An toàn đập trước lũ lớn (7):
Trao đổi ý kiến về sự cố đập khi lũ lớn
Những gì còn lại của đập Delhi (Mỹ) sau khi bị vỡ ngày
24/7/2010

Những đợt lũ lớn ở miền Trung mới vừa trôi qua song chúng đã để lại khá nhiều
vấn đề cần nghiên cứu và rút kinh nghiệm, trong đó có an toàn đập. An toàn đập
đã và đang là mối quan tâm, lo lắng hàng đầu của các tổ chức và cá nhân hoạt
động trong lĩnh vực xây dựng và quản lý đập. Nhiều chuyên gia, bạn đọc đã gửi ý
kiến và nhiều tư liệu cho BBT. Rất tiếc là phần lớn tư liệu đó là của nước ngoài
nên phải có thời gian để chuyển ngữ trước khi đăng tải trong phần Việt ngữ của
www.vncold.vn. Thông tin về tai họa vỡ đập Delhi (Mỹ) ngày 24/7/2010 đã đăng
trên trang /Web/Content.aspx?distid=2388 và gần đây ô. Michel Hồ Tá Khanh
mới gửi cho BBT tư liệu đầy đủ hơn về tai họa này. Sự cố đập Rethel (Pháp) ngày
24/7/2010 đã đăng trên trang /Web/Content.aspx?distid=2496 .
Tiếp đây là ý kiến của các vị:
Giả Kim Hùng, Trưởng Chi nhánh miền Trung, Tổng Cty Tư vấn Thủy
lợi Việt Nam (HEC)
Michel Hồ Tá Khanh, chuyên gia cao cấp Tập đoàn Phát triển Điện lực
Pháp (EDF);
Hoang Duc Van , bạn đọc website.
Rất mong các vị chuyên gia thủy lợi - thủy điện và bạn đọc tiếp tục tham gia cuộc
trao đổi 'bàn tròn' về chủ đề "An toàn đập trước lũ lớn" đã được khởi động. An toàn đập trước lũ lớn (7)
Ô. Giả Kim Hùng: Vấn đề Kiểm định (KĐ) an toàn đập & một số kinh nghiệm
ở Trung Quốc.

bằng hoặc lớn hơn 15m hoặc đập của hồ chứa có dung tích từ 3 triệu mét khối trở
lên- quy định cao hơn của TQ về dung tích). Dưới đây lần lượt giới thiệu một số
chương điều trong QT của TQ, các cơ quan quản lý và các Chủ đập có thể nghiên
cứu tham khảo để nâng cao năng lực quản lý an tòan đập theo NĐ72/2007/CP.
1. Đánh giá ( ĐG ) chất lượng( CL ) . Đây là việc QT quy định cần đánh giá
trước tiên đối với hồ đập qua một thời gian vận hành để đảm bảo an toàn đập.Có
6 mục với 19 điều. QT yêu cầu đánh giá từ khảo sát thiết kế đến thi công và trong
quá trình vận hành quản lý. Tài liệu căn cứ đánh giá từ thủy văn, địa chất đến hồ
sơ thiết kế, thi công, về xử lý nền móng,về kết cấu , tài liệu quan trắc đo đạc, hồ
sơ các sự cố và xử lý sự cố trong quá trình thi công, vận hành (nếu có). Về
phương pháp ĐG, QT quy định từ việc kiểm tra hiện trường, phân tích tài liệu ,
tính toán kiểm tra đến tiến hành thăm dò khảo sát thí nghiệm bổ sung.
Ngoài chỉ dẫn đánh giá về CL chung, QT còn quy định đánh giá CL riêng về : ( 1)
Xử lý nền đập và vai bờ đập; (2) công trình đập đất đá; (3) đập bê tông và (4)
Các hạng mục công trình khác trong đầu mối hồ chứa. Trong các điều chỉ dẫn về
ĐG CL công trình đều chỉ rõ phải kiểm định đánh giá CL từ vật liệu đã sử dụng
trong các bộ phận hạng mục công trình và CL thi công.
2. ĐG vận hành quản lý Đập. Mục đích ĐG này để có đủ căn cứ ĐG tổng hợp
an toàn đập qua tình hình vận hành quản lý và chủ yếu là hiện trạng hồ đập. Có 5
mục với 19 điều Nội dung gồm ĐG về Vận hành, Duy tu và Quan trắc Đập, nói
chung đều phù hợp với QP, QT ở các nước hiện nay. Thông qua việc phân tích
quá trình lão hóa của công trình, diễn biến hồ chứa qua các trận lũ lớn hoặc đã
tích ở các mực nước cao, tình hình xử lý sau các sự cố hoặc những hiện tượng
khác thường ( nếu có).
- Về vận hành đập, QT quy định các hồ đập loại lớn và loại vừa quan trọng phải
lập mạng lưới trạm quan trắc dự báo thủy văn. Đối với hồ đập loại lớn, vừa và loại
nhỏ đặc biệt quan trọng ( TQ gọi đập hồ nhỏ đặc biệt quan trọng là chỉ hồ đập nhỏ
mà hạ lưu có thành phố thị trấn, đường giao thông đường dây tải điện và thông
tin , nhà máy hầm mỏ, công trình quân sự sẽ bị ảnh hưởng khi đập vỡ) Chủ đập
hàng năm cần lập các phương án cứu hộ đảm bảo an toàn đập và giảm thiểu thiệt

