫn l àiïìu hânh… Hưì Chđ
Minh dẩy: “Cố
tâi mâ khưng cố àûác giưëng
nhû mưåt anh lâm kinh tïë tâi chđnh rêët giỗi
nhûng lẩi ài àïën tht kết thò chùèng nhûäng
khưng lâm àûúåc gò cho xậ hưåi, mâ côn cố

åo àûác lao àưång, àẩo àûác nghïì
nghiïåp, àẩo àûác cấn bưå, àẩo àûác sinh
62
(*) Thẩc sơ, Hổc viïån Tâi chđnh.
(1) Hưì Chđ Minh. Toân têåp, t.10. Nxb Chđnh trõ
Qëc gia, Hâ Nưåi, 2000, tr.310.
(2) Hưì Chđ Minh. Sàd., t.9, tr.172.
(3) Hưì Chđ Minh. Sàd., t.9, tr.283.
TTAÂÂII NNÙÙNNGG GGÙÙỈỈNN VVÚÚÁÁII ÀÀAẨÅOO ÀÀÛÛÁÁCC
NHÛÄNG PHÊÍM CHÊËT CÊÌN CỐ CA DOANH NHÊN VIÏÅT NAM
ÀINH CƯNG SÚN(*)
Trïn cú súã trònh bây tû tûúãng cú bẫn ca Hưì Chđ Minh vïì àûác vâ tâi cng nhû mưëi quan hïå chùåt
chệ giûäa chng, trong bâi viïët nây, tấc giẫ àậ lån chûáng nhùçm lâm rộ rùçng, tâi nùng gùỉn vúái àẩo
àûác lâ nhûäng phêím chêët cêìn thiïët ca doanh nhên Viïåt Nam trong àiïìu kiïån kinh tïë thõ trûúâng. Nïìn
kinh tïë thõ trûúâ
ng àõnh hûúáng xậ hưåi ch nghơa úã nûúác ta àôi hỗi cấc doanh nhên phẫi vûâa cố tâi nùng,
vûâa cố àẩo àûác. Àố lâ àiïìu kiïån cú bẫn àïí cấc doanh nghiïåp tưìn tẩi vâ phất triïín.
hoẩt… lẩi hònh thânh nïn phêím chêët àẩo
àûác mang tđnh àùåc th. Trong lơnh vûåc
sẫn xët kinh doanh, cấc doanh nhên Viïåt
Nam lâ nhûäng ch thïí kinh tïë cố àống gốp
khưng nhỗ vâo sûå phc hûng, phất triïín
nïìn kinh tïë, cng nhû gốp phêìn thûåc hiïån
thânh cưng cưng cåc cưng nghiïåp hốa,
hiïån àẩi hoấ àêët nûúác. Tâi nùng kinh
doanh gùỉn chù
åt vúái àẩo àûác lâ nhûäng
phêím chêët cú bẫn cêìn thiïët ca doanh
nhên. Tâi nùng trong lơnh vûåc sẫn xët
kinh doanh àûúåc thïí hiïån qua khẫ nùng

Phê
ìn lúán cấc doanh nhên úã nûúác ta àậ
nưỵ lûåc vûún lïn, àêìu tû chêët xấm, ấp dng
cấc thânh tûåu khoa hổc - k thåt vâo sẫn
xët vâ quẫn l, biïën quấ trònh sẫn xët
thânh quấ trònh sấng tẩo, tùng nùng sët
lao àưång, nêng cao hiïåu quẫ kinh tïë vâ àẫm
bẫo chêët lûúång sẫn phêím, àấp ûáng nhu
cêì
u, thõ hiïëu ca ngûúâi tiïu dng, giûä chûä
“tđn” vúái khấch hâng. Nối cấch khấc, quấ
trònh kinh doanh ca hổ lâ quấ trònh gùỉn
liïìn vúái lao àưång trđ tụå, nhúâ lao àưång trđ
tụå mâ hoẩt àưång kinh doanh mang lẩi
hiïåu quẫ hún. Thõ trûúâng câng phất triïín,
hoẩt àưång kinh doanh câng sưi àưång thò vai
trô ca lao àưång trđ tụå cng câng lúán. Àiïìu
ào
á gốp phêìn thc àêíy sûå hònh thânh trong
xậ hưåi mưåt lúáp ngûúâi cố khẫ nùng lâm ch
tûå nhiïn, lâm ch xậ hưåi vâ lâm ch quấ
trònh kinh doanh, àưìng thúâi cố phêím chêët
àẩo àûác. Rộ râng, cng vúái àẩo àûác, tâi
nùng ca nhûäng doanh nhên lâ àiïìu kiïån
quan trổng nhêët gip cho doanh nghiïåp
tư
ìn tẩi vâ phất triïín trong àiïìu kiïån kinh
tïë thõ trûúâng.
Cú chïë quẫn l kinh tïë têåp trung quan
liïu bao cêëp àûúåc duy trò khấ lêu úã nûúác ta

ìn kinh tïë phất
triïín cao. Chđnh vò vêåy, Àẫng ta ln
àấnh giấ cao vai trô ca tâi nùng, trđ tụå
con ngûúâi, dơ nhiïn tâi nùng vâ trđ tụå êëy
phẫi ài liïìn vúái àẩo àûác. Tẩi Àẩi hưåi àẩi
biïíu toân qëc lêìn thûá VII, Àẫng Cưång
sẫn Viïåt Nam khùèng àõnh: “Con ngûúâi
phất triïín cao vïì trđ tụå, cûúâng trấng vïì
thïí chêët, phong ph vïì
tinh thêìn, trong
sấng vïì àẩo àûác lâ àưång lûåc ca sûå nghiïåp
xêy dûång xậ hưåi múái, àưìng thúâi lâ mc tiïu
ca ch nghơa xậ hưåi”(4).
Nïìn kinh tïë thõ trûúâng àôi hỗi mưỵi
ngûúâi kinh doanh phẫi lêåp tûác tûâ bỗ thối
quen trưng chúâ, lẩi vâo Nhâ nûúác, súám
chín bõ cho mònh tđnh cú àưång cao vïì
nghïì
nghiïåp, tûác lâ phẫi bấm sất thõ
trûúâng, nhẩy bến vúái thõ trûúâng, àấp ûáng
tưët nhêët, nhanh nhêët nhûäng nhu cêìu ca
thõ trûúâng, gùỉn chùåt sẫn xët vúái tiïu
dng. Thûåc tïë cho thêëy, trong cưng cåc
àưíi múái, phêìn lúán cấc doanh nhên Viïåt
Nam trûúác khi hoẩt àưång kinh doanh àïìu
nghiïn cûáu k lûúäng thõ trûúâng, phên tđch,
àấnh giấ àï
í tòm cêu trẫ lúâi àng nhêët cho
nhûäng cêu hỗi: sẫn xët cấi gò, sẫn xët
bao nhiïu, sẫn xët bùçng cưng nghïå nâo?

àố àậ chûáng tỗ úã hổ cố mưåt nhên ca
ách àưåc
lêåp, tûå quët àõnh lêëy sưë phêån ca mònh,
tûå chõu trấch nhiïåm vïì nhûäng hânh vi vâ
nhûäng quan hïå ca mònh àưëi vúái ngûúâi
khấc vâ àưëi vúái xậ hưåi. Sûå tûå khùèng àõnh
mưåt nhên cấch àưåc lêåp, cố trấch nhiïåm vúái
xậ hưåi, vúái ngûúâi khấc cng chđnh lâ sûå
khùèng àõnh nhû
äng phêím chêët àẩo àûác cấ
nhên. Theo nghơa àố, cú chïë thõ trûúâng
trong khi tẩo àiïìu kiïån thån lúåi cho sûå
phất triïín kinh tïë cng àưìng thúâi tẩo àiïìu
kiïån cho sûå phất triïín nhên cấch àẩo àûác.
Nïëu nhû cú chïë quẫn l kinh tïë têåp
trung quan liïu bao cêëp trûúác àêy tẩo ra
nhûäng doanh nghiïåp vâ nhûäng nhâ quẫn
l th àưå
ng, ngẩi àưíi múái thò cú chïë thõ
trûúâng lẩi tẩo ra nhûäng nhâ kinh doanh
dấm nghơ, dấm lâm, chêëp nhêån cẩnh tranh
àïí cố àûúåc thânh cưng trong hoẩt àưång ca
mònh. Àố chđnh lâ sûå cẩnh tranh lânh
mẩnh, gốp phêìn thc àêíy sûå phất triïín ca
ÀINH CƯNG SÚN
64
(4) Dêỵn theo: Ban Tû tûúãng - vùn hốa Trung ûúng.
Tâi liïåu nghiïn cûáu vùn kiïån Àẩi hưåi VII ca Àẫng.
Nxb Chđnh trõ Qëc gia Hâ Nưåi, 1996.
nïìn kinh tïë vâ lâm àểp giấ trõ àẩo àûác ca