loại hạng mục công trình , QT quy định cụ thể về tiêu chuẩn an toàn, về yêu cầu,
nội dung, phương pháp và các căn cứ pháp quy để đánh giá. Như ở điều 5.3.6 về
tiêu chuẩn đánh giá an toàn tại mục Đập bê tông đã quy định có 10 hiện tượng
phát hiện qua kiểm tra quan sát tại hiện trường và 2 hiện tượng qua phân tích số
liệu đo đạc quan trắc, nếu có 1 trong các hiện tượng đó thì coi như đập chưa an
toàn hoặc tiềm ẩn thiếu an toàn về kết cấu. Về vấn đề này QT dành 5 mục 18
điều.
5. Đánh giá an toàn thấm. Phần này QT TQ có 6 mục 18 điều, mục đích kiểm
định các biện pháp khống chế thấm khi thiết kế và thi công với tình hình thấm
thực tế hiện tại có đảm bảm Đập vận hành an toàn về thấm không. QT có các điều
quy định cụ thể về nội dung đánh giá, tài liệu căn cứ - từ hồ sơ TK, TC đến số liệu
đo đạc quan trắc trong quá trình vận hành khai thác và phương pháp đánh giá
chung. QP có các điều, khoản riêng đối với loại hình đập đất đá cho 2 loại đập –
đồng chất và nhiều khối trên các loại nền tầng phủ khác nhau ; đối với loại hình
đập bê tông trên các nền đá có mức độ phong hóa khác nhau và với các hạng mục
công trình khác như Tràn xả lũ, Cống ngầm…QT còn chỉ dẫn các trọng điểm cần
chú ý về vị trí, lượng thấm và chất lượng nước thấm… khi đánh giá về thấm cho
từng loại hình công trình .
6. Kiểm định an toàn chống động đất. Mục đích kiểm định hiện trạng công
trình Đập có đảm bảo yêu cầu chống động đất không. QT dành phần kiểm định
này nhiều điều nhất- đến 27 điều, bao gồm các quy định chung, quy định tài liệu
cần thu thập và cần đo đạc khảo sát bổ sung, quy định việc xác định phụ tải động
đất, các quy định về việc tính toán để kiểm định an toàn chống động đất cho các
thủy công gồm đập đất đá, đập trọng lực,đập vòm, cống, tháp lấy nước, đường ống
áp lực, nhà máy lộ thiên, công trình dưới mặt đất, các kết cấu bê tông cốt thép.
công trình ở vùng động đất 6 độ rite trở xuống nói chung có thể không cần kiểm
định, nhưng với công trình cấp I thì vẫn phải đánh giá an toàn kết cấu giải pháp
chống động đất; công trình ở vùng động đất cấp 7 trở lên nhất thiết phải tiến
hành kiểm định. Đối với công trình vùng động đất 9 độ trở lên phải tổ chức
nghiên cứu riêng. QT còn đề ra tiêu chuẩn phân cấp an toàn khi kiểm định an toàn

Để thực hiện Nghị định 72/2007/NĐ-CP về quản lý an toàn đập, cần có các quy
trình hướng dẫn công tác đánh giá an toàn đập nói chung và các hạng mục chính
trong cụm đầu mối tại hồ đập, như TQ đã làm. Việc này nên giao cho các tổ chức
tư vấn của Hội Đập lớn & PT nguồn nước Việt Nam chủ trì thực hiện .
Ô. Michel Hồ Tá Khanh: Tôi gửi BBT báo cáo về sự cố vỡ đập đất Delhi (Mỹ)
gần đây do mạch sủi và lũ tràn. Tôi đánh giá cao sự phân tích hoàn chỉnh và rất
chính xác của các chuyên gia Mỹ và việc công bố công khai đã giúp chúng tôi rút
ra những bài học hữu ích từ sự cố đó.
Về phần mình, tôi thấy có mấy bài học sau:
1. Khẳng định rằng mạch sủi và lũ tràn do các cửa bị khóa là 2 rủi ro chính cho
đập đất (cả 2 rủi ro xảy ra đồng thời thì lại càng nghiêm trọng). 2 rủi ro này cũng
tồn tại ở các đập rất cũ mà không gây chuyện gì trước lúc xảy ra sự cố.
2. Mức rủi ro từ lũ thường gặp tràn qua khi 1 cửa bị khóa có thể nghiêm trọng hơn
mức rủi ro từ lũ thiết kế nhưng tất cả các cửa được vận hành bình thường.
3. Đối với đập thấp, lũ thiết kế 100-năm là chưa đủ. Chọn lũ 500-năm hay một nửa
lũ cực hạn (PMF) thì phù hợp hơn.
4. Không dùng tường bê tông cốt thép để ngăn nước trong đập đất như hay làm ở
Mỹ trước đây. Đối với đập đồng chất, tốt nhất là làm rãnh tiêu nước tại vai đập
không thấm. Gặp vật liệu thấm tương đối nhiều, nên dùng sét dẻo, hào bê tông
nhựa đường.
Về mấy câu hỏi của ông Nguyễn Trí Trinh, tôi trả lời như sau:
1. Qui phạm của Pháp không ấn định tần suất lũ thiết kếnhư nhau cho các loại đập.
Tần suất & lưu lượng lũ do người thiết kế lựa chọn tùy theo các tham số của vấn
đề: vị trí đập, dữ liệu thủy văn & khí tượng, độ chính xác của các dữ liệu, các
phương pháp tính toán lũ, đặc tính của đập và tràn (có hay không có cửa), hậu quả
kinh tế và nhân mạng khi vỡ đập, Đối với đập cao hơn 20m, việc lựa chọn nói
trên phải được thông qua ngay từ giai đoạn nghiên cứu khả thi bởi một ủy ban của
chính phủ trong đó có những chuyên gia Pháp giỏi và giàu kinh nghiệm nhất về
lĩnh vực chuyên môn này.
2. Qủa thực là rất khó xác định xác suất hư hỏng của cửa van. Tuy vậy vẫn có thể