Vúái nghơa àố, cẩnh tranh lâ cưng c gip
nhâ kinh doanh giẫi phống con ngûúâi thoất
khỗi ch nghơa khư
í hẩnh, ch àïën hiïåu
quẫ lúåi đch kïí cẫ lúåi đch cấ nhên”(5).
Trong àiïìu kiïån nïìn kinh tïë thõ
trûúâng, nhiïìu doanh nhên ln cho rùçng,
phẫi lêëy khấch hâng lâm àưëi tûúång chiïëm
lơnh. Búãi vò, nhúâ cố khấch hâng mâ cưng
viïåc kinh doanh múái tưìn tẩi vâ phất triïín.
Hổ rêët trên trổng khấch hâng, coi “khấch
ha
âng lâ thûúång àïë” vâ ln quan niïåm
kinh doanh lâ mưåt “nghïå thåt”. Trong
“nghïå thåt” àố, “chinh phc” khấch hâng
lâ mưåt trong nhûäng ëu tưë quan trổng
hâng àêìu, thïí hiïån thưng qua mêỵu mậ
hâng hốa phong ph, àa dẩng àấp ûáng
àûúåc nhu cêìu thõ hiïëu ca khấch hâng,
nêng cao chêët lûúång sẫn phêím, chêë
t lûúång
phc v trûúác vâ sau khi bấn hâng, cố chïë
àưå chùm sốc khấch hâng thûúâng xun…
Têët cẫ nhûäng thay àưíi àố àậ tẩo nïn mưåt
nïìn kinh tïë thõ trûúâng cố vùn hốa.
Thûåc tïë cho thêëy, nhûäng doanh
nghiïåp thânh cưng lâ nhûäng doanh nghiïåp
mâ cẫ trong tû duy lêỵn hânh àưång àïìu coi
khấch hâng lâ “thûúång àïë
”.

65
TÂI NÙNG GÙỈN VÚÁI ÀẨO ÀÛÁC - NHÛÄNG PHÊÍM CHÊËT
(5) Lï Àûác Phc. Bân vïì sûå hònh thânh àõnh hûúáng
giấ trõ khi nûúác ta chuín sang nïìn kinh tïë thõ
trûúâng. Tẩp chđ Cưång sẫn, sưë 1/1995, tr.3.
thûúâng lúåi đch xậ hưåi, coi trổng lúåi đch trûúác
mùỉt, nhêët lâ lúåi đch kinh tïë; tưn sng lưëi
sưëng chẩy theo àưìng tiïìn, bêët chêëp àẩo àûác
vâ phấp låt; xem nhể cấc ëu tưë ca àúâi
sưëng tinh thêìn. Nối cấch khấc, mùåt trấi
ca kinh tïë thõ trûúâng khiïën khưng đt
ngûúâi cố tû tûúãng lâm giâu bù
çng mổi giấ,
coi àưìng tiïìn lâ trïn hïët. Thêåm chđ, hổ cố
khuynh hûúáng biïën mổi giấ trõ trong toân
bưå hoẩt àưång sưëng ca con ngûúâi thânh
hâng hoấ, nghơa lâ mổi cấi àïìu cố thïí àùåt
giấ vâ mua bấn àûúåc. Mưåt têm thïë thûåc
dng nhû vêåy àậ lan vâo trong suy nghơ vâ
hânh àưång ca khưng đt ngûúâi. Theo hổ,
trong thúâi àẩi vùn minh tin hổc (hay thúâi
àẩi khoa hổc vâ cưng nghïå cao) cêìn àùåc
biïåt nhêën mẩnh ëu tưë tâi, vò chó cố tâi múái
tiïëp cêån àûúåc nïìn vùn minh àố, nïëu cûá
râng båc búãi nhûäng giấ trõ àẩo àûác truìn
thưëng thò thêåt cưí h, lẩc hêåu. Hổ cho rùçng
khưng thïí “mâi” àûác mâ ùn. Quan àiïím
na
ây thûåc sûå cûåc àoan vâ nguy hiïím.
Phẫi thêëy rùçng tiïìn bẩc, vêåt chêët lâ cấi

phẩm, d cố nguy cú bõ treo cưí”(6).
Àêy chđnh lâ nguy cú lâm xối môn
thûác àẩo àûác cng nhiïìu giấ trõ tinh thêìn
khấc. Nố chó mang lẩi nhûäng hêåu quẫ tiïu
cûåc vâ kòm hậm sûå phất triïín kinh tïë - xậ
hưåi. Tẩi Àẩi hưåi VII, Àẫng ta nhêån àõnh,
khưng đt trûúâng húåp vò àưìng tiïìn vâ danh
võ mâ châ àẩp lïn tònh nghơa gia àònh,
quan hïå thêìy trô, àư
ìng chđ, àưìng nghiïåp.
Nối vïì kiïíu kiïëm tiïìn nây, Hưì Chđ Minh
tûâng cẫnh bấo: “Tiïìn lâ cêìn thêåt nhûng
khưng phẫi vò cêìn tiïìn mâ cûá àê àêìu bốp cưí
hay dng nhûäng th àoẩn khưng chđnh
àấng àïí vú vết lêëy tiïìn”(7). Trûúác àố, khi
nghiïn cûáu vïì ch nghơa tû bẫn, C.Mấc
cng tûâng cho rùçng, àưìng tiïìn àậ
“xët
hiïån vúái tđnh cấch lâ lûåc lûúång cố khẫ nùng
xun tẩc àưëi vúái bẫn chêët con ngûúâi, cng
nhû àưëi vúái nhûäng liïn hïå xậ hưåi khấc”(8).
Chđnh triïët l sưëng “tưn thúâ àưìng tiïìn”
lâ mưåt trong nhûäng ngun nhên dêỵn túái
cấc hiïån tûúång tiïu cûåc trong cåc sưëng.
Nhûäng hiïån tûúång tiïu cûåc àố àûúåc thïí
hiïån khưng chó úã sûå thoấi hoấ, suy giẫm vïì
àẩo àûác, mâ côn úã hânh vi thêëp hên, thûåc
dng trong kinh doanh. Àïí biïån minh cho
nhûäng hânh vi phẫn àẩo àûác nây, nhiïìu
kễ àậ dng nhûäng lån àiïåu ngu biïån, ra

vúái sûå vêån àưång húåp quy låt ca cấc giấ
trõ àẩo àûác. Viïåc xem nhể àẩo àûác hay ph
nhêån cấc giấ trõ àẩo àûác lâ quan niïåm sai
lêì
m ca mưåt bưå phêån nhên dên vâ mưåt bưå
phêån doanh nhên hiïån nay. Ngun nhên
dêỵn àïën quan niïåm lïåch lẩc nây lâ do nhêån
thûác sai lêìm ca cấc ch thïí vâ do sûå tấc
àưång trûåc tiïëp ca cú chïë thõ trûúâng, c thïí
lâ quy låt cẩnh tranh. Mùåt trấi ca cẩnh
tranh àậ lâm tha hoấ con ngûúâi vïì àẩo àûác:
lûâa àẫo, chp giêåt, tranh giânh, “loẩi trûâ”
lêỵn nhau… Àố lâ nhûäng hânh vi vư nhên
tđnh. Trong cú chïë thõ trûúâng, cẩnh tranh
tuy khưëc liïåt vâ mang tđnh sưëng côn,
nhûng khưng phẫi àïí loẩi trûâ nhau bùçng
mổi th àoẩn, mâ lâ àïí vûúåt lïn bùçng tâi
nùng, hiïåu quẫ vâ àống gốp vâo sûå phất
triïín kinh tïë, xậ hưåi. Do àố
, nïëu ch thïí
tham gia thõ trûúâng mâ cố hânh vi lûâa àẫo,
chó chẩy theo lúåi đch riïng ca mònh, kinh
doanh theo kiïíu “ùn xưíi, úã thò”, “sưëng chïët
mùåc bay”, lâm mêët chûä “tđn” thò chùỉc chùỉn
sệ khưng thïí tưìn tẩi lêu dâi.
Nïëu ch thïí tham gia thõ trûúâng ln
cố thûác tưn trổng mònh vâ tưn trổng
ngûúâi khấc, ln giûä chûä “tđn” vúái khấch
hâng thò hổ se
ä àûúåc chêëp nhêån vâ tưìn tẩi

mưåt nïìn kinh tïë phất triïín vâ hoẩt àưång
kinh doanh cố sûå thânh cưng bïìn vûäng.
Sinh thúâi, Ch tõch Hưì Chđ Minh tû
âng
khùèng àõnh vâ mong mën: “Nïìn kinh tïë
qëc dên thõnh vûúång nghơa lâ sûå kinh
doanh ca cấc cưng nghiïåp, thûúng nghiïåp
thõnh vûúång”(9).

67
TÂI NÙNG GÙỈN VÚÁI ÀẨO ÀÛÁC - NHÛÄNG PHÊÍM CHÊËT
(9) Hưì Chđ Minh. Toân têåp, t.4, Nxb Chđnh trõ Qëc
gia, Hâ Nưåi, 2000, tr.49